Bul kitaptar Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym komıtetiniń ár úsh jyl saıyn ǵylymnyń barlyq salalary boıynsha beriletin granttyq jobasy aıasynda jaryq kórgen. Ádebıettanýshy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Zeınolla Mútıev bastaǵan BQMÝ-lyq ǵalymdar utyp alǵan joba úsh jylǵa, 2018-2020 jyldar aralyǵyna josparlanǵan.
- Bizdiń ýnıversıtette «Ádebı ólketaný» páni bolashaq fılolog mamandyq stýdentterine tańdaý kýrsy esebinde oqytylyp keledi. Alaıda ólke materıaldaryn tolyq qamtıtyn oqýlyqtyń joqtyǵy bizge qolbaılaý bolǵan edi. Endi sol olqylyqtyń orny toldy. «Ádebı ólketaný» páni bolashaqta hronologııalyq júıemen elektıvti kýrs retinde JOO-ǵa jáne fakýltatıvtik sabaq túrinde jalpy bilim beretin mektepke ener bolsa, oqýshylar men stýdentter jáne magıstranttar ólkemizge qatysty ádebı muralardy tolyq ıgere alady, - deıdi Zeınolla Mútıev.
Qurastyrýshylardyń aıtýynsha, ádebı ólketanýdy zertteý arqyly Oral óńiri aqyn-jazýshylarynyń ádebı-shyǵarmashylyq murasy aıqyndalyp, HH ǵasyr men HHI ǵasyr basynda jarııalanǵan poezııa, proza, dramatýrgııa, t.b. shyǵarmalar ádebı-ǵylymı turǵydan saraptalady. Ádebı ólketanýdy meńgerý – elimizde júrip jatqan «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń negizgi talaptaryna sáıkes keledi. Joǵary bilim berý júıesinde jáne jalpy orta bilim beretin mektepte ádebı ólketaný materıaldaryn oqytýdyń tıimdiligi zor. О́ıtkeni bilim alýshylar jalpy qazaq ádebıetiniń quramdas bir bóligi retinde belgili bir aımaqtyń, ólkeniń ádebı shyǵarmalary mazmunymen tanysý nátıjesinde rýhanı, mádenı ómir derekterimen tanysady, qoǵam damýynda orny bar belgili adamdardyń, ólkeniń tarıhı tulǵalarynyń kórkem ádebıette somdalýymen, kórkem shyǵarma arqaýyna aınalǵan keıipkerler álemimen tanysýǵa múmkindik alady. Qos kitap joǵary jáne orta arnaýly oqý oryndarynyń oqytýshylary men stýdentterine, magıstranttarǵa, qazaq ádebıeti páni tereńdetilip oqytylatyn beıimdik mektepter (lıseı, gımnazııa) muǵalimderi men shákirtterine, jalpy ádebı ólke murasyna qyzyǵýshylyq tanytqan izdenýshilerge arnalǵan. Ony daıyndaýshy top quramynda joǵaryda atalǵan Zeınolla Mútıevten bólek, pedagogıka ǵylymdarynyń magıstri Jangúlim Muhanbetova men PhR fılosofııa doktory, aǵa oqytýshy Aıdarbek Aqbolatov bar.
Úsh jyl ishinde atalǵan joba boıynsha 6 kitap – úsh monografııa, úsh hrestomatııa jaryq kórmek.
О́lke tarıhynda ózindik orny bar oqıǵa – «Ádebı ólketaný» jobasynyń alǵashqy eki tomynyń tusaýkeser saltanatyna Oral qalasyndaǵy belgili ádebıetshiler jınaldy. Mahambet ýnıversıtetiniń ardager ustazdary Qalam Súıinshálıev pen Merýert Joldyqaıyrova osy kitapqa engen qalamgerlerdiń birqatarymen birge júrgenin eske aldy.
- Qazaq ádebıetiniń damýyna Aq Jaıyq óńirinen shyqqan qalamgerlerdiń de qosqan úlesi óte zor. Taıyr Jarokov, Qajym Jumalıev, Hamza Esenjanov, Juban Moldaǵalıev, Qadyr Myrza Áli syndy aqyn-jazýshylarymyzdy búkil qazaq biledi. Biraq búginde esimi eleýsiz qalǵan qalamgerler de bar. Olardyń shyǵarmashylyǵyn jańǵyrtyp, ádebı muralaryn jaryqqa shyǵarý úshin osyndaı jobalar óte qajet, - dedi Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Batys Qazaqstan oblystyq fılıalynyń tóraıymy Aqushtap Baqtygereeva.
Shynynda da bul jınaqta búginde ádebıetshilerdiń ózi umyta bastaǵan Halıma О́teǵalıeva, Járdem Tilekov, Berqaıyr Amanshın, Boranǵalı Yrzabaev syndy qalamgerlerdiń shyǵarmashylyǵy týraly da áńgime qozǵalǵan. Joba jetekshisi Zeınolla Mútıevtiń aıtýyna qaraǵanda, keleshekte shyǵatyn monografııalarda Saıymjan Erkebaev, Satybaldy Daýmov, Janǵalı Nabıýllın, Qaıyr Bekturǵanov, Baqtyǵul Oıshybaev, Aıtqalı Nárikov, Saǵat Ábdýǵalıev t.b. talantty qalamgerlerlerdiń shyǵarmashylyq sheberhanasy zerttelmek.
- Qazaqtyń shynaıy ulttyq tarıhyn zerttegen tarıhshylarymyz saıası qýǵyn-súrginge ushyraǵan soń osy bir úlken mıssııany qazaq qalamgerleri óz moınyna aldy. Halqymyz ótken ata-baba tarıhyn I.Esenberlın, Á.Kekilbaev, M.Maǵaýın, T.Ahtanov, T.Álimqulov syndy jazýshylardyń shyǵarmalarynan oqyp-bildi. Bul shyǵarmalardaǵy tarıhı shyndyq qansha býyn qazaq jastaryn otanshyldyqqa, týǵan jerin súıýge tárbıeledi. Sondyqtan, Aq Jaıyq óńirinen shyqqan qalamgerlerdiń shyǵarmashylyǵyn zertteý arqyly ólke tarıhynan da, osy ólkeden shyqqan tarıhı tulǵalar bolmysynan da habardar bolamyz. «Ádebı ólketaný» jobasynyń qundylyǵy osynda jatyr, - deıdi Mahambet О́temisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń dosenti, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Jańabek Jaqsyǵalıev.
Sýretti túsirgen Rafhat HALELOV
Batys Qazaqstan
