Jańa bastamalar jaqsy

Beısenbi, 21 aqpan 2013 7:25

Ol tek qoljetimdi bolǵanda ǵana utymdy

Elde jatsaq ta Elbasy aıtqan ár sóz­di teledıdardan tyńdap, basylymdardan, onyń ishinde «Egemen Qazaqstannan» oqyp jatamyz. Sonyń bir mysaly Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy der edim. Onda Pre­zı­dent: «Bizdiń basty maqsatymyz – 2050 jylǵa qaraı myqty memlekettiń, da­my­ǵan ekonomıkanyń jáne jalpyǵa or­taq eńbektiń negizinde berekeli qoǵam qurý», deı kelip,

Beısenbi, 21 aqpan 2013 7:25

Ol tek qoljetimdi bolǵanda ǵana utymdy

Elde jatsaq ta Elbasy aıtqan ár sóz­di teledıdardan tyńdap, basylymdardan, onyń ishinde «Egemen Qazaqstannan» oqyp jatamyz. Sonyń bir mysaly Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy der edim. Onda Pre­zı­dent: «Bizdiń basty maqsatymyz – 2050 jylǵa qaraı myqty memlekettiń, da­my­ǵan ekonomıkanyń jáne jalpyǵa or­taq eńbektiń negizinde berekeli qoǵam qurý», deı kelip, bul beıneli data emes eke­nin, mundaı uzaq ýaqytqa jospar jasaý erteńine umtylǵan barlyq jurttarda, uıymdarda bolatynyn atap aıtqan eken. Biz de Memleket basshysynyń keleshek úshin degen osy ómirsheń ıdeıasyn qoldaımyz. «Tústik ómiriń bolsa, keshtik otyn al» degen qazaqtyń urpaǵymyz ǵoı.

Men qyryq bes jyldan beri aýyldyq jerlerdegi medısınalyq mekemelerde qyzmet etip kelemin. Alpys jasty eń­sersek te Elbasynyń Joldaýyndaǵy otan­dastaryna ún qatýyn qoldap qana qoı­maı, shama-sharqymyzǵa qaraı úlesimizdi qossaq deımiz. Bulaı deýge sebep, uzaq merzimge arnalǵan strategııada: «Biz ba­lalarymyzdyń densaýlyǵyn qamtamasyz etýge jańa tásilder engizý máselesimen jumys júrgizýimiz qajet. Barlyq 16 jasqa deıingi balalardy medısınalyq qyzmettiń barlyq spektorymen qamtý qajet dep oılaımyn. Ony eń tómengi ómir standarttaryna zańnamalyq turǵydan bekitý qajet. Bul qadam ult densaýlyǵyn qamtamasyz etýge mańyzdy úles bolady» degen Prezıdent odan keıin: «Qazirge deıin aýyldaǵy me­dısınalyq qyzmetterdiń sapasy jóninde kóp syn aıtylady. Al aýyl turǵyndary bizde búkil halyqtyń 43%-yn quraıdy» dep el jaıyna da erekshe kóńil aýdarady. Osy kúni aýmaly-tókpeli kezeńderdegi qıyndyqtar eldi mekenderde azaıdy deýge bolady. Janyńdy jadyratar, kóńildi kóterer ońtaıly ister barshylyq.
О́zim 20 jyldan beri dárigerlik qyz­met atqaryp kele jatqan Malovodnyı aýyldyq aýrýhanasynyń ǵımaraty 1972 jyly arnaıy jobamen, úsh qabat bolyp salynǵan eken. Ol jyldary bul mekeme aýdan halqynyń teń jartysyna jýyǵyna stasıonarlyq jáne ambýlatorııalyq kómek kórsetti. Aýrýhananyń ornalasqan jeri de óte qolaıly deýge bolady. Aýmaǵy eki gektar jerdi alyp jatyr. Almaty – Qor­ǵas kúre jolynyń boıyna irge tepken. Onyń ústine eseli eńbek alańyna aınalyp otyrǵan Batys Eýropa – Batys Qytaı avtomobıl kólik dálizi de osy aralyqtan ótedi. Aýrýhanamyz ortalyqtandyrylǵan sý qu­byrlarymen, suıyq otyn arqyly jylytatyn peshpen qamtamasyz etilgen. Osydan 40 jyl buryn 210 syrqatqa arnalǵan tósek bolsa, onyń 45-i – hırýrgııa, 15-i – gınekologııa, 50-i – terapııa, 10-y – nevrologııa, 30-y – balalarǵa, 20-sy – ınfeksııa, 40-y perzenthana bólimderine tıesili edi. Táýligine 120 adam qabyldaıtyn emhanada terapevt, hırýrg, nevropatolog, pedıatr, akýsher-gınekolog, tis, lor, ınfeksıonıst, kóz dárigerleri, la­boranttar qyzmet etti. Onyń syrtynda jaq­sy jabdyqtalǵan klınıkalyq-bıologııalyq zerthana, rentgen, flıýro, EKG kabınetteri, fızıoterapııa, jedel járdem bólimderi úzdiksiz jumys istedi. 1978 jyly Almaty qalasynda ótken Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy men BUU balalar qory (IýNISEF) uıymdastyrǵan halyqaralyq konferensııasynda bizdiń mekeme bazalyq aýrýhana bolyp tabyldy. Sodan da shyǵar, kóptegen jyldar boıy sheteldik jáne otandyq aq halatty abzal jandar bizdiń aýrýhanada «Alǵashqy medısınalyq-sa­nıtarlyq kómek» týraly oqyp, bilimderin kóterip keldi.
Táýelsizdigimizden keıingi kezeńdegi qı­yndyqtar bizdiń aýrýhanany da aınalyp ótpegeni anyq. Tósek sany 50-ge deıin qysqardy. Hırýrgııa, gınekologııa, perzenthana, ınfeksııalyq nevrologııa bólimderi múlde jabylsa, terapııa jáne balalar bólimderi 15 tósekke deıin azaıdy. Emhanada hırýrg, nevropatolog, kóz dárigeri, dáriger laborant mamandyqtary da birte-birte joıyldy. Mundaı ońtaılandyrý aýyldaǵy qarapaıym, áleýmettik ál-aýqaty tómen adamdarǵa óte aýyr tıdi. Aýrýhananyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy eskirgen ústine eskire berdi, dári-dármekter je­tis­pedi. Osynyń kesirinen kóptegen me­dısınalyq qyzmetkerler jumyssyz qaldy.
Degenmen, elimizdiń qaıta serpile damýy quldyraýdan qutqaryp, eńse tikteýge molynan múmkindik berdi. Búgingi kúni halyqqa medısınalyq kómekti 50 tósektik stasıonar, onyń 20-sy travmatologııaǵa, 15-i terapııaǵa jáne 15-i – balalar bóli­mine tıesili. Bir zamandary aýysymda 120 adam qabyldaıtyn emhanada qazir 10 tósektik kúndizgi stasıonar, klınıko-dıag­nostıkalyq zerthana, rentgen, fızıokabınetter, jedel járdem bólimi, turǵyndarǵa qyzmet kórsetýde. 2010 jyly bizdiń aýrýhana oblys boıynsha aldyńǵy orynnan kórinip, oblys ákiminiń arnaıy dıplomymen marapattalǵanyn aıta ketýdiń artyqtyǵy joq bolar. Aýrýhanada 126 adam jumys is­tese, olardyń arasynda medı­sınalyq oqý ornyn bitirgen dárigerler –15, olardyń jo­ǵary sanattylary – 8, birinshi sanattylary – 3, orta býyn medısına qyzmetkerleri 52 desek, bulardyń ishinde jo­ǵary sanattylary – 20, birinshi sanattylary 3 adamdy quraıdy.
Turǵyndar sany 2009 jyly 9484 edi, 2012 jyldyń kórsetkishi 10270 adamǵa jet­ti. Jańa qujatqa oraı, dáriger tańdaý quqyǵyn paıdalanǵan basqa aýyldyq okrýgterden óz erkimen 214 adamnyń tirkelgeni jáne bar.
Aýylymyzda memleketimizdiń erteńi sanalatyn urpaq, ıaǵnı demografııalyq kórsetkishter jyldan jylǵa ósý ústinde. 2009 jyly 1000 adamǵa shaqqanda 16,4 edi, 2011 jyly bul 21,8-ge kóterildi, ıaǵnı tabıǵı ósim 14,6-ǵa jetti. Turǵyndardyń ortasha ómir súrý jasy uzaryp keledi. Mysaly, áıelder – 72, erler 69 jasqa deıin ómir súrýge qol jetkize bastady. Osy arada keıbir syrqattardyń beleń alǵanyn da aıtpasqa bolmas. Birinshi orynǵa júrek-qan tamyrlary aýrýlary shyqsa, odan keıingi orynda qaterli isik tur. Esesine juqpaly aýrýlar jyldan-jylǵa azaıa túsýde. 2010 jyly 63 syrqat tirkelse, 2011 jyly ol 43-ke tómendedi. Al týberkýlez aýrýy 100 myń adamǵa shaqqanda 2010 jyly 49 bolsa, 2011 jyly odan áldeqaıda kóp azaıdy. Ekiqabat áıelderdi esepke alý syndy jumysta bizdiń dárigerler úlken iske uıytqy bolýda. So­nyń nátıjesinde sońǵy 10 jylda analar ólimi bizde tirkelgen joq. Skrıng ádisimen profılaktıkalyq baıqaýlar júzege asyp, anyqtalǵan syrqattar saýyqtyryldy.
Táýliktik stasıonarda emdelip shyq­qandardyń 32,4 paıyzy aýyl tur­ǵyndary. Bizdegi travmatologııa bóliminde em alatyndar az emes. Onyń bir sebebi, úlken joldyń boıyna ornalasqandyqtan bolý kerek, jol apattary jıi bolady. Sodan shyǵar ota jasaý jumysy da az kezdespeıdi. Osy arada keıbir sheshimin tappaǵan máseleler týraly da aıta ketsem deımin. Elbasy óziniń Joldaýynda negizgi basym baǵyttar dep «Sapaly jáne qol jetimdi medısınalyq qyzmetter kórsetýmen qamtamasyz etý. Aýrý­lar túriniń barynsha keń spektrin dıagnostıkalaý jáne emdeýmen qamtamasyz etý. Profılaktıkalyq medısına aýrýdyń aldyn alýdaǵy basty quralǵa aınalýy tıis. Halyqpen aqparattyq-túsindirmelik ju­mys júrgizýge basa den qoıý» degen bolatyn. Shynynda osyndaı aýqymdy isterdi atqarýǵa bizdiń emhanadaǵy eski qural-jab­dyqtar, zamanaýı qondyrǵylardyń joqtyǵy keıde qolbaılaý bolatyny bar. Búgingi kún talabyna sáıkes turǵyndarǵa qol jetimdi medısınalyq kómek kórsetý úshin sonyń barlyǵyn jańartý mindeti tur. Tipti, bir kezderi júıeli jumys istegen bólimder jabylǵan soń, mamandar kúnkóris dep ketti. Qazir órleý jolyna túskende nevropatolog, hırýrg, kóz dárigerleri je­tis­peıtin kúıge tústik. Jedel járdem kó­likteriniń de tozyǵy jetip tur. Joǵaryda aıt­qanymdaı úlken joldyń boıyna or­nalasqandyqtan túrli apatqa ushyraǵan adam­dar bizdiń emhanaǵa jıi kelip jatady. Olarǵa arnaıy jabdyqtalǵan bólimniń bol­maýynan jedel kómekti der kezinde kór­sete almaı keıde qınalamyz. Osy arada, soń­ǵy jyldary elimiz boıynsha atqarylyp jat­qan jaqsy bir ıgilikti jumysty eske túsirer bolsaq, ol   Tótenshe jaǵdaılar mı­nıstrligi óńirlerdegi kúre joldardyń boıynan medısınalyq pýnktter ashýy edi.Al bizdiń emhana ondaı medısınalyq oryn­ǵa ózinen ózi suranyp tur. Tıisti oryn­dar osyny nazarǵa alsa, nur ústine nur bolar edi.
Qazir kóp jaǵdaıda ózin-ózi aqtaı almaıdy dep aýyldy jerlerdegi keıbir me­dısınalyq mekemelerge ońtaılandyrý jumysy júrgizilip jatyr. Bul da tıisti oryndardyń ýaqyt talabyna saı jasaǵan reformasy bolýy kerek. Áıtse de halyq jıi ornalasqan eldi mekenderdegi aýrý­hanalardy qarjydan qyspaı saqtap qalsaq utylmas edik. Onyń ústine ol aýrý­­­­hanalardyń ǵımarattary qundy mú­­lik ekenin esten shyǵarmaǵanymyz jón. Jekeshelendirý kezinde osyndaı kóp dúnıeden kóz jazyp qaldyq emes pe? Kóp jaǵdaıda aýyl turǵyndarynyń bári birdeı ońtaılandyrylǵan aýdan or­talyǵyndaǵy emhanalarǵa jete almaıdy. Mysaly, bizdiń aýrýhanadaǵy perzenthana, hırýrgııa bólimderine táýligine tórt-bes, keıde odan da kóp adamdar jedel kómek surap kelip jatady. Jany aýyryp, tánine qamqor bolýdy ótingen adamdardy ortalyqtandyrylǵan medısına mekemelerine bar dep shyǵaryp salý biz úshin jat qylyq. Shama-sharqymyz kelgenshe kómek qolyn sozamyz. Osylaı deı otyryp, 50 jylǵa taıaý tarıhy bar, aınalasynda ondaǵan eldi mekender shoǵyrlanǵan emhananyń derbestigin saqtasaq, turǵyndardy ári-beri sabyltpaı qoljetimdi em alýyna múmkindik jasar edik. Úlken kúre joldyń boıynda irgesi qa­lanǵan, ǵımaraty bútin, aınalasyn jasyl jelek kómkergen bul emdeý mekemesin aýdandyq ortalyqtanǵan aýrýhananyń ár bólimshesi bolýmen qatar, Tótenshe jaǵ­daılar mınıstrligi Otanymyz boıynsha qolǵa alyp jatqan travmatologııalyq pýnkttiń bazasy mártebesin ıelenip, zamanaýı qural-jabdyqtarmen jaraqtalsa, shtat kestesi qaıta qaralyp, bilikti mamandarmen tolyqtyrylsa, jedel járdem kólikterimen janar-jaǵar maı máselesi sheshilse, halyq qoljetimdi medısınalyq kómektiń sharapatyn kórer edi. Bizdiń bul tilegimizdi tıisti oryndar eskerer degen úmittemiz.
Shaızynda TALDYBAEV, 
joǵary sanatty dáriger, Qazaqstan Respýblıkasy 
densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi.
Almaty oblysy, 
Eńbekshiqazaq aýdany, 
Malovodnyı aýyly.