Ana men bala ólimin azaıtatyn joba
Senbi, 2 naýryz 2013 8:17
Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, medısına ǵylymdarynyń doktory Namaz Izimbergenovtiń esimi elimizge keńinen tanys. Ol myńdaǵan adamdardy ajal tyrnaǵynan alyp qalǵan bilikti hırýrg. Talaı kúrdeli operasııalardy jasaı júrip, adam ómirin uzartý joldaryn zertteýmen júıeli aınalysyp keledi.
Senbi, 2 naýryz 2013 8:17
Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, medısına ǵylymdarynyń doktory Namaz Izimbergenovtiń esimi elimizge keńinen tanys. Ol myńdaǵan adamdardy ajal tyrnaǵynan alyp qalǵan bilikti hırýrg. Talaı kúrdeli operasııalardy jasaı júrip, adam ómirin uzartý joldaryn zertteýmen júıeli aınalysyp keledi. Qaıtkende adam ómirine arashashy bolamyn dep únemi izdeniste júretin aq halatty abzal jannyń ana men balany aman saqtaý úshin medısınalyq jedel járdem aýrýhanasy janynan júkti jáne bosanǵan áıelderge jedel hırýrgııalyq kómek kórsetý ortalyǵyn ashyp, jańa jobany júzege asyryp jatqanyn estip, onymen kezdesip áńgimelesýge asyqtyq. Áńgimemizdiń álqıssasy da birden osy ómirsheń jobadan arna tartty.
– Namaz Izimbergenuly, aldymen áńgime jelisin osy ortalyqtyń qalaı ashylǵany tóńireginde tarqatsańyz.
– Ana men bala óliminiń sebepteri, osy qasirettiń qaıtkende aldyn alýǵa bolady degen oı meni dáriger retinde de, adam retinde de kópten mazalap júretin. О́mir tájirıbemnen ańǵarǵanym júkti jáne bosanǵan áıelder aýrýynyń aldyn almaı, ýaqyt ótkizip alatynyna kóz jetkizdim. Sondyqtan hırýrgııalyq operasııalar jasaý arqyly ana men balany aman alyp qalýdyń joly osyndaı ortalyq ashý ekenin túsindim. Ortalyq 2009 jyly aqpan aıynda ashyldy. Analar óliminiń sebebin taldaý, sonyń negizinde usynystar jasaý – ǵalym-dáriger retinde meniń boryshym. Al bir ǵalymnyń usynysy boıynsha kúndelikti qoldanystaǵy resmı júıege ózgeris ákelip, respýblıkada buryn paıdalanylmaǵan jańa júıeni tájirıbege engizý úlken jaýapkershilik júkteıtini de belgili. Bul nar táýekelmen bitetin sharýa emes. Qoǵam úshin óte ózekti máseleni túsiný, onyń qaıtarymdylyǵyna kóz jetkizý kerek. Joǵary oryndardan qoldaý-kómek te qajet. Bul jerde oblystyq densaýlyq saqtaý departamentiniń bastyǵy, professor Qaırat Sabyr men Marat Ospanov atyndaǵy Batys Qazaqstan medısına ýnıversıtetiniń rektory, professor Erbol Bekmuhambetov syndy basshylardyń úlken azamattyq jasaǵanyn aıtý lázim. Olar ana men bala densaýlyǵyn qorǵaýda anaǵurlym oń nátıje beretin bul jobanyń ómirsheńdigin zerdelep, túsindi. Ortalyq oblystyq departament pen ýnıversıtet basshylarynyń qoldaýymen ashyldy. Osyndaı biregeı ortalyqtyń qurylýy naýqastardyń aýrýhanalardy aralap júrmeı, birden jaqsy jabdyqtalǵan, tájirıbeli mamandar isteıtin joǵarǵy dárejedegi emdeý ornyna kelip túsýine múmkindik týǵyzdy. Al bul jaǵdaı júkti jáne jańa bosanǵan áıelderge dıagnoz qoıý, emdeýde ýaqyt almaı birden kesimdi sheshim qabyldaýǵa qol jetkizdi, munyń ózi ana men balany aman saqtaý nátıjelerin jaqsartýǵa alǵyshart jasady. Ortalyq ashylǵannan bergi tórt jyl ishinde bizdiń oblys boıynsha júkti áıelderdi jedel hırýrgııalyq aýrýlardan operasııa arqyly bosandyrǵanda olardyń arasynda kezdesetin hırýrgııalyq asqynýlar saldarynan bolatyn ana men bala ólimi bolǵan joq. Bizdiń tájirıbemizdi 2010 jyly – Ońtústik Qazaqstan oblysy, 2011 jyly Mańǵystaý oblysy ózderinde qoldanyp, osyndaı ortalyqtar ashty. Biz engizgen júıeniń tıimdiligine kóz jetkizgen Densaýlyq saqtaý mınıstrligi 2011 jyly bul tájirıbeni búkil respýblıka kóleminde keńinen qoldanýdy usyndy. Qazirgi maqsat – osyny júzege asyrý.
Elimizde ana men bala ólimin 2020 jylǵa qaraı 2 esege deıin kemitý kózdelip otyrǵan qazirgi tańda buǵan atústi qaraýǵa áste de bolmaıdy. Mine, Elbasynyń bul tapsyrmasyn múltiksiz oryndaýda osyndaı ortalyqtardy Astana, Almaty qalalarynda, oblys ortalyqtarynda ashsaq qana kózdegen mejeden kórinemiz. Ana men bala ómirin saqtaýdyń birden-bir joly – júkti jáne bosanǵan áıelderge jedel hırýrgııalyq járdemdi arnaıy mamandandyrylǵan ortalyqtarda kórsetý bolmaq. Bul tujyrymdy bizdiń tájirıbemiz, bizdiń qatysýmyzben uıymdastyrylǵan Ońtústik Qazaqstan, Mańǵystaý oblystaryndaǵy osyndaı ortalyqtardyń jumysy dáleldeıdi. Jan-jaqty zerttelip, dáleldengen ǵylymı tájirıbelik joba daıyn. Endi, jobany júzege asyrý úshin ana men bala ómirine jany ashıtyn azamattar ǵana kerek, bizdiń bul iske.
– Keıde dárigerler tarapynan da qatelikter ketip, opyq jegizetin jaıttar kezdesetinin ómirde kórip júrmiz. Ana men bala óliminiń qazirgi jaǵdaıyn tolyqtaı tabıǵı prosess deýge kelmeıtin shyǵar?
– «Aýrýyn jasyrǵan óledi», deıdi halyq maqaly. Iá, búgingi tańda barlyq dáriger mamandardyń jumysy talapqa saı, júkti jáne bosanǵan áıelderge medısınalyq kómek kórsetý jumysy oıdaǵydaı dep úzildi-kesildi aıtýǵa da bolmas. Biraq bul oraıda, dárigerler kinásinen bolatyn baqytsyzdyqtar ilýde bir, sırek kezdesedi ári mundaı kemshilikterdi túzetýge tolyq múmkindik bar. Solardyń biri – júktilik kezinde jáne bosanǵannan keıingi kezeńde bolatyn jedel hırýrgııalyq aýrýlar, ıaǵnı áıel ózdiginen bosana almaı, operasııa arqyly bosanǵannan keıingi ártúrli qabyný, irińdi asqynýlar. Sheteldik málimetter boıynsha, osyndaı hırýrgııalyq aýrýlardyń asqynýlary, áıeldi bosandyrý úshin jasalǵan operasııadan keıingi perıtonıtter ana óliminiń 30-40 paıyzyna sebep bolatyn kórinedi. Osy jaıttardy eskerip, 2004-2005 jyldardan bastap biz ana men bala óliminiń aldyn alý máselesimen tikeleı aınalysyp kelemiz. Kóp izdenister, ana ólimi sebepterin zertteý jumystaryn júrgizdik. Qorytyndysynda, ana men bala ólimine tek akýsher-gınekolog dárigerler emes, medısınanyń ártúrli salalarynyń mamandary da jaýapty degen tujyrym jasaldy. Mysaly, bizder, hırýrgter osy jaýapkershilikti óz moınymyzǵa alyp, tıisti sharalardy der kezinde qolǵa alar bolsaq, bul qaıǵyly oqıǵalardyń, anaý-mynaý emes, úshten birin joıýǵa múmkindigimiz bar eken.
Bul izdenister nátıjesinde kózimizdiń jetkeni – elimizde qoldanylyp kele jatqan zańdastyrylǵan resmı júıe oıdaǵydaı bolmaı shyqty. Bul júıede júktilik ne bosaný kezinde áıel aǵzasynda bolatyn kúrdeli ózgerister eskerilmeı, olarǵa barlyq basqa halyqpen birdeı tekserý-emdeý ádisteri paıdalanylady. Olarǵa jańasha kózqaras, jańasha uıymdastyrý, jańasha emdeý ádisteri qajet.
– Muny qalaı túsinýge bolady?
– Emdeýdiń nátıje bermeýiniń bir sebebi, júkti áıelderdiń hırýrgııalyq stasıonarǵa keshigip túsýi der edim. Reseıdiń bedeldi hırýrgteriniń derekteri boıynsha, aýyrǵannan bastap júkti áıel hırýrgterdiń aldyna 24-48 saǵat kesh keledi eken. Oılańyz, bul osynshama ýaqytta aýrý asqynyp ketip, emdeýdiń nátıje bermeýi bek múmkin ǵoı. Birinshiden, qazirgi resmı júıe boıynsha júkti áıelderdiń ishi aýyrsa, qusýyn qoımasa, osy sııaqty neden ekenin anyqtaý qıyn belgiler paıda bolsa, olardy tekserý úshin eń áýeli áıelder emhanasyna, perzenthanalarǵa jatqyzady. Aýrýdyń júktilikke baılanysty emes ekenin anyqtaǵannan keıin baryp, hırýrgterge kórsetedi. Árıne, bul tekserýler, keńes berýshi hırýrgti arnaıy shaqyrtý, odan keıin hırýrgııalyq bólimshege aýystyrý kóp ýaqyt alady. Kerekti operasııalar kesh, aýrý ábden asqynǵan kezde jasalady. Mysaly, túnde aýyryp, tańerteń saǵat 10-darǵa taman perzenthanaǵa baryp tekserilgen áıel hırýrgııa bólimshesine keshke qaraı túsip, odan soń taǵy 2-3 saǵat ótkende operasııa ústeline aparylady. Endi túsingen bolarsyz, qazirgi qoldanylyp júrgen resmı júıe qajetti operasııalardyń kesh jasalýyna ákelip soǵady. Operasııany kesh jasaý saldarynan, irińdi asqynýlar paıda bolyp, ananyń da, balanyń da aǵzasyna keri áser etedi. Al júkti áıel ómiri úshin ár saǵat qymbat.
Ekinshiden, qazirgi resmı júıe boıynsha, júkti ne bosanǵan áıelder hırýrgııalyq dertterge ushyraǵan kezde, ózderiniń turatyn mekenine baılanysty aýdandyq, qalalyq aýrýhanalarda emdeledi. О́zderińizge belgili, mundaı aýrýhanalardaǵy dárigerlerdiń biliktilik deńgeıleri, qoldanylatyn apparat, tekserý quraldary barlyq ýaqytta durys dıagnoz qoıýǵa, nátıjeli em qoldanyp, kúrdeli operasııalar jasaýǵa múmkindik bermeıdi. Sondyqtan, olar áýel bastan kez kelgen aýrýhanada emes, belgili mamandandyrylǵan ortalyqta emdelýi kerek.
Úshinshiden, júkti áıel operasııa jasap bosanǵan jaǵdaıda, operasııadan keıingi kezeńde ártúrli irińdi asqynýlar, perıtonıt, sepsıs sııaqty ana ómirine qaýipti jaǵdaılar bolady. Ádette, olar akýsher-gınekolog mamandardyń baqylaýynda bolady. Al akýsher-gınekologtar mundaı hırýrgııalyq asqynýlardyń emdeý ádisterin jete bilmeıdi. Mundaı asqynýlardy tek hırýrgter ǵana emdeý kerek. Bul qaǵıdany júzege asyrý úshin bir ortalyqta emdeýimiz kerek.
Sonymen, júktilikke nemese bosanýǵa baılanysty ana men bala óliminiń aldyn alý úshin olarǵa jedel hırýrgııalyq kómek kórsetý jumysyn, dıagnoz qoıý, emdeý tásilderin qaıta qarap, tájirıbege jańa júıe engizý kerek. Osy jaǵdaılardy eskere otyryp, joǵaryda aıtqanymdaı, biz júkti jáne bosanǵan áıelderge jedel hırýrgııalyq járdem kórsetý úshin arnaıy mamandandyrylǵan oblystyq ortalyq ashtyq. Biz usynǵan bul joba joǵaryda kórsetilgen kemshilikterge jol bermeıdi. Nátıjesin qarańyz, sońǵy tórt jylda oblysta hırýrgııalyq aýrýlardan ana men bala ólimi bolǵan joq.
– Nátıjeliligi qolǵa ustatqandaı kórinip turǵan jańa jobanyń keń qoldaý taýyp ketpeı otyrǵany qalaı?
– Jańalyqtyń joly qashan da ońaı emes. Qandaı da jańalyqqa tosyrqaı qaraýshylyq bolady. Onyń ústine adam ómirimen tikeleı baılanysty densaýlyq salasyna jańalyq engizý óte kúrdeli. Keıbir medısınalyq mekemeler basshylary jaýapkershilikten qashady, álde, qaıtedi degendeı «áliptiń artyn baǵýdan» asa almaıdy. Sondaı-aq, densaýlyq saqtaý salasynda ondaǵan jyldar qalyptasyp qalǵan eski júıeden shyǵýǵa qaýqarsyzdyq tanytady. Alaıda, biz qolǵa alǵan jańa júıe ana men bala ólimin azaıtatyn biregeı joba ekenin dáleldep úlgerdi. Buǵan joǵary jaqtaǵylar túsinistikpen qarap, qoldaý kórsetýleri qajet. Budan utpasaq, utylmasymyz anyq. Muny tájirıbeli ǵalym retinde, maman dáriger retinde de aıta alamyn, oǵan dálelim de jetkilikti. Bylaı qaraǵanda, qazirdiń ózinde osyndaı ortalyq úsh oblysta jumys jasap, tıimdiligin kórsetti. Basqa óńirlerde de buǵan oń kózqaras bolady dep oılaımyn.
Áńgimelesken
Satybaldy SÁÝIRBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Aqtóbe oblysy.
