Mártebeli spıkerlerdiń qatarynda postındýstrıaldyq qoǵamdy zertteý ortalyǵynyń dırektory, halyqaralyq ister jónindegi Reseı Federasııasy ǵylymı keńesiniń múshesi Vladıslav Inozemsev, sondaı-aq Nobel syılyǵynyń laýreaty, ekonomıka ǵylymdarynyń professory, bangladeshtik bankır Muhammed Iýnýs boldy. Aldymen Vladıslav Inozemsev «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa: ańyzdan bólek aqıqat» taqyrybyndaǵy oıymen bólisti. Reseılik maman, búginde qarqynǵa qarqyn qosqan tehnologııalyq betburys jaıly 45-50 jyl buryn boljanǵanyn aıtyp berdi.
– Qazirgi qoǵamnyń ómiri jańa tehnologııalarmen tyǵyz baılanysty. 2008 jyly mobıldi devaıstardyń qaptap ketkeni sonshalyq, tipti olardyń sany abonentterden de asyp tústi. Jańa zamanda qyzmetterdiń 70 paıyzy aqparattyq tehnologııalardyń kómegimen júzege asyp jatyr. Biraq onyń adam ómirine keri áseri tıip jatqan joq. Búginde halyqaralyq ekonomıka sarapshylary, 27 jyldan keıin 47 salany avtomattandyrylǵan júıe almastyrady degen joramaldy jarysa aıtyp júr. Týra osyǵan uqsas pikirler 60-80 jyldary da aıtylyp, bolashaqta jumyssyzdyq beleń alady degen sóz jıi qaıtalanatyn. Alaıda ýaqyt kórsetkendeı, qýanyshymyzǵa oraı oǵan jetken joqpyz. Eger Qurama shtattar ónerkásip ındýstrııasyn tolyǵymen avtomatty rejimge aýystyrsa, álemniń damýy túbegeıli basqa arnaǵa aýysýy bek múmkin. Degenmen, myna nárseni eskergen abzal. Eger de damyǵan elderde ındýstrııalandyrý serpindi júrse, onda jumyssyzdyqtyń aldyn alýǵa bolady, - deıdi V.Inozemsev.
– Kún saıyn aýylǵa baryp, halyqtyń áleýmettik muqtajyn zerttep, jaýabyn izdeýge kiristim. Anyqtalǵandaı, aýyl turǵyndary shaǵyn nesıelerdi úlken paıyzdyq mólshermen alyp júripti. Adamdardy qanaýshylardyń yqpalynan qutqarýdy maqsat tuttym. Qarapaıym adamdardy kapıtalısterdiń qolynan bosatqanyma qýanyp júrdim. Turǵyndar bankter tek aýqattylarǵa arnalǵan degen oıda bolǵan. Banktiń mańaıyna da jolaǵysy kelmegen. Sóıtip kedeılerge bank ashý týraly sheshim qabyldap, úlken shaıqas bastaldy. 1976 jyly mınıstrlikke hat jazyp, bank qurýdyń joldaryn qarastyrdym. Bul bastamamdy kóbisi unata qoıǵan joq. Kópshiligi «Seniń esiń durys emes. Kedeıler aqshany qaıtarmaıdy» degendi maǵan jıi aıtatyn. Soǵan qaramastan kózdegen maqsatymnan tanbadym. Bizdiń basty ustanymymyz – adamdar bankke barmaý kerek, kerisinshe bankter adamdarǵa jaqyndaýy qajet, - dedi ol. M.Iýnýs, búginde 80 myń aýyldy eldi mekendermen jumys isteıtinin, 99 mln áıel adam banktiń klıenti bolyp otyrǵanyn aıtty.
Dál osyndaı mazmundy kezdesý L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde jalǵasty. «Shabyttandyrýshy ósim: adamdar, qalalar, ekonomıkalar» taqyrybyndaǵy dáriste amerıkalyq-ızraıldik ekonomıst, AQSh-tyń Federaldyq rezervter júıesiniń burynǵy vıse-tóraǵasy Stenlı Fısher geosaıasattaǵy tektonıkalyq ózgeristerdiń álem ekonomıkalaryna qanshalyqty áser beretinine toqtaldy. Jasyratyny joq, búginde dúnıejúzilik naryqtaǵy iri oıynshylar – AQSh pen Qytaı. Eki eldiń arasyndaǵy ekonomıkalyq qyrǵıqabaqtyq tutastaı jahandyq qarjy júıesine nuqsan keltirip otyr. Donald Tramp Amerıkaǵa eksporttalatyn qytaılyq taýarlarǵa baj salyǵyn engizip, resmı Vashıngton men Beıjińniń arasy odan saıyn órshı túsken-di. Qytaı da qarap qalmaı jazdan bastap AQSh-tyń quny 60 mlrd dollarǵa baǵalanatyn ımportyna keden salyǵyn engizbek nıette. Saqa sarapshy, eki memlekettiń bıligi ortaq pátýaǵa kelmese, munyń arty 30-shy jyldardaǵy «Uly kúızelistiń» ekinshi tolqynyna alyp kele me dep alańdaýly.
