Qoǵam • 18 Maýsym, 2019

Bir úzim nan

570 ret kórsetildi

Bir úzim nan úzilip bara jatqan ómir otyn óshirmeı, saqtap qalady. Bir úzim nan úshin pende qııanatqa da barýy múmkin. Bir úzim nan úshin bir kezderi adamdar jan alyp, jan berip, sergeldeńge túsken.

Anaý azap torynda qalǵan jyldary ashtyq alapaty alqymnan alyp, ajal ıttiń qyl-buraýy tamaǵyna taqalǵanda beıkúná adam – bir úzim nan emes-aý, onyń bir túıir qoqymyn kóz aldyna keltire almaı, eseńgirep baryp, esten tanǵan. Ondaı qasiretti qazaq az kórgen joq. Kórgender bul kúnde az qaldy. Olar táýbesinen jańylǵan joq.


Osy jerde Sheraǵańnyń – Sherhan Murtazanyń «Internat nany» degen ker zamannyń qasiretin sýrettegen áńgimesi oıǵa oralady. «Qaryndaryń ashty ma?», 
«...Ashty... Ashty, – dep ár jerden bir daýys dirildep shyǵady».


Bular ınternat balalary. Olar taǵy birde: «Nan?! Nan» degen sózdi estigende, uıqysy shaıdaı ashylady. Jeti tún ishinde tań atyp, kún shyǵyp, on jetimniń tar bólmesine nur shashyraǵandaı bolady. «Nan» degen sóz – alystaǵy aýyldan apań kelip tur degenmen birdeı», deıdi jazýshy.

Bul úzindiden on jetimniń dirildegen únin, jáýdiregen janaryn kórgendeı bolasyń. Olardy toryqtyrǵan tońmoıyndar edi. Sabaq alsyn keıingiler dedi me eken, qalamger qasiretti kezderdi ýly etip baıandaýdan aıanbaǵan.

Jazýshy «apań» dep anaǵa balaǵan nannyń qasıetin biz bilip júrmiz be? Álde nan tepti tirlik pe?

Joqshylyqty kórmegen, ony jan dú­nıesimen uqpaǵan, toqshylyqta júıtkip júrip kún keshken, men kúlgende kún nege kúlimdeıdi dep kerdeń basqandar – bir úzim nan bir adamnyń quny ekenin qaıdan sezsin.

Iá, ol ómir ótti, ketti, jaqsy dáýir jetti delik. Biraq bir úzim nanǵa kúıbeńdep júrip áreń qoly jetkender qazirde joq emes, bar. Olardy búgingi tilmen aıtsaq, áleýmettik jaǵdaıy tómender, az qamtylǵan otbasylar, kún kórisi nasharlar, jumyssyzdar.

Kedeıler dep kergıtinder de bar. Apyr-aı, jeri baıtaq, baıtaǵy baılyqqa toly el halqynyń az jylda baı, kedeı bolyp qaq jarylǵany janyńa batady. Bir ulttyń bulaı bólinýi keıin qaterge aınalyp júrmes pe eken degen oı oılanta beretinin nesine jasyraıyq.

Bir úzim nannyń qasıetin bilmeı, ásirese bıik úıde turatyn qala turǵyndarynyń dorba-dorba etip qoqysqa tastaıtynyn taǵylyq, ótkendi bilmeı, zerdeden ótkizbeıtin «masań­dyqtyń» kesiri emes pe eken demeske sharań qaısy.

Buǵan senbeıtinder tabylsa, qoqys jáshiginiń ishine úńilip, tóńiregin sholyp shyqsa, erteńgisin erinbeı qarasa, jeteliniń kózderi jeter edi. Sol qoqysta ne joq – bári bar. Nannan ózge taǵam túrleri de az kezdespeıdi.

Eń sumdyǵy shashylyp jatqan nanǵa «obal» deýdiń ornyna jaq ashsań: «Baqqan mal, asyraǵan ıt joq, qoqysqa tastamaǵanda qaıda aparamyz?!» dep shart ketetinder de tabylyp jatady. Ondaı sózdi jastardan estiseń ókinbes ediń, kekselerden estigende aq boranda qalǵandaı jaǵyń qarysady.

Jurtymyz obal men saýaptyń joly qıyn dep jatýshy edi.

О́lshep alyp, únemdese, ysyrapshylyq bolmas edi. Qazaqtyń dastarqany keń dep dalıtyp jaıyp, tipti ony básekege aınaldyryp, artynan  artylǵan asty obalsynbaı qoqysqa tastaý asqandyq, tasqandyq demesek te quptarlyq qylyq emes. Joq jitikke berse saýap qoı. Olardyń taǵdyryna biz de jaýapty emespiz be? Qanshama qandastar júr tentirep. Sol kúıge qalaı túskenin  zerdeden ótkizip kórdik pe?

Árıne, obal men saýapty biletinder múlde joq deı almaımyz. Bar. Qoqystaǵy nan qaldyqtaryn kórgen soń, nalyp aıtyp otyrmyz. «Árkim ózi biledi» deý nandy qoqysqa tastaýǵa kelmese kerek. «Táıt!» deıtin úlkenderdiń kemdiginen de osyǵan jol berip almadyq pa eken? Jalpy, buǵan jurt bolyp bir qareket jasaýymyz kerek. Ásirese, qalada  «As atasy nan, nan bolsa, qalady jan» dep qalalyqtar úshin úndeý kótersek te artyq bolmas edi.

Qazir qoqys jáshikteriniń túr-túrin qoıa bastady. Sonyń birin nan qaldyqtaryna arnap, jıyp áketetin ýaqytyn belgilese, qane! Ony mal ustaǵandarǵa, qaıta óńdeıtin oryndarǵa  jetkizse, saýaptyń úlkeni bolar edi. Satyp  alatyndar da tabylar. Daıyn jem ǵoı. Muny kóp bolyp, oılastyrý kerek-aq.

Qalaı desek te nan ómir nári, ómir náriniń bir úzimi emes, qoqymyn qoqysqa tastaý kúná. Buryn balalarǵa «nan qoqymyn baspańdar» daıyn bolsaq, endi úlkenderge «qoqysqa nan tastamańdar» deýge týra kelip tur. 


Sońǵy jańalyqtar

Álemdegi eń úlken muzdyq erip ketti

Ekologııa • Búgin, 11:05

15169 adam koronavırýs juqtyrdy

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar