«Bizde syn joq!» dep baıbalam salmastan buryn...

 Qaı zamanda bolsyn ádebı synǵa eshkimniń kóńili tolǵan emes. Syn degen – ádebıettegi aýyr ári jaýapkershiligi zor sala. Onyń ústine qazirgideı má­de­­nıeti jalańashtanǵan, baǵ­lan óner­diń bási tobyrlyq deń­geı­­ge tús­ken qoǵamda bıik óner mu­ra­ty, talǵam tarazysy týraly sóz qoz­ǵaý­dyń ózi qyzyq. So­syn syn qa­byl­daý mádenıetin meń­ger­me­gen, ádebıettegi aǵalar ortasyn kór­me­gen, akademııalyq mektepten ótpegen shetterinen juldyz aýrýyna ushyraǵan qudaı-juldyzdardyń (bul jerde qazirgi ádebıettegi jas býyn haqynda aıtyp otyrmyz) eshkim túsine almaıtyn «tiline», kór­kemdigi solǵyn, boıaýy joq hám týǵan ádebıet dástúrine jat, «selt» etkize almaıtyn jansyz jazbalaryna janashyrlyqpen syn aıtyp, talǵam tarazysyna tartsańyz, olardyń tabynýshy fanattary sońyńa ıt qosyp, balaǵyńa jabysyp jatsa, bul ádildik pe?! Tipti muny tobyrlyq sana­nyń saltanat quryp, gúlde­nip turǵanymen túsindirsek te, jaz­ǵan shyǵarmany ádil synap, shynaıy baǵasyn bergen synshyny týyndy avtorynyń ózi túsine almaýy, birin-biri túsinise almaýy, qabyl­damaq túgili óre túregelip, qar­sylyq tanytatyny qalaı? Budan keıingi syndaryńdy baspasóz betine shyǵartqyzbaıtyn «qudiret» bar solarda! Eń qyzyǵy sol – ádebı saıttarǵa jarııalatsań, mınıstrliktegi nemese basqa da bılik tizginindegi tamyr-tanys­ta­ryna aıttyryp, maqalańdy aldyrtyp tastaıdy. Sonda syn kimge kerek? Ne úshin kerek? Eń mańyzdy másele osy bolýy tıis! 

Sózdiń ádiline keler bolsaq, ádebı synnyń sıpattamalyq sholý, resenzııa, polemıkalyq replıka, ádebı portret, bıblıo­g­ra­fııalyq eskertpe, ádebı-synı dıalog, komentarıı esseli túr­le­ri bolady. «Ádebı syn joq» deıtinder syn salasynyń osyndaı túrleri bar ekenin jete bil­meı­­di! Syn degen bireýdi qaralaý, ıá bolmasa tuqyrtý emes, shyǵar­ma­ny súıektep, jilik­tep taldaý emes pe edi. Týyn­dy­nyń taqy­­ryptyq-ıdeıalyq, stıldik-janr­lyq hám kórkemdik sapasyn, poetıkalyq qýatyn, tildik erek­sheligin asha kórsetetin syn maqa­lalar men zertteýler kóp jazylý úshin synshyǵa qomaqty ári laıyqty qalamaqy qoıý kerek. Mysaly, bizde qazir ádebı baıqaý, músháıra kóp. Biraq ádebı synǵa, ádebıettaný máselesine arnalǵan poetıkalyq baıqaý bar ma? Árıne, joq. Túıtkildi syn salasynyń damý tendensııasyna arnalǵan ne konferensııa, ne semınar uıymdastyrylmaıdy. Ár synshy óz qazanynda ózi qaınap jatyr. Synshyny materıaldyq turǵydan qoldamasa, qalamaqy almasa naryq zamanynda teginnen tegin jumys isteý, júıke juqartý, bosqa ýaqyt «óltirý» kimge kerek?! Al ádebıetke adaldyq ta­ny­­typ, janashyrlyqpen dıag­noz qoıyp, keıde ashylaý syn aıtyp jatqan synshyǵa qoqan-loqy kórsetip, janyn jaralaımyz. Sondaǵysy olar bireýdiń soıylyn soǵyp, qarsy taraptyń sózin sóılep júr degen jalǵan pikir, qate kózqarastyń saldary. Sonda synshy qaıtpek kerek? Ádebıetshi aǵaıyndarymyz «Bizde syn joq!» dep baıbalam salmastan buryn osy jaǵyn eskergeni jón bolar...

Eldos TOQTARBAIULY,

balalar jazýshysy, zertteýshi, «Daryn»Memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty