Qamshynyń sabymen urmas bolar…
Sársenbi, 13 aqpan 2013 7:19
Sybaılas jemqorlyqpen kúresý kerek. Asyra silteý kerek pe?
О́tken kúzdiń qyrkúıeginen bastap Memlekettik múlik jáne jekeshelendirý komıtetiniń Qostanaı departamentine lań kirdi. Lań bolǵanda urys-janjal nemese ujym músheleri arasyndaǵy pendeshiliktiń shylbyryna baılanǵan báseke emes, «sybaılas jemqorlyqqa jaǵdaı týǵyzdy» degen attan ar-namysyn qalaı qorǵap qalaryna basy qatqan qyzmetkerlerdiń sary ýaıymy. Biraq, olardyń áreketinen memleket bıýdjetine bir tıyn zııan kelgen joq edi. Memlekettik qyzmettiń atyna uıat kelerdeı, tulǵasyn tómendeterdeı ádepten de asqan joq. Áıtse de, sonda bul ýaıym qaıdan keldi deısiz ǵoı?
Sársenbi, 13 aqpan 2013 7:19
Sybaılas jemqorlyqpen kúresý kerek. Asyra silteý kerek pe?
О́tken kúzdiń qyrkúıeginen bastap Memlekettik múlik jáne jekeshelendirý komıtetiniń Qostanaı departamentine lań kirdi. Lań bolǵanda urys-janjal nemese ujym músheleri arasyndaǵy pendeshiliktiń shylbyryna baılanǵan báseke emes, «sybaılas jemqorlyqqa jaǵdaı týǵyzdy» degen attan ar-namysyn qalaı qorǵap qalaryna basy qatqan qyzmetkerlerdiń sary ýaıymy. Biraq, olardyń áreketinen memleket bıýdjetine bir tıyn zııan kelgen joq edi. Memlekettik qyzmettiń atyna uıat kelerdeı, tulǵasyn tómendeterdeı ádepten de asqan joq. Áıtse de, sonda bul ýaıym qaıdan keldi deısiz ǵoı?
Oblystyq prokýratýranyń mamandary ótken jyly josparly tekserýden keıin «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zańynyń 12-baby, 1-tarmaǵynyń 4 jáne 5-tarmaqshalaryna súıenip jasaǵan aktisinde Múlikti basqarý bóliminiń bas mamany Sáýle Shoqanova men Qarjylyq qamtamasyz etý bóliminiń bas mamany Aınash Jýaspaevaǵa «sybaılas jemqorlyqqa jaǵdaı týǵyzdy» dep tujyryp, departamenttiń bastyǵy Sharapıden Tájibaevqa olardy tártiptik jaýapkershilikke shaqyrýdy usyndy. Al bul nysanaǵa ilikken eki bas mamannyń «kinási» ne edi?
Eki bas mamannyń, odan qaldy departament bastyǵynyń shaqshadaı basyn sharadaı etken Denısov aýdanyndaǵy uzyndyǵy 0,36 shaqyrym, sonaý ótken ǵasyrdyń 50-shi jyldary tóselgen, tozyǵy jetken temir jol tuıyǵy men Qostanaı qalasyndaǵy «Eńbek» RMK balansynda turǵan aýmaǵy 218 sharshy metr eski ǵımarat bolatyn. Álgi temir jol tuıyǵyn birneshe jyl boıy «Imanovka» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi jalǵa alyp otyrǵan. Olardan ózge suraýshy bolmaǵandyqtan, shalǵaı aýdandaǵy temir jol tuıyǵyn paıdalanýdaǵy erkin básekeniń qaǵıdaty buzylǵan joq. 2011 jyldyń 23 qarashasynda aýmaǵy 100 sharshy metrden asatyn ǵımarattar men qurylymdardy jalǵa berýdi tenderlik negizde ótkizý kerektigi jóninde Úkimettiń qaýlysy shyqty. Al sodan bir jarym aıdan asa ýaqyttan keıin, ıaǵnı 2012 jyldyń 16 qańtarynda «Qostanaı oblystyq avtomobıl joldary» memlekettik mekemesiniń balansyndaǵy álgi temir jol tuıyǵy taǵy da «Imanovka» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigine jalǵa beriledi. Bul jumystyń oryndalýyn Qostanaı oblystyq memlekettik múlik jáne jekeshelendirý departamentiniń Qarjylyq qamtamasyz etý bóliminiń bas mamany Aınash Jýaspaeva atqarady.
Meni prokýratýra temir jol tuıyǵyn tender arqyly jalǵa bermediń dep kinálaıdy. Ras, Úkimet qaýlysy 2011 jyldyń aıaǵynda shyqty. Biraq qaýlyny bir aıdyń ishinde júzege asyra qoıarlyqtaı múmkindik bolǵan joq. Sebebi, 2012 jyl bastalysymen bizdiń mınıstrliktiń jergilikti departamentterin, aýmaqtyq bólimshelerin qaıta qurý júrip jatty. Osyǵan baılanysty Memlekettik múlik jáne jekeshelendirý komıtetinde qarjylandyrý úderisi keshikti. Ekinshiden, jyldyń basy bolǵandyqtan bıýdjetke qarjy túsirý kerektigi jóninde bizge komıtet tarapynan aýyzsha nusqaý da boldy. Eń bastysy, men bas maman retinde isti atqardym, túpkilikti sheshim qabyldaý meniń quzyryma jatpaıdy, deıdi Aınash Jýaspaeva.
Endi bas maman Sáýle Shoqanovanyń «kinásin» bileıik. Ol 2012 jyldyń 3 shildesinde «MAN» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigine Qostanaı qalasyndaǵy «Eńbek» respýblıkalyq memlekettik kásipornynyń balansyndaǵy eski ǵımaratty jalǵa beredi. Kelisim-shartta onyń tender jeńimpazy anyqtalǵanǵa deıingi merzimge berilgeni kórsetildi. Sáýle Shoqanova da prokýratýra tekserisinen keıin «sybaılas jemqorlyqqa jaǵdaı jasaǵan» bolyp shyqty.
Qostanaı qalasynyń shetinde, «Eńbek-Qostanaı» RMK, ıaǵnı eńbekpen túzeý mekemesine qarasty óndiristik eski ǵımarattyń ishinde ne kanalızasııasy, ne aýyz sý qubyry joq, qańsyp turǵandyqtan ony jalǵa alýdy kóp jyldar boıy eshkim suraǵan emes. Nıet bildirýshi tabylǵan soń, Memlekettik múlik jáne jekeshelendirý komıtetindegilerdiń «bıýdjetke qarjy túse bersin, tenderge deıin bere berińder» degen aýyzsha nusqaýynan keıin kelisim-shart jasaǵanmyn. Tender ótkizýge ol kezde qarjy bolǵan joq. Men isti atqarýshy ǵanamyn, túpkilikti sheshimdi shyǵarý meniń quzyrymda emes, deıdi Sáýle Shoqanova.
Úkimet qaýlysy shyqqannan keıin osy eki nysandy tender ótkizbeı turyp jalǵa berý týraly sheshim qabyldaǵan departament bastyǵy Sharapıden Tájibaev qaramaǵyndaǵy eki bas mamandy oblystyq prokýrordyń orynbasary D.Syzdyqovtyń usynysymen «tártiptik jaýapkershilikke» shaqyra almaıtyn edi. О́ıtkeni, Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik ákimshilik qyzmetshilerine tártiptik jaza qoldaný erejesi boıynsha bas mamandar Shoqanova men Jýaspaeva S-O-5 sanatyna jatady. Prokýratýra olardyń isin «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres týraly» zańnyń 12-baby, 1-tarmaǵyndaǵy 4- 5-tarmaqshalaryna sáıkestendirdi, ıaǵnı qos bas maman «sheshimder ázirleý men qabyldaý kezinde zańdy jáne jeke tulǵalarǵa zańsyz artyqshylyqtar kórsetken», «kimge bolsa da tabys alýǵa baılanysty kásipkerlik jáne ózge de qyzmetti júzege asyrýda zańdarda kózdelmegen kez kelgen járdem kórsetken» bolyp shyqty. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 1999 jyly 31 jeltoqsandaǵy qaýlysy bekitken Memlekettik qyzmetshilerdi ákimshilik tártipke shaqyrý erejesi boıynsha S-O-5 sanatyna jatatyn memlekettik qyzmetshiler sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres zańdylyqtaryn buzǵan jaǵdaıda olardyń máselesi tek Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń oblystardaǵy, Astana men Almaty qalalaryndaǵy tártiptik keńesterinde ǵana qaralady. Osy zańnamaǵa sáıkes departamentte bas mamandar Shoqanova men Jýaspaevanyń isin prokýratýranyń usynysy boıynsha ózi qaraýǵa Tájibaevtyń quqy bolǵan joq, sondyqtan ol isti Tártiptik keńeske jiberýge májbúr boldy. Tártiptik keńes te Qazaqstan Respýblıkasy zańdaryn basshylyqqa alatyny beseneden belgili. «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres týraly» zańnyń joǵaryda aıtqan 12-baby, 1-tarmaǵynyń 4 jáne 5-tarmaqshalaryna sáıkestendirilgen prokýror tujyrymynan keıin Tártiptik keńes usynysy boıynsha Shoqanova men Jýaspaeva jumystan shyǵarylyp, qaıtadan memlekettik qyzmettiń qarasyn kórmeýi tıis. Al «sybaılas jemqorlyqqa jaǵdaı jasady» degen attan qorǵaný, ar-namys odan da kúshti. Mine, óz ar-namysyn qorǵap shyryldaǵan, jas otbasynda biri bir bala, ekinshisi úsh bala tárbıelep otyrǵan eki áıel qalalyq sotqa júgindi. Ádil sot Shoqanova men Jýaspaevanyń aryz-talabyn qanaǵattandyrdy.
Oblystyq prokýrordyń orynbasary D.Syzdyqov «sybaılas jemqorlyqqa jaǵdaı jasaǵan» bas mamandar emes, oǵan qorytyndy qol qoıǵan departamenttiń bastyǵy eken ǵoı» degendeı, oblystyq memlekettik múlik jáne jekeshelendirý departamentiniń bastyǵy Sharapıden Tájibaevtyń ústinen tártiptik is qozǵaý jóninde qaýly shyǵardy. Zańdylyqty qadaǵalaý organy departamenttegi zańnyń oryndalý úderisin buzýshylyqtyń bir faktisine osylaı eki ret is qozǵap, shýlatyp, «bir toıda eki jar joqtyń» kerin keltiredi. Tájibaev sotqa júgingenmen, onyń talap-aryzy qanaǵattanǵan joq. Onyń isi Tártiptik keńeske jiberildi. Prokýratýranyń temir jol tuıyǵy men óndiristik ǵımaratty tendersiz berdiń dep, isti «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres týraly» zańnyń 12-baby, 1-tarmaǵyndaǵy 4-5-tarmaqshalaryna sáıkestendirýin qarapaıym túsinikke salǵan adam da quptamas edi. Bir nysanǵa talasar eki suranys bolmasa, jalǵyz kásipker zorǵa tabylyp turǵanda memlekettik qyzmetker kimge qandaı «artyqshylyq» jasaı qoıýy múmkin? Qostanaı jumys ta, qurylys ta, ómir de qaınap jatatyn Astana, Almaty sııaqty iri ortalyq emes. Jergilikti jerdiń ereksheligin oblystyq prokýratýra mamandary bilmeıdi deýge de adam senbeıdi. Al prokýratýranyń «sybaılas jemqorlyqqa jaǵdaı jasady» dep jalaýlatýyna sebep bolyp otyrǵan temir jol tuıyǵy tipti aıdalada jatyr.
«Memlekettik múlik týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zańynyń 6-babynda qoǵam ıgiligi men básekeni damytýdy qamtamasyz etý úshin memlekettik múlikti barynsha tıimdi paıdalaný kerektigi aıtylǵan. Memlekettik múlikterdi jalǵa berip otyrǵan departament mamandary osy zańda aıtylǵan talaptardy óz jumysyna ustanym etip alǵan.
Denısov aýdanyndaǵy temir jol tuıyǵyn sol atyrapty kómirmen qamtamasyz etip otyrǵan «Imanovka» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi 1998 jyldan paıdalanyp keledi. Biz ony 2010 jyldan beri kelisim-shart boıynsha jalǵa berip keldik, ol úshin jalǵa alýshy aıyna 32 099,67 teńge tólep otyrdy. Biz «Imanovkaǵa» kelisim-shart boıynsha temir jol tuıyǵyn sońǵy ret jalǵa bergen on shaqty aıdyń ishinde memleket bıýdjetine 3 34 600 teńge qarjy tústi. Eger bul nysandy kásipkerge jalǵa berýdi jańa merzimge jalǵastyrmaǵanymyzda bıýdjetke osy qarjynyń ózi túspes edi. Temir jol tuıyǵyn tenderge qoıý úshin 2012 jyldyń 22 qazanynda «Imanovkamen» kelisim-shartty buzdyq, deıdi Sharapıden Tájibaev.
Shalǵaıdaǵy eski temir jol tuıyǵyn biz jalǵa alǵannan eshkimge zııan kelgen joq edi. Memleketke salyq, jalǵa alý aqysyn tólep turdyq. Biz on bes jyl boıy osy tuıyq arqyly aýdan ortalyǵyn qosqanda tórt eldi mekenge Ekibastuzdan kómir jetkizip beremiz. Tuıyq eski bolǵandyqtan oǵan jóndeý jumystaryn júrgizip turdyq. Kelisim-shartty buzǵan departamentte úsh aıdan beri jumys toqtap tur. Kómirdiń eń sońǵy tonnasyn aýyl adamdaryna jeltoqsan aıynda artyp berdik. Qazir bizde jumys isteıtin jeti adam bos otyr. Kelisim-shart buzylǵaly temir jol tuıyǵy qaraýsyz qalǵan. Keńsemiz osy jerge jaqyn bolǵandyqtan ony biz kúzetip otyrmyz. Áıtpese, temirinen túk qaldyrmaı alyp keter edi, deıdi «Imanovka» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory Sálimjan Býhanov.
Departamenttiń bas mamany Sáýle Shoqanova tender jeńimpazy anyqtalǵanǵa deıin jalǵa berýge kelisim-shart jasaǵan «MAN» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi de ǵımarat úshin aıyna 47 770,12 teńge tólep turǵan. Olardan kelisim-shartty buzǵanǵa deıin bıýdjetke 2 64 822 teńge qarjy túsken. Memlekettik múlik jáne jekeshelendirý komıtetiniń kesh qarjylandyrylýyna habarlandyrý, memlekettik satyp alý jumystarynyń sozylýyna baılanysty tender ótken jyldyń qyrkúıek jáne qarasha aılary arasynda keshigip ótti. «Sybaılas jemqorlyqqa jaǵdaı jasaýdyń «quralyna» aınalǵan» eki nysan da tenderge qoıylady. Biraq tender ótken joq, sebebi, kásipkerler men kásiporyndar tarapynan olardy alýǵa nıet bildirgen jan bolmady. Tipti «MAN» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi ishinde sýy, qubyry joq qolaısyz eski ǵımaratty tender ótpeı turyp-aq tastap ketti.
Tenderge qatysý múmkin emes. О́ıtkeni, temir jol tuıyǵynyń jalǵa alý baǵasyn aıyna 1 mıllıon 200 myń teńge etip qoıypty. Onyń jartysynan kóbin tenderdiń aldyn ala tóleý kerek. О́ndiristi qala emes, aýyldy jerde ondaı mıllıondaǵan teńge aqshany qaıdan alasyń? Qısyn da bolýy kerek qoı. Kómir tasý qazannan sáýir aıyna deıin jalǵasatyn naýqandyq jumys. Jergilikti jerdiń jaǵdaıynan habarsyz otyryp, qaǵaz júzinde ton pishý ońaı, deıdi Sálimjan Býhanov. Kásipkerdiń bulaı qynjylatyndaı jóni bar. О́ıtkeni, atalǵan departament mamandary nysandy tenderge qoıý úshin ony burynǵydaı jabdyq emes, qurylym dep qarap, onyń kólemin qaıta eseptegende osyndaı baǵa shyqqan. Úkimet qaýlysyndaǵy aıtylǵan talap boıynsha uzyndyǵy 360 metr ǵana bolatyn temir jol tuıyǵy tenderge qoıýǵa jaramaıdy. Qysym osyndaı sharaǵa aparǵan.
Sh.Tájibaevtyń isin qaraǵan Tártiptik keńes músheleri de bul istiń qısynsyz ekenin túsingendeı edi. Biraq, joǵaryda aıtqanymyzdaı, olar da zań sheńberinen shyqpady. Sondyqtan, kóp jyldardan beri departamentti basqaryp kele jatqan tájirıbeli basshy Sh.Tájibaevty laýazymdyq qyzmetinen bosatýǵa usynys jasaldy. Tájirıbeli demekshi, qańtar aıynda oblysqa Darıǵa Nazarbaeva bastap kelgen bir top Májilis depýtattarymen «Nur Otan» HDP oblystyq fılıalynda korrýpsııaǵa qarsy jýrnalıstik pýl músheleriniń kezdesýinde Tártiptik keńes múshesi Tatıana Sherstobıtova sybaılas jemqorlyqpen kúreste tym qatty ketetin, asyra silteýshilik tustardyń jıilegenin aıtqan edi. Osy basqosýda oblys ákimi Nuraly Sádýaqasov ta memlekettik organdardan bilikti mamandardyń «ushyp» ketetinin, laýazym ıeleriniń jumys barysynda erkin sheshim qabyldaýǵa jaltaqtyq tanytýy beleń alyp kele jatqanyn tilge tıek etti.
Departament bastyǵy Sh.Tájibaev jáne eki bas maman S.Shoqanova men A.Jýaspaeva «Sybaılas jemqorlyqqa qolaıly jaǵdaı jasady» degen attan ózderin arashalap alýǵa arpalysyp jatqanda, respýblıkalyq Memlekettik múlik jáne jekeshelendirý komıtetiniń tóraǵasy E.О́tepovtiń barlyq departamentter men olardyń fılıaldaryna joldaǵan haty Qostanaı oblystyq departamentine de keldi. Onda tóraǵa memlekettik múlikterdi tıimdi paıdalaný jáne respýblıka bıýdjetine qarjy túsirý maqsatynda tender jeńimpazy anyqtalǵan merzimge deıin jyljymaıtyn múlikti jalǵa alýshylarmen kelisim-shart jasaýǵa bolatyndyǵyn aıtqan. Sonymen qatar, Komıtet erejege ózgerister men tolyqtyrýlar engizetinin, onyń ishinde nysandy bir ǵana ótinish berýshige tender jeńimpazy anyqtalǵansha jalǵa berý, sondaı-aq jyljymaıtyn múlikti jalǵyz paıdalanýshyǵa tendersiz berý kerektigin de habarlaǵan. Tájibaev óziniń isi qaralǵan Tártiptik keńeste de, sotta da muny aıtty. Biraq qulaq asqan jan bolmady.
Aıtpaqshy, osy maqala daıyndalyp jatqanda oblystyq sot departamenttiń bas mamandary Shoqanova men Jýaspaevanyń isi boıynsha oblystyq prokýratýranyń appelıasııalyq shaǵymyn qanaǵattandyrmaı, qalalyq sottyń sheshimin sol kúıinde qaldyrdy. Sheshim qabyldaý quzyrynda joq, tek atqarýshy ǵana bas mamandardyń osynsha sońyna túsken oblystyq prokýratýranyń «qyraǵylyǵyn» qalaı túsinýge bolady? Buryn kelisim-shartpen bıýdjetke tıyn-teben túsirip otyrǵan álgi eki óndiristik nysan qańyrap bos qaldy, kásipkerdiń jumysy toqtady, adamdar jumyssyz qaldy, shalǵaı aýyldardaǵy aǵaıyn qystyń kózi qyraýda kómir izdep sandaldy, ar-namysyn qorǵaǵan memlekettik qyzmetshiler sergeldeńge tústi. Sonda utqan kim? Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste «jospar qýǵan» oblystyq prokýratýra ma?
Zańdy qoldanýdaǵy biryńǵaı kemshilikter memlekettik qyzmetshilerdi osyndaı sarsańǵa túsirip otyrǵanyn jasyrýdyń qajeti joq. Árıne, zańnyń aldynda bárimiz de birdeımiz, oǵan qurmetimiz de kúshti. Halqymyzdyń qazaqy túsinigine júginsek, qara qyldy qaq jarǵan bıler qolyna búktep ustaǵan qamshy ádildikti talap etýdiń belgisindeı edi. Ádildik barda tazalyq bar. Biraq qamshylamas buryn, qasıetti qamshyny da durys ustar bolar…
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan».
QOSTANAI.
