Ekonomıkalyq ósim saqtalyp otyr

Ishki jalpy ónim 4 paıyzǵa ósti

Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov qańtar-sáýir aılarynda IJО́ ósimi 4 paıyzǵa je­tip, qańtar-naýryzdaǵy (3,8 pa­ıyz) kórsetkishke qaraǵanda óse túsýi­ne óńdeý ónerkásibindegi, qyz­­metter salasyndaǵy jedeldeý, sondaı-aq qurylys pen aýyl sharýa­­­­shylyǵyndaǵy turaqty qar­qyn­­nyń nátıjesinde qol jet­ke­nin aıtyp ótti. Inves­tısııa­lar kólemi 6,7 paıyzǵa ósken. Aýyl sharýashylyǵynda, qury­lysta jáne ónerkásipte ınvestı­sııalar kelýi jaqsara túsken.

– О́ńdeý ónerkásibinde ósýge baǵyttalǵan trend saqtalyp otyr. 4 aıda shyǵarylym 3,5 paıyzǵa deıin ulǵaıdy. I toqsanda ósý 1,6 pa­ıyzdy quraǵan bolatyn. О́ń­deý qarqynynyń artýyna munaı­dy qaıta óńdeýdegi, mashına jasaý­daǵy, sýsyndar óndirýdegi ósýdiń údeýi áser etti, – dedi R.Dálenov.

Onyń aıtýynsha, qurylys salasyndaǵy serpin saqtalyp, jumys kólemi 8,4 paıyzǵa ósken. Aýyl sharýashylyǵy turaqty ósý qarqynyn ustap tur. О́ndiris kólemi 3,6 paıyzǵa artqan. Bul mal sharýashylyǵynyń 3,7 paıyzǵa ul­ǵaıýy esebinen qamtamasyz etil­di. Al ósimdik sharýashylyǵy ót­ken jylǵy deńgeıde saqtaldy. Sony­men qatar ósýdiń jedeldeýi qyzmet kórsetý salasynda baıqalady.

 – Ásirese saýda salasy ósýdiń aldyńǵy qatarynda (7,3 paıyz). Bul negizinen avtokólik quraldaryn, avtobólshekterdi, munaı ónimderin jáne janar-jaǵarmaı satýdyń artýymen baılanysty, – dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri.

Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev ınflıasııa belgilengen maq­satty dáliz 4-6 paıyz sheginde saq­talǵanyn aıtty. Jyl basynan beri kórsetkish 1,8 paıyzdy qurady. Sáýirde aılyq ınflıasııa 0,5 paıyz bolǵan edi. Teńge jyl basynan beri 1 paıyzǵa nyǵaıdy.

Salalyq baǵyttar boıynsha kórsetkishterdiń tómendeý sebep­teri jáne oń qarqynǵa qol jet­kizý úshin jasalyp jatqan jumys­tardy qaraý barysynda Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Roman Sklıar, Energetıka birinshi vıse-mınıstri Mahambet Dosmuhambetov, Mańǵystaý obly­synyń ákimi Eraly Toǵjanov, Aqmola oblysynyń ákimi Ermek Mar­jyqpaev, Nur-Sultan qala­synyń ákimi Bolat Sultanov baıandama jasady. R.Sklıar málimdegendeı, jyldyń sońyna deıin kómir ón­dirý, qara metallýrgııa, temir kenin óndirý kólemi bo­ıynsha jaǵdaı retke keltiriledi. Energetıka birinshi vıse-mınıstri M. Dosmuhambetov bıylǵy tórt aıda munaı óndirý kólemi 29,5 mln tonnany quraǵanyn, bul josparǵa sáıkes ekenin aıtty.

Bıýdjet túsimderi artyǵymen oryndaldy

2019 jylǵy 4 aıdaǵy respýblı­ka­lyq bıýdjettiń oryndalýy týraly baıandaǵan Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylovtyń aıtýynsha, esepti kezeńde memlekettik bıýdjetke túsimder 3 trln 993 mlrd teńgeni qurady. Shyǵystar – 4 trln 128 mlrd teńge. 1 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha 316 mlrd teńge kólemin­de bıýdjettik qarajat qaldyqtary qalyptasty.

Respýblıkalyq bıýdjetke 2 127 mlrd teńge tústi. Bul jospardan 19 mlrd teńgege, al byltyrǵy tórt aı­dyń kórsetkishinen 345 mlrd teń­gege artyq. О́sý qarqyny 119,4 paıyzdy qurady.

– Jergilikti bıýdjetterdiń kiristeri 91 mlrd teńgege artyǵymen oryn­dalyp, 761 mlrd teńgeni qura­dy. Asyra oryndalǵan jalpy somanyń 74 mlrd teńgesi jergilikti salyqtarǵa tıesili. Memlekettik bıýdjet shyǵystary – 97,8 paıyzǵa, respýblıkalyq bıýdjet shyǵystary – 98,3 paıyzǵa jáne jergilikti bıýdjetter 98 paıyzǵa atqaryldy, – dedi Á.Smaıylov.

Qarjy mınıstri atap ótkendeı, aǵymdaǵy jyly óńirlerge bólinetin maqsatty transfertter kólemi 1 638 mlrd teńgeni quraıdy. Bıýdjetti naq­ty­laý kezinde maqsatty tran­sfert­terdiń somasy 873 mlrd teń­ge­ge ulǵaıtyldy. Olar azamat­tyq qyz­metshilerdiń, onyń ishin­de mu­ǵalimderdiń, medısına, áleýmettik sala qyzmetkerleriniń jalaqysyn ósirýge, kóp balaly otbasylarǵa ataýly áleýmettik kómek sharalaryn kúsheıtýge, olarǵa turǵyn úı salýǵa, «Aýyl – el besigi», «Jas maman» jobalaryn iske asyrýǵa baǵyttaldy.

Á.Smaıylov sonymen qatar Jeke­shelendirýdiń keshendi jos­pary­nyń oryndalý barysy týraly baıandady. Onyń aıtýynsha, bıyl 125 nysan satylýy tıis. Esepti kezeńde 83 nysan satylýǵa qoıyldy. Onyń ishinde 31 mlrd teńgege 25 nysan satyldy, 58 nysan satylý barysynda.

Úkimet basshysy A.Mamın Ulttyq bank tóraǵasynyń, Ulttyq ekonomıka, Qarjy, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrleriniń, oblys ákimderiniń baıandamalaryn tyńdaǵannan keıin, ekonomıka ósiminiń oń qarqyny saqtalǵanyn atap ótti.

 – Osy qarqyndy saqtap qana qoımaı, ekonomıkany odan ári damytýǵa qajetti sharalardy da qabyldaý kerek, – dep tapsyrdy Premer-Mınıstr.

Negizgi bazalyq kórsetkishter boıynsha ekonomıka ósimine Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı, Túrkistan, Pavlodar, Atyraý oblystarynda qol jetkizilgen. О́z kezeginde Mań­ǵystaý, Aqmola oblystarynyń jáne Nur-Sultan, Shymkent qala­larynyń ákimdikterine Úkimet basshysy qurylys, ınvestısııalar, ónerkásip jáne turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý kólemderin arttyrý jumystaryn jandandyrýdy tapsyrdy.

– Tómendeýge jol berilgen óńir­lerdiń ákimdikteri josparly kórsetkishterge shyǵýy qajet, al kósh bastap turǵan óńirler qolda bar qarqyndy tómendetpeýi kerek, – dedi A.Mamın.

Osy jyldyń tórt aıynyń qory­tyn­dysy boıynsha respýblı­ka­lyq bıýdjetke 2,1 trln teńge kiris kirip, ósim qarqyny 119,4 pa­­­­ıyzdy qurady. Esepti kezeńde res­­pýb­­lıkalyq bıýdjetti ıgerý – 98,3 paıyz. A.Mamın birqatar baǵdarlama ákimshilerinde bıýd­jettiń tolyq oryndalmaýyna baıla­nysty jumysty kúsheıtip, bıýdjet qarajatyn ýaqtyly ıgerýdi qam­tamasyz etýdi tapsyrdy.

 – Qolda bar qorlardy tıimdi paıdalaný qajet. «Nurly jol», «Nurly jer», Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jáne basqa da salalyq memlekettik baǵdar­la­malardyń sapaly ári tolyq iske asyrylýyn qamtamasyz etý qajet, bul ekonomıkany damytýǵa eleýli serpin beredi, – dedi A.Mamın.

Elektrondy saýda damyp keledi

Úkimet otyrysynda elektrondy saýdany damytý máseleleri de qaraldy.

Ulttyq ekonomıka mınıstri R.Dálenov elektrondy saýdanyń álemdik naryǵyn damytý, boljamdar, sondaı-aq Qazaqstanda elektrondy saýdany damytý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly baıandady. 2018 jyldyń qorytyndylary boıynsha elimizde onlaın-saýda naryǵynyń kólemi 1,5 esege ósip, 269 mlrd teńgeni qurapty. Elektrondy saýdanyń úlesi 2,9 paıyzǵa teń. Elektrondy saýdadaǵy belsendi satyp alýshylardyń sany 2 esege artyp, 2,3 mln adamǵa jetken. Naryqta 1700-den astam derbes ınternet-dúken jumys isteıdi, 1 mln-nan astam ShOB nysanynda óz taýarlaryn satýǵa múmkindik beretin 20-ǵa jýyq elektrondy saý­da alańdary (marketpleıs) jumys isteıdi.

Qazaqstandaǵy elektrondy kommersııa naryǵy qurylymynyń 68 paıyzyn taýarlar saýdasy qurasa, 32 paıyzyn kórsetiletin qyzmetter quraıdy. Taýarlardyń ishinde qurylys materıaldary, turmystyq tehnıka, kosmetıka, kıim jáne aıaq kıim úlken suranysqa ıe. Kórsetiletin qyzmetterdiń ishin­de – áýe jáne temirjol bılet­terin satý, mádenı is-sharalar men kom­mýnal­dyq qyzmetter úshin aqy tóleý elektrondy negizde damyp keledi.

E-kommersııa úshin ınfra­qurylym men servısterdi damytý týraly Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Sıfrlyq damý, qorǵa­nys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Asqar Jumaǵalıev baıandady. Onyń aıtýynsha, bólshek saýdanyń jalpy kóleminde elektrondy saýda úlesiniń josparly kórsetkishi 2,9 paıyzǵa ósken. 2025 jyly elektrondy saýda bólshek saýdanyń 24 paıyzyn quraıdy. Onlaın-satyp alýshylardyń sany 2025 jyly 15 mln-ǵa jetýge tıis. 2018 jyly elektrondy kommersııada 43 myń jumys orny qurylypty.

О́tken jyly elektrondy saýda salasynda zańnamany jetildirý sharalary qabyldandy. Nátıjesinde jańa Salyq kodeksinde bızneske yńǵaıly normalar engizildi, uǵym­dyq apparat keńeıtildi, tuty­ný­shylardyń quqyqtaryn qorǵaý qaǵıdaty bekitildi.

Elektrondy saýda qurylymy týraly «Qazposhta» AQ basqarma tóraǵasy Sáken Sársenovtiń baıanda­masynda aıtylǵandaı, poshta ın­fraqurylymyn damytý «Samuryq-Qazyna» UÁQ transformasııa­laý baǵdarlamasy aıasynda júr­gizi­lý­de. Búginde Qazaqstanda posh­ta salasynyń barlyq zamanaýı ınf­raqurylymy engizilgen. Almaty qalasynda táýligine 120 myń sálem­demeni óńdeýge múmkindik beretin avtomattandyrylǵan suryp­taý mashınasy ornatyldy.

Máseleni qorytyndylaǵan Úki­met basshysy elektrondy saýdany ekonomıkanyń ósýiniń qozǵa­ýshy kúshteriniń biri retinde qaras­tyrý qajettigin atap ótti. Damyǵan ın­f­ra­qurylymdy eskerý, elektrondy saýda kólemin arttyrý jańa jumys oryndaryn qurýǵa múmkin­dik beredi. Búginde atalǵan jáne irgeles salalarda 33 myń adam ju­mys­pen qamtylǵan. 2025 jylǵa qaraı bul kórsetkishti 314 myń adam­­ǵa deıin jetkizý kózdelip otyr.

Boljamdarǵa súıensek, 2025 jylǵa qaraı qazaqstandyq ınternet alańdardaǵy satyp alý kólemi 153 mlrd teńgeden 2 trln teńgege deıin ósip, bólshek saýdanyń 25 paıyzyn quraıtyn bolady. Elektrondy kommersııa aıasynda logıstıkalyq kompanııalardyń tranzıtten kútile­tin kirisi 2025 jylǵa qaraı 1270 mlrd teńgege deıin ósedi.

Premer-Mınıstr elektrondy saýda arqyly otandyq aýyl sharýa­shylyǵy óndirisiniń jáne basqa da óńdeý ónerkásibi ónim­derin shetelderge, onyń ishinde Qytaı naryǵyna ótkizý áleýetin atap ótti. Mysaly, aýyl sharýashylyǵy taýarlary men tamaq ónimderin elek­tron­dy saýda arqyly ótkizý jyl saıyn 20 paıyzǵa ósetin bolady. Osyǵan baılanysty, Úkimet basshysy 2025 jylǵa deıin elimizdiń barlyq iri qalalarynda kólik-logıs­tıkalyq ortalyqtardy iske qosý boıynsha jumystardy jalǵas­tyrýdy tapsyrdy. A.Mamın atap ótkendeı bul jumysqa otandyq jáne sheteldik ınvestorlardy, sonyń ishinde memleket-jekeshelik árip­tes­tigi tetikterin qoldaný arqy­ly tartý kerek. Sondaı-aq Qorǵas­ta qazir jumys istep turǵan ınfra­qurylymdy paıdalaný múmkindigin de qarastyrǵan jón.

Premer-Mınıstr tıisti sala basshylaryna 2025 jylǵa deıingi elektrondy kommersııany damytý jónindegi Jol kartasyn ázirleýdi tapsyrdy.