«Opera men baletke suranys boldy degen sóz – kórermen mádenıeti kóz ilespes jyldamdyqpen birneshe satyǵa bir-aq sekirdi degen sóz emes pe, endeshe, bul shyn qýanatyn jaǵdaı» dep turmyz qııalmen qurastyryp alǵan óz elesimizge ózimiz elitip.
Aýyp ta, taıyp ta qona beretin aýmaly-tókpeli baq aspannan túskendeı qazaq operasynyń basyna adasyp bolsa da qonýy neǵaıbyl dep edik-aý. Birinshiden, bul festıval aıasyndaǵy spektakl bolǵandyqtan, ekinshiden, álem bas ıgen áıgili «Aqqý kóli» bolǵandyqtan ǵana bıletter bas-aıaǵy eki-úsh kúnniń aınalasynda satylyp ketken. Al 85 jyldyq mereıtoıyn atap ótip otyrǵan Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń repertýarynda «Abaı», «Qyz Jibek» jáne «Birjan – Sara», bar-joǵy úsh spektakldyń ǵana turaqty júretini osy tóńirektegi búkil suraqqa jaýap bolýǵa jaraǵandaı. «Er Tarǵyn» men «Eńlik-Kebek», «Abylaı han» afıshada turǵany bolmasa, jalpy kórermenniń kelmegenine kóp bolǵan spektaklder. Qazaq operasy bútin bir memlekettiń ǵasyrǵa jýyq tarıhy bar irgetasy myǵym teatrynyń tutas repertýaryndaǵy 30-ǵa jýyq spektakldyń besten bir bóligin áreń quraıdy. «Nege bulaı?» desek, mınıstr men teatr dırektorynan bastap, qarapaıym ánshisine deıin taban astynda «tegin qoısań da, qazaq operasy kórermen tartpaıdy» dep kelte jaýabyn kóldeneń tarta qoıatynyn bilemiz.
Operanyń 85 jyldyq tarıhynda qazaq kompozıtorlary 60-tan astam opera jazypty. Táýelsizdik alǵaly beri sońǵy 27 jylda eki-úsh operanyń ǵana dúnıege kelgenin ólshem etip alsaq, salystyrmaly túrde, bul orasan baılyq. Mynaý úsh opera degenińiz sol ushan-teńiz baılyqtan súıegin súıretip áreń jetip, «janyashymastar» men «basyaýyrmastardyń» bireýi urtyna jel toltyryp alyp taǵy bir ret «úfff» dese, ushty-kúıli joq bolýǵa shaq turǵan jurnaqtary ǵana. S.Muhamedjanov, M.Tólebaev, A.Jubanov, Ǵ.Jubanovanyń eńbekteri «kórermen kelmeıdi» degen sebeppen shetinen syrǵyp túsip qalyp jatyr. Osydan otyz-qyryq jyl buryn orysy kóp, qazaǵy az Almatyda ulttyq taqyryptaǵy alpys operanyń tyńdaýshysy tabylǵanda, qalaǵa aǵylǵan búgingi qazaqtarǵa klassıkalyq týyndylardyń sonshalyq qyzyqsyz bolǵany qynjyltady, árıne. Biraq ulttyq repertýardyń kemshin bolyp, qaǵajý kórip kele jatýynyń sebebin tek kórermenge aparyp telı berýdiń de qajeti joq, úlken bir sebebi, klassıkalyq ónerdiń basynda otyrǵandardyń jeke kózqarasynda jatýy da ábden múmkin.
Bul oı qaıdan týyp otyr? Osy festıvaldyń ashylý saltanatyna oraı teatr ákimshiligi jýrnalıster úshin úlken baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Uzyn ústel basyndaǵy áńgimege teatrdaǵy jetekshi mamandarmen birge qazaq teatrynyń spektaklderine dırıjerlik jasaýǵa kelgen dańqy zor eki amerıkalyq, Máskeýdegi Úlken teatrdyń, Belarýstegi Úlken teatrdyń ártisteri de qatysyp otyrdy. Aralarynda Ajardyń partııasyn oryndaýǵa «Astana Opera» teatrynan arnaıy shaqyrylǵan Nurjamal Úsenbaeva da bar. Qoıylǵan suraq ta, berilgen jaýap ta tek orys tilinde, tap sol mezet jalpy opera teatryna qazaq tiliniń qatysy joq sııaqty kórindi. Qaıratker hanymdardyń bári de qazaqsha bilmeıtinin qalypty jaı sanap, sóıleýge tipti talpynbady da.
Qazaqstan degen eldiń atyn jamylyp alyp, bógde tilde saırap otyrǵan namyssyzdyqtyń kýási bolyp otyrǵan eki amerıkalyq «bulardyń sonda óz tili joq pa?» dep oılap qalmasa eken degen nıetpen qalaı jaýap beretinin, ne deıtinin aldyn ala bilip tursaq ta, jandármen Nurjamalǵa suraq qoıdyq. «Syrttan kelgender eń bolmasa qazaq tilin estisinshi, Nurjamaldyń sıqyrly daýysy arqyly áýezin, yrǵaǵyn, maqamyn sezinsinshi, óz tilinde sóıleıtinderdiń bar ekenin kórsinshi» degen oıymyzdyń tórkinin túsindi me, joq pa, belgisiz, biraq opera óneriniń ózegin de, órisin de orys tili etip alǵandardyń osy kózqarasy búkil ulttyq repertýarǵa qarym-qatynasyn bildirip, kóleńkesin túsirip turǵandaı bolǵany ras...
