Rýhanııat • 22 Mamyr, 2019

Zamanymyzdyń Bilge Qaǵany

2510 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Ázerbaıjannyń marqum prezıdenti Geıdar Álıevten estigen edim. Qazaq Keńestik Sosıalıstik Respýblıkasynyń basshylyǵyna G.Kolbın taǵaıyndalǵanda M.Gorbachevqa bylaı depti: «Bul qate sheshim... Kolbındi taǵaıyndaýyńyz problema týdyrady. Nesine basqa bireýdi izdeısiz? Nursultan Nazarbaev bar ǵoı... Eń durysy sol.» Álıev osy áńgimeden keıin Gorbachevpen arasynyń salqyndaı bastaǵanyn aıtqan edi.

Zamanymyzdyń Bilge Qaǵany
Men Túrkııa Respýblıkasynyń Mádenıet mınıstri retinde Qazaqstanǵa 1990 jyly jeltoq­sanda bardym. Sol sapardaǵy N.Nazar­baevpen tanysýym, kez­desýim, áńgimelesýim umytylmas estelikterge toly. Osy alǵashqy jolyǵýymda-aq Qazaqstannyń basshylyǵyndaǵy Prezıdenttiń jaı adam emes, qazirgi zamannyń Bilge Qaǵany ekenin túsindim. Bilimi tereń, oı-órisi keń, memle­ket­tik qaıratkerge qajetti bar­lyq qabiletterge ıe jetekshi... Tarıh­tyń tereńdigin de biledi, zama­nynyń ózekti oqıǵalaryn da baqy­lap otyrady. «Túrki jurty Ata­túrik syndy kóshbasshyǵa qaýysh­ty» dep ishimnen qýandym. 

Túrkııaǵa qaıtyp kelisimen pikirlerimdi sol kezeńniń premer-mınıstri T. О́zalǵa da, Mınıstrler keńesine de, qoǵamǵa da jetkizdim. T. О́zal «KSRO-ǵa baramyz, tórt kúnim bar, eki kún Reseıde bolamyn, eki kúnin seniń respýblıkalaryńa (sol kezde solaı degen edi) bóle­min, (túrki respýblıkalardyń ishinen) ekeýin tańda», dedi. Áýeli «bárine barýyńyz kerek» dep qarsylyq kórsettim. «Ýaqytym joq» degen soń «Qazaqstan men Ázerbaıjan» dedim. Ázerbaıjandy bir áńgimesinde «olar shııt, biz súnnıtpiz» dep renjitip alǵan edi. Sondyqtan, baryp kóńilin tabý kerek boldy. Bardyq, shynymen de baýyrlastyq sezim bastaý aldy. Qazaqstannyń mańyzyn túsindirdim. Ol da N.Nazarbaevtyń qadirin jaqsy túsindi. 

Sodan keıingi jyldary jıi-jıi Qazaqstanǵa baryp turdym. N.Nazarbaevpen de kóp kezdestim. Onyń halyqqa nemese teledıdar kórermenderine sóz sóıleýlerin kórdim. Alǵash kezdesýimizdegi ońdy kózqarasym jyl ótken saıyn arta tústi. N.Nazarbaevtyń bas­shy­lyǵynda Qazaqstan tek Azııa­nyń ǵana emes, dúnıe júziniń jarqy­raǵan juldyzyna aınaldy. Búgin kúlli jer júzi ony moıyndaıdy.

Elbasynyń ǵylymǵa úlken mán berýi men úshin eń mańyzdy qasıetteriniń biri boldy. Shetelde bilim alyp, elderine qaıtyp kelip jatqan qazaq jastarymen qatar, Astanada ashylǵan joǵary bilim berý oshaqtary Qazaqstan bolashaǵynyń kepili. «Bolashaq» baǵdarlamasynyń atynyń ózi qandaı keremet.

Túrkistan qalasynda Ahmet Iаsaýı ýnıversıtetiniń Nursultan Ábish­­ulynyń bastamasymen qu­rylýy­­nyń ózi onyń túrki áleminiń ta­rı­­hı tamyrlaryn tereń bileti­nin kór­setti. Ahmet Iаsaýı ýnıver­sı­­tetiniń ataýy «Qoja Ahmet Iаsa­ýı atyndaǵy halyqaralyq qa­zaq-túrik ýnı­versıteti» bolyp ózger­til­gen soń, sonda júrgizgen on tórt jyldyq jumysymda qashanda N.Na­zar­baev­tan qoldaý kórip otyrdym.

Búgingi tańda Túrkistan qalasy­nyń Ońtústik Qazaqstannyń oblys ortalyǵy bolyp, al oblys ataýynyń Túrkistan bolyp ózger­tilýi men úshin áli de tús sııaqty. Osy turǵydan Elbasynyń aldynda bas ıip qurmetimdi bildiremin. Mundaı isterdi tek danyshpan kóshbasshylar ǵana jasaı alady. Kishkentaı Aqmola kentin Asta­nadaı dúnıe júziniń eń ádemi qala­syna aınaldyrý úshin de Nursultan Nazarbaev syndy uly tulǵa bolý kerek edi, solaı boldy da.

«Astana» elorda degen maǵyna beredi, al oǵan qalanyń negizin qalaýshynyń atyn berý qazaqtyń ulttyq ulaǵatyna saı sheshim boldy. Nur-Sultan qalasyna duǵaı-duǵaı sálem...

N.Nazarbaev taǵy da tańǵal­dyrdy. Eshkim kútpegen qadam jasady. Jer júziniń jarqyraǵan juldyzy Qazaqstandy bolashaqqa odan da jarqyn el retinde jeteleý úshin prezıdenttik laýazymynan bas tartty. 

Senat Tóraǵasy Qasym-Jo­mart Toqaev osy laýazym úshin durys tańdalǵan tulǵa. Ish­ki jáne syrtqy saıasattaǵy táji­rı­be­lerimen, zııalylyǵymen, syıly adal bolmysymen kóp­shilikke tanymal. Toqaevtyń Nazarbaevtyń janynda óskendigi, kóp jyldan beri birge jumys iste­gendigi de Qazaqstannyń baǵy. Burynnan beri aıtyp kele jat­qanym: Nursultan aǵamyz tek Qa­zaq­stannyń Prezıdenti ǵana emes, Túrki áleminiń de qurmet tut­qan basshysy. Endigi kezekte kún­delikti sharýalardyń júginen bosap, kúshi men ýaqytyn osy máse­lege de baǵyttaıdy dep oılaımyn. Nahchyvanda bas qosqan Túrki tildes memleketter basshylarynyń sammıtinde Nazarbaevtyń dem berýimen qurylǵan Túrki keńesin alǵa jeteleý úshin de osy úlken qadamdy jasaýǵa sebepker bolǵan tulǵanyń qamqorlyǵy jalǵasady, onyń yqylasy nátı­jesiz qalmaıdy dep senemin. 

Álemdik dinder sezi de N.Nazarbaevtyń adamzat úshin ja­saǵan úlken isteriniń biri. Dinderdi adamzatty bóletin emes, biriktiretin qurylymdar jaǵdaıyna jetkizý úshin bul jumystyń da mańyzy orasan zor.

Osyǵan uqsas jumystar úshin de ýaqyt bóletin N.Nazarbaevty tek Túrki áleminiń ǵana emes, jalpy adamzatty beıbit ómir súrýge je­teleıtin kóshbasshy dep oılaımyn. 

Sózimniń sońynda N.Nazar­baevqa, Q.Toqaevqa, barlyq Qazaq­stan halqyna ıgilik, densaýlyq, amandyq, jetistikke toly uzaq ǵumyr tileımin.

Namyk Kemal ZEIBEK,

Túrkııanyń burynǵy Mádenıet mınıstri