Úmit aqtala ma?
Senbi, 20 sáýir 2013 0:57
Kúmán kóp nemese kásibı medıatorlardy daıarlaý nege jolǵa qoıylmaǵan?
2011 jyldyń tamyz aıynan bastap «Medıasııa týraly» QR Zańy qoldanysqa endi. Osy zańnama negizinde elimizde daý-damaılardy sheshýdiń balama jańa formalary engizilip, bitimgershilik arqyly eki jaqty da rıza etetindeı tıimdi sheshim qabyldaýǵa múmkindik týǵyzylyp otyr. Árıne, medıatorǵa sýdıanyń ókilettigi berilmegen. Ol naqty sheshim qabyldaı almaıdy jáne taraptardy óz sheshimin oryndatýǵa mindetteı almaıdy. Biraq ol kelissózderdiń tıimdi júrgizilýine barynsha kómektesedi jáne olardy qajetti arnaǵa bura alady.
Senbi, 20 sáýir 2013 0:57
Kúmán kóp nemese kásibı medıatorlardy daıarlaý nege jolǵa qoıylmaǵan?
2011 jyldyń tamyz aıynan bastap «Medıasııa týraly» QR Zańy qoldanysqa endi. Osy zańnama negizinde elimizde daý-damaılardy sheshýdiń balama jańa formalary engizilip, bitimgershilik arqyly eki jaqty da rıza etetindeı tıimdi sheshim qabyldaýǵa múmkindik týǵyzylyp otyr. Árıne, medıatorǵa sýdıanyń ókilettigi berilmegen. Ol naqty sheshim qabyldaı almaıdy jáne taraptardy óz sheshimin oryndatýǵa mindetteı almaıdy. Biraq ol kelissózderdiń tıimdi júrgizilýine barynsha kómektesedi jáne olardy qajetti arnaǵa bura alady.
Sóıtip, ol óziniń beıtaraptyǵy arqasynda daý-damaıdyń mán-jaıyn ádil baǵalap, problemanyń ońtaıly sheshilýine naqty yqpal ete alady. Bul bir jaǵynan sottardyń jumysyn jeńildetse, ekinshiden, daýlasýshy jaqtardyń ózara kelisimge kelýlerine kómektesip, olardyń qyrǵı-qabaq bolmaı, tatýlasa otyryp taraýlaryna jol ashady.
О́kinishke qaraı, búgingi tańda bul zań is júzinde oryndalmaı, odan kútken úmittiń aqtalmaı otyrǵandyǵy kóńildi alańdatady. Nege? Bizdiń oıymyzsha onyń basty sebebiniń biri – ol joǵaryda atalǵan Zańnyń 1-babynyń 1-tarmaǵynda kórsetilgen sanattaǵy ister boıynsha sot isin júrgizý barysynda jergilikti jerlerdegi sottarda qaralatyn daýlardy retteýge qatysatyn kásibı medıatorlardyń joqtyǵy. Aýdandyq nemese qalalyq sottar mundaı isterge qatysatyn medıatorlarmen qamtamasyz etilmegen. Al olardy daıyndaý máselesin alǵa tartyp, óz óńirlerinde bastapqy medıatorlar uıymyn qurý maqsatynda bastama kóterip otyrǵan qandaı da bir múddeli organdar joq sekildi.
Endeshe, medıatorlardy daıyndaýdyń balama joldary bar ma, bar bolsa ol qandaı degen suraqqa kóńilde júrgen osy bir túıtkildi máseleni ortaǵa salyp, oı bólissek deımiz. Atap aıtqanda, kásibı medıator bolamyn deseńiz sizdiń mindetti túrde arnaıy daıarlyqtan ótkenińiz týraly sertıfıkatyńyz kerek. Ondaı qujatty sizge tek qana quqyqtyq negizde qurylǵan medıatorlar uıymy ǵana bere alatyny zańmen belgilengen. Al mundaı uıym, óz kezeginde, tek arnaıy oqý daıarlyǵynan ótken jáne sertıfıkaty bar kásibı medıatorlardyń bastamasymen ǵana quryla alatynyn («medıasııa týraly zańynan» 13-baptyń 1-tarmaǵy) nazarǵa alsaq, bul máseleniń túıinin sheshýde «sıqyrlanǵan sheńber» problemasynyń týyndalyp turǵandyǵy anyq. Saıyp kelgende, kásibı medıatorlarsyz zańdy uıym qura almaısyz, al qurylmaǵan uıymǵa, árıne, kásibı medıator retinde tirkelip kire almaısyz. Múmkin respýblıkanyń keıbir óńirlerinde basqadaı tásilmen ashylyp, jumys istep jatqan medıatorlar uıymdary bar da shyǵar. Munyń syrtynda, basqa qalalarǵa baryp, óz esebinen qomaqty shyǵyn shyǵara otyryp oqýǵa nıet bildiretinder tabyla qoıar ma eken? Estýimizshe, iri qalalardaǵy básekelestik ortalyqtarda ashylǵan oqý núkteleriniń baǵdarlamalary boıynsha dáris alý úshin iri mólsherde qarjy tóleý qajet eken. Oǵan qosa baryp-qaıtýǵa qajetti jolaqysy, tamaǵyńyz, jatyn orynǵa tóleıtin shyǵyndaryńyz bar degendeı…
Bul problemany qalaı eńserýge bolady? Bizdiń oıymyzsha, bul máseleni, árıne, zańǵa tıisti ózgeris engize otyryp, tómendegideı jolmen sheship kórýge bolatyn sııaqty. Atap aıtqanda, árbir oblystyq sottyń janynan erekshe jaǵdaı retinde qarastyra otyryp Úkimettiń 2011 jylǵy 3 shilde kúngi «Medıatorlardy daıarlaý baǵdarlamasy boıynsha oqytýdan ótkizý qaǵıdasyn bekitý týraly» qaýlysyn negizge alyp, «Jalpy medıasııa kýrsy» baǵdarlamasy boıynsha kásibı medıatorlardy daıarlaıtyn alǵashqy kýrs uıymdastyrylý qajet. Al onyń oqý baǵdarlamasy boıynsha tyńdaýshylar kontıngenti qajetti mólsherde árbir aýdandyq nemese qalalyq sottardyń usynysy boıynsha jergilikti jerlerdegi bedeldi, abyroıly jáne ómirlik tájirıbesi mol, múmkindiginshe buryn quqyq qorǵaý salasynda minsiz qyzmet atqarǵan ári kásibı medıator bolýǵa nıet bildirgen joǵary bilimdi mamandardan iriktelip alynýy tıis. Olarǵa dáris berý, praktıkalyq sabaqtar men iskerlik oıyndar ótkizý mindetteri oblystyq sottyń mamandandyrylǵan tájirıbeli sýdıalaryna júktelip nemese zańdy sertıfıkaty bar jattyqtyrýshy kásibı medıatorlardy árbir oblys ortalyqtaryna shaqyrtyp oqytý túrinde uıymdastyrylsa durys bolmaq.
Sóıtip, oqýdy oblystyq sottar janyndaǵy kýrstan tabysty oqyp aıaqtaǵan alǵashqy tolqyndaǵy tyńdaýshylarǵa sertıfıkat berý quqyǵyn sheshý máselesi quzyrly ýákiletti organnyń aldyna qoıylsa deımiz. Sonda sertıfıkat alǵan kásibı medıatorlar ózderiniń zańdy uıymdaryn qurýǵa quqyly bolar edi. Sonymen qatar, oqý múmkindiginshe aqysyz júrgizilse degen pikir bildiremiz.
Seıitqul QALIBEKOV,
zańger.
Almaty oblysy,
Aqsý aýdany,
Jansúgirov kenti.
