Aıaýly azamat edi

Juma, 3 mamyr 2013 2:09

Bálkim, osynaý mamyrajaı mamyr aıynda onyń jetpis jasqa tolýyn toılap jatar ma edik… Bulaısha bultarta sóıleýimniń sebebi bar. Ol qatarlastary sııaqty aǵaıyn-týmanyń, dos-jarannyń, bala-shaǵasynyń basyn qosyp, el aǵasy elýin de, aqsaqaldyqqa aıaq basqan alpysyn da atap ótken joq. Soǵan qaraǵanda, jetpiske jettim dep jelpine qoımas pa edi, kim bilsin. Endi mine, kózi tirisinde ótpegen toıyn artynda qalǵan otbasy,

Juma, 3 mamyr 2013 2:09

Bálkim, osynaý mamyrajaı mamyr aıynda onyń jetpis jasqa tolýyn toılap jatar ma edik… Bulaısha bultarta sóıleýimniń sebebi bar. Ol qatarlastary sııaqty aǵaıyn-týmanyń, dos-jarannyń, bala-shaǵasynyń basyn qosyp, el aǵasy elýin de, aqsaqaldyqqa aıaq basqan alpysyn da atap ótken joq. Soǵan qaraǵanda, jetpiske jettim dep jelpine qoımas pa edi, kim bilsin. Endi mine, kózi tirisinde ótpegen toıyn artynda qalǵan otbasy, týystary men dostary ótkizip jatyr. Basqa basqa, belgili qalamger, bilikti baspager, ulaǵatty ustaz Serik Ábdiraıymulynyń týǵan kúnin umyt qaldyrýǵa bola ma?

Men Serikti esime ala otyryp, jaryq dúnıeden ozǵan dosym­nyń bolmys-bitimin jadymda qaıta jańǵyrtyp, onymen qaıta júzdeskendeı oıǵa shomdym. Osynaý suńǵaq boıly, aqquba, atjaqty, qyr muryndy, eńseli – alpamsadaı, árdaıym jarqyldaı kúlip, qashan kórseń de qushaǵyn ashyp, aınymas aınalaıynyn aıtyp qarsy alatyn jaısań jigittiń sol bir beınesi eshqashan esimnen shyqqan emes. Kózden ketse de beınesi kóńil tórinde tur.

Qasıetti qarashańyraq «Le­nın­shil jasta» taǵdyr tabystyrǵan óńkeı órimdeı jas, pikirles, nıettes, qalamdas jigitter: Oralhan Bókeı, Kádirbek Segizbaıuly, Káribaı Ahmetbekuly, Aqseleý Seıdimbek, Serik Áb­diraıym, osy joldardyń avtory jáne Beksultan Nurjekeuly dám-tuzymyz jarasyp, dostasyp uzaq jyldar jubymyz jazylmaı birge júrdik. Keıin «jeti jetim» atanyp ketken bul toptyń birligi men tirligi estigen jurttyń esine alyp, ár jerde, ár kezde áńgimelerine arqaý bolǵany ári áli kúnge jalǵasyp kele jatqany belgili.

Keshegi kúrkirep ótken sum soǵys kezinde jaryq dúnıe esigin ashqan joq-jitiktikti kóp kórgen bizdiń qurdastarymyzdyń, Dýlat dosymyz aıtqandaıyn, balalyq shaqtyń, bozbalalyq dáýrenniń qyzyǵyn kórmegeni aıdaı aqıqat. Eger de bul býyn erte eseıip, el qamyn je­gen azamattyqtyń atyna erte qonsa, bul da sol ómir sabaǵynyń óne­gesi. Serik te osy ortanyń belbalasy bolatyn. Ońasha otyryp syrlasqan sátteri: jalǵyz aǵaıym Jarylqasyn ekeýmizdi erte jesir qylyp, turmystyń taýqymetin kóp kórgen aıaýly anamyz Dárııa jetelep júrip oqytyp, el qataryna qosty. Sol ardaqty ananyń aldyndaǵy perzenttik paryzymdy adal óteý, atyna kir juqtyryp, sóz keltirmeý armanym da maqsatym, boryshym da, dep Serik dosym aǵynan jarylatyn.

Serik jaratylysynan júzi jar­qyn, júris-turysy shıraq, jibekteı jumsaq minezdi jigittiń jaısańy edi. Onyń tanysqan adammen tez til tabysyp ketetin kisige úıirsektigi, ózine tartyp turatyn aýrasy ǵajap-tyn. Kisiniń kóńilin tabýǵa kelgende de aldyna jan salmaıtyn erekshe elgezek edi. Onyń kisiniń ishi-baýyryna kirip, aralasyp-quralasyp, syrlasyp-syılasyp ketetin aqjarqyn, juǵymdy da jaǵymdy qasıetin qadirleıtinbiz. Seriktiń árdaıym alys-jaqynǵa, joldas-joraǵa, aǵaıyn-týǵanǵa birdeı janashyr qalpynan aınyǵan jeri joq. Al ózi baılyqqa, bılikke um­tylǵan emes, qońyr tirshilik kesh­ti. Serik qaǵytpamyz qansha qy­jyr­ly bolsa da ádepti ázilimen jymııa jaýap qaıtaratyn da, aýzyńa qum quıatyn. Ol ádepten ozbaıtyn, sypaıy da syrbaz minezimen súı­kimdi-tin. Serik ókpeleý, óshtesý, kekesin aıtyp kektesý degen qyńyr qylyqtan ada bolatyn. Biraq qansha keń, kishipeıil, keshirimdi bolsa da, eshkimge jaltaqtamaı, namysyn tap­tatpaı tik júrip, týrasyn aıtyp ómir­den ótti.

Bizdiń Serik qarǵadaı kezinen je­tim qalyp, aǵaıynnyń alalamaýyn, jaqsynyń jatyrqamaýyn, ómirdiń óksitpeýin ańsap óskendikten, ózi de osy adamı asyl qasıetterdi ardaq tutty. Onyń qolynan kelgenshe kim-kimge de jaqsylyq jasaýǵa yqylastylyǵynyń syry da osynda. Sózimizdi tirilter birer mysalǵa júgineıin.

Aıtalyq, Seriktiń belgili qa­lamger, óziniń Qazaq ýnıver­sı­­te­­tindegi ustazy Ábilfaıyz Ydy­rysov aǵamyzdyń oılamaǵan jerden sal aýrýyna shaldyǵyp, tósek tartyp, kelesheginen kúder úzip jatqanda kóńilin suraı kelip, qarap otyrmaı jazýǵa kirisińiz dep jigerlendirip, aqyry sol qamshylaýdyń arqasynda «Tań­sholpan» atalatyn tamasha ro­man-esseniń (keıin trılogııaǵa aı­nalǵan), «Syr men shyndyq», «Bir­týarlar bolmysy» t.b. kór­kem shyǵarmalardyń jaryqqa shyq­qandyǵy belgili.

Aıtqandaıyn, qınalyp júrgen­de kitaptaryn shyǵaryp ber­geni úshin ustazy professor H.Súıin­shálıevtiń (ol da tósek tartyp jat­qanda), anaý-mynaý emes, bir kezdegi Baspasóz mınıstri bol­ǵan Sh.Eleýkenov aǵamyzdyń ini­lik izeti, qamqorlyq-qaıyrymy úshin Serikke alǵystaryn aıtyp, estelik jazǵandary da este.

Ýnıversıtettiń úshinshi kýrsyn bitire sala «Lenınshil jasqa» qyzmetke shaqyrylǵan Seriktiń qazaq baspasózine sińirgen eńbegi de ushan-teńiz. Onyń esimin elge tanytqan, qadir-qasıetin arttyrǵan jýrnalıstıka salasyndaǵy salı­qaly sózi, mán-mańyzy óreli ocherk maqalalary. Ásirese, jan-jaqty bilim-biliktiligimen baýrap alatyn syrly suhbattardyń jóni bólek. Qalamy qýatty, sózi sarabdal, pi­ki­ri parasatty, máseleni tereńnen qozǵaıtyn qalamgerdiń qoǵamdyq-áleýmettik ómirdiń syr-sıpatyn synalaı saralap, kórkemdigi men tartymdylyǵyn kelistirip jazǵan tolǵaqty tolǵanystary, el men jerdiń, eńbek adamdarynyń, aı­ryqsha qazaq jastarynyń jan-dúnıesin, muń-muqtajyn, ónegeli isterin kókeıge qondyra, jarqyrata ja­zýymen erekshelenip turatyn. Onyń jáne bir jaqsy jaǵy –   Serik­tiń óziniń uzaq jyldarǵy jýrnalıstik tájirıbesinen tálim berip, stýdentter tárbıeleýge, olardyń kásiptik sheberligin shyń­daýǵa atsalysqany. Ol jýrna­lıs­tıkaǵa ustahana bolǵan QazUÝ-de taban aýdarmastan otyz jyl dáris oqyǵan ustaz-tyn.

Osy jerde arnaıy aıta ketetin bir túıindi sózimiz bar. Ol biz qyzmet istegen jyldarda «Lenınshil jas» tek jastar ǵana emes, jalpy qazaq jurtshylyǵy izdep júrip, súıip oqıtyn gazeti bolsa, onda Seriktiń de súbeli úles, tıisti sybaǵasy bar.

Ol jany shýaqty, júregi shy­raqty kisilermen pikirlesýge, ara­la­sýǵa asa qushtar bolatyn. Aı­na­­lasynan udaıy jaqsylyq, izgi­lik ıelerin izdeıtin, árdaıym ıgi jaq­sylarǵa jýyq júretin. Yqy­lasy aýǵan adamdy sýyrtpaqtap sózge tartýǵa, arǵy-bergi zamannyń áńgimesin estýge qumar-tyn. Esti­gen esti sózderdi, ǵıbrat alatyn mán­di oqıǵalardy izin sýytpaı jan­qaltasynda júretin bloknotyna kóshirip ala qoıatyn da, keıin olardy retine qaraı jazǵandaryna paıdalanatyn.

Seriktiń shyǵarmashylyq eń­beginiń ishinde erekshe baǵalysy qazaqtyń el bıligin bıik dáre­jede, meılinshe adal atqarǵan Din­mu­hammed Qonaev pen ulttyq ónerdiń óren júırigi, sańlaq sazger Nurǵısa Tilendıev týraly jazǵan jáne qu­rastyrǵan kitaptary.

Osy oraıda shegelep aıtar bir shyndyqtyń shymyldyǵyn asha ketsek artyq bolmas. Keńestik kezeńde, ataǵy dúrildep turǵan shaǵynda shyrq úıirilip qasynan shyqpaıtyn sheneýnik bitken bılikten ketip, baǵy taıǵan soń D.Qonaevtan syrt aınalyp, sálemdesýge de jaramaǵany anyq. Mine, osyndaı syn sátte Dı­mekeńniń qasynan tabylyp, qala­mymen qyzmet kórsetip, aıtýly azamatyn týǵan el-jurtymen qaıta tabystyrǵan Serik edi. Ol jazyqsyz jalaly bolyp, qýdalaýǵa túsip, aqyry ar-ojdanynyń tazalyǵy, adal­dyǵy arqasynda aqtalyp shyq­qanda – sol bir kúızelip, kóńili qu­lazyp júrgen kezinde aqsaqalmen alǵash ret dıdarlasyp, suhbattasyp, ony «Qazaq ádebıeti» gazetiniń eki nómirinde jarııalatýdan bastalǵan inilik rııasyz qyzmeti keıin de je­misti jalǵasty. Sóıtip, elý jyl el aǵasy bolǵan ultynyń qadir­li perzenti Qonaevtyń tarıhı, ta­nym­dyq ári áleýmettik mańyzy zor estelik kitaptarynyń jazylyp, jarııalanýyna jol ashyp, qolǵabysyn tıgizip, oǵan rýhanı serik boldy. Búginde el tarıhynyń jarqyn bet­terine aınalǵan «О́tti dáýren osylaı», «Aqıqattan attaýǵa bolmaıdy» kitaptaryn tárjimalap, ádebı nusqasyn jazǵan Serik, odan keıin «Elý jyl el aǵasy», «Lıchnost» estelikter jınaqtaryn qurastyryp, óńdep oqyrman qolyna tıgizdi.

Seriktiń ekinshi bir aıryqsha atap ótetin eńbegi sańlaq sazger Nur­ǵısa Tilendıev týraly jazbalary. Ásirese, «Qaharman Nurǵısa» men «Nurǵısa» derekti fılmderi jáne ataqty kompozıtordyń 70 jyldyq toıynda, Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynda jasaǵan baıandamasynyń jóni bólek.

Eger Serik Ábdiraıymulynyń shy­ǵarmashylyǵyn taldaı tarazylap, saralaı salmaqtasaq, onyń ultymyzdyń kókeıkesti qoǵam­dyq-áleýmettik, ádebı-mádenı máse­lelerin mánerlep, jerine jetkize jazýyna suhbat janryn tańdaýy da tabylǵan aqyl bolǵan. Oǵan «Samǵaý» atalatyn kitabynda ja­­­r­­yq kórgen ultymyzdyń mar­ǵas­­­qa­larymen júrgizgen suhbat­tary osy sózimizdiń aıqyn aı­ǵa­ǵy. Onda D.Qonaevtan bas­tap esim­deri elimizge ardaqty saıa­sat­ker­­ler A.Asqarov, K.Aýhadıev, Z.Nur­qa­dilov, aqyn-jazýshylar Q.Mu­hamedjanov, Q.Myrza Áli, S.Ima­nasov, Q.Naımanbaev, O.Bó­keı, ǵal­ymdar Z.Qabdolov, T.Aman­dosov, О́.Joldasbekov, óner tarlandary N.Tilendıev, B.Tólegenova, Á.Áshi­mov t.b. syndy tulǵaly azamattar syr shertken.

Kósemsózdiń kórnekti ókili Se­riktiń tól týyndylary «Bes múshel belesinde», «Samǵaý» t.b., sondaı-aq, onyń aýdarmasymen O.Kemaldyń «Tálkekke túsken taǵdyr», birneshe ult jazýshylarynyń áńgime-povesteri jınaqtalǵan «Mansap pen mahabbat» t.b. kitaptary jaryq kórgeni málim. Munyń syrtynda «Lenınshil jastan» bastap respýblıkalyq baspasóz betterinde jarııalanǵan el ómir men táýelsiz qoǵamnyń tirshiligindegi sansyz ózekti máselelerdi ortaǵa salǵan júzdegen maqalalary jáne bar.

Men biletin Seriktiń erekshe sińirgen eńbegi – baspalardy basqarýdaǵy jankeshti is-áreketi. Onyń tikeleı uıymdastyrýymen «О́ner», «Qazaq ýnıversıteti», «Sa­nat» baspalary shańyraq kóter­di. Osy arqyly ulttyq rýhanı baı­lyǵymyzǵa olja salǵan asa qun­dy kitaptardyń jaryq kórýi de Seriktiń el aldyndaǵy perzenttik pa­ryzyn adal óteýi.

Iá, Serik Ábdiraıymuly shyn mánisinde aıaýly Azamat edi. Al bul sózdiń aıasy keń: el-jurtyna ómi­rimen, ónerimen, qarymdy qala­mymen qaltqysyz qyzmet kórsetken tulǵalarǵa ǵana beriletin baǵa. Bizdiń Serigimizdiń esimi osyndaı ada­mı abzal qadir-qasıetimen el esin­de qalǵany júrekke daýa, dátke qýat.

Qýanyshbaı QURMANǴALI,

Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi.

___________________________________

Sýrette: S.Ábdiraıymuly, Q.Qurmanǵalı, A.Seıdimbek