«Ala taıaqtylar» alańdatady

Sársenbi, 24 sáýir 2013 2:49

Sebepsiz saldar bolmaıdy­ de­mekshi, bul maqalany jazýy­myz­ǵa ınternet jelisinde Alma­ty oblystyq IID jarııalaǵan myna bir oqıǵa sebep boldy. Aǵym­daǵy jyldyń 30 naýryz kúni Shonjy – Aqsý kúrejolynda «Toyo­to Camry» jáne «Mazda» avto­kó­lik­­teri soǵylyp, qos kóliktiń de júr­gizýshileri oqıǵa ornynda kóz jum­dy. Shonjy aýylyna jet­ki­zilgen alty jolaýshynyń bireýi aýyr jaǵdaıda jatyr. Boljamǵa súıen­sek, óte qatty jyldamdyqta kele jatqan «Toyoto Camry» avto­kó­liginiń júrgizýshisi kólik róline ıe bola almaı qalǵan.

Sársenbi, 24 sáýir 2013 2:49

Sebepsiz saldar bolmaıdy­ de­mekshi, bul maqalany jazýy­myz­ǵa ınternet jelisinde Alma­ty oblystyq IID jarııalaǵan myna bir oqıǵa sebep boldy. Aǵym­daǵy jyldyń 30 naýryz kúni Shonjy – Aqsý kúrejolynda «Toyo­to Camry» jáne «Mazda» avto­kó­lik­­teri soǵylyp, qos kóliktiń de júr­gizýshileri oqıǵa ornynda kóz jum­dy. Shonjy aýylyna jet­ki­zilgen alty jolaýshynyń bireýi aýyr jaǵdaıda jatyr. Boljamǵa súıen­sek, óte qatty jyldamdyqta kele jatqan «Toyoto Camry» avto­kó­liginiń júrgizýshisi kólik róline ıe bola almaı qalǵan. Bul jerde qozǵaıyn dep otyrǵan oıymyz birinen ekinshisi asyp túsetin jol apattaryn tizbeleý emes. Ke­risinshe, jol apatyn boldyr­maý, múm­kindiginshe aldyn alý máselesi. Ras, bul suraqty jol polısııasy qyzmetkerine baǵyttasańyz «Kólikterdiń kez kelgen jerde kezdeısoq soǵylatynyn biz qaıd­an bilemiz, kóripkel emespiz ǵoı, bul bizdiń fýnksıonaldyq mindetimizge kirmeıdi», dep beı­kúná keıipke ene qalady. Adam ómirine beı-jaı qaramaý, adamgershilik olarǵa jat ekenin dáleldep otyrýdyń ózi artyq. Son­da adal eńbegine súıengen adamdardyń jyldar boıy tir­nek­tep jınaǵan qarajatyna satyp alǵan avtokóligi bir sátte so­ǵylyp, myljalanyp, jaramsyz bolyp qalǵanyn aıtpaǵanda, adamdar ómiri, júrgizýshilerdiń jol júrý erejesin baqylaýǵa jaýapty «ala taıaqtylardy» selt etkizbeıtinine etimiz úırenip ketti me?

Kólikter soqtyǵysyn ysyryp qoıǵanda, jetisýlyq júrgizýshiler jaıaý júrginshilerdi qaǵyp ketetini de jasyryn emes. Naqty bir mysal keltirsek, aǵymdaǵy jyldyń 27 naýryz kúni Jambyl aýdanynda «VAZ-2109» kóliginiń júrgizýshisi T. Uzynaǵash – Besmoınaq kúre­jo­lynyń 66 shaqyrymynda jaıaý júrginshi T.degen azamatty qaǵyp, sol jaq jambasyn syndyrǵan.

Jalpy alǵanda, sońǵy jyldary Almaty oblysy aýmaǵyndaǵy joldarda mundaı qaıǵyly de­rekter nege kóp? Statıstıkalyq málimet boıynsha jol-kólik soq­ty­ǵysy boıynsha respýblıkamyzda Almaty oblysy úshinshi oryn­da bolsa, sonyń saldarynan mert bolǵan adamdar sany da jyldan-jylǵa ósip, ekinshi oryn­ǵa kóterilgeni óz aldyna. Res­pýblıkamyzdaǵydaı jetisýlyq «ala taıaqtylar» da aýyldar irgesin basyp ótetin kúrejoldardyń qaltarystarynda tyǵyla turyp, júrgizýshiler qujatyn tekserip, qandaı da bir kinárat taýyp, bar­maq basty, kóz qystydan tanar emes. Sóıtip turǵanda, dál qasynan quıǵytyp ótken kó­lik sulbasyn baıqaı qoıyp, kór­megen keıip tanyta syrt aınalý da ádetke engen. Osy kezde dál osy tusta aıta ketsek jol polıseıi qujatyn tekserý úshin toqtatqan kólikterdiń biriniń júr­gizýshisin, ıá bolmasa sol kó­likten túsken jandardyń birin jol polısııasy qyzmetkerine pysqyryp ta qaramaı yzǵytyp óte shyǵatyn kólikterdiń biri­ qaǵyp ketse ne bolady? Beı­kúná jannyń ómirin qıǵan álgi «qyzmet babymen asyǵyp bara jatqan myqty» jaýap bere me, álde tól mindetin zańnama sheń­berinde oryndaı almaı turǵan «ala taıaqty» kináli bola ma?

Maqalanyń jelisine oraı logı­kalyq turǵyda órbigen mundaı oı­dyń túbine naqty ómirdi basy­nan ótkizip, ashynyp, aıtar je­rin kútip júrgen halyq áli-aq mysaldy molynan aǵytary haq. Al, biz Almaty oblysy boıynsha ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qar­sy kúres (qarjy polısııasy) de­par­tamentinen alynǵan naqty fak­tilerdi usynamyz. Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksiniń 470-babyn buzǵan júrgizýshiden zań­nama talabymen is qaǵazyn tol­tyrmaý úshin 20 myń teńge kó­le­minde para alǵan oblystyq IID Jol polısııasy basqarmasynyń qyzmetkerleri R.Asanov pen B.Qa­naıbekovter quryqtalyp, qyl­mys­tyq is qozǵaldy. Sondaı-aq, qarjy polısııasy men ishki is­ter departamenti qyzmetkerleri birlese kólik qujattaryn qaıta jasaý úshin 15 myń teńge para alý barysynda Panfılov aýdandyq jol polısııasy emtıhan alý jáne tirkeý bóliminiń bastyǵy M.Jaldybaevty ustap, qylmystyq is qozǵady. Nátıjesinde «burynǵy» ala taıaqty bir jylǵa bas bostandyǵynan aıy­ryldy. Almaty oblystyq pro­kýratýrasy Jol polısııasy bas­qarmasynyń sońǵy eki jylda atqarǵan jumysyna taldaý ja­saǵanda «ala taıaqtylardy» qyl­mystyq iske, onyń ishinde sy­baı­lasqan jemqorlyq áreketi bo­ıynsha jaýapkershilikke tartý jal­ǵasyp otyrǵanyn anyqtaǵan. Sy­baılasqan jemqorlyq fak­tisimen 5 jol polısııasy qyzmetkeri quryqtalǵan. Osy oraıda prokýratýra organynyń zańnamany buzbaý, keleńsiz faktilerge jol bermeý jaıly quzyrly organǵa jazǵan usynymy da bar.

Negizi kólik jyldamdyǵyn dóp basyp kórsetetin quraldaryn alyp, aýyldan uzap shyǵyp, tól mindetin oryndaý jol polısııa­sy qyzmetkerlerine jat pa? Túkpirlerdegi aýyldarǵa olardyń barýy sol kúnniń jańalyǵy bolyp lezde taraıtyny burynnan qalyptasqan. Al kúrejoldarda anda-sanda «ala taıaqtylar» tursa júrgizýshiler jaryqtaryn lyp etkize jaǵyp-óshirip bir-birine belgi bere qoıatyny taǵy bar. Sonyń saldary bolar «ala taıaqtylar»  máseleleri kez kelgen jerde barlyq deńgeıde kóterilip jatady. Al, olar «halyq ne demeıdi…» dep myrs-myrs kúlip óz oılaryn iske asyra beredi.

Jýyrda Almaty oblystyq ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres (qarjy polısııasy) departamenti qoǵamdyq keńesiniń kezekti otyrysy boldy. Sol otyrysta baıandamashylardyń biri kásipkerler birlestigi assosıasııasynyń Almaty oblysy boıynsha medıatory B.Faızýllın oblystyq jol polısııasy emtıhan alý jáne tirkeý bóliminiń sońǵy ýaqyttaǵy jumysyn qatty synǵa aldy. Sybaılasqan jemqorlyqtyń ısi ańqyp turǵan máseleler jipke tizilip, atalǵan bólimde arnaýly jasaqtalǵan, ıaǵnı «senimdi» deldaldar jumys isteıtini basa aıtyldy. О́ıtkeni, ashy ishekshe sozylǵan «jasandy» kezekte tura berýge shydam kerek, qandaı da bir qujat úshin ala shapqyn bolyp sarsańǵa túskisi kelmeıtinder taǵy bar. Tizbeleı berseńiz, sebep saǵyzsha sozylyp shyǵa beredi, shyǵa beredi ǵoı.

Túpki maqsat jol-kólik apaty­nyń aldyn alý, jazataıym bola qalǵanda sonyń saldarynan adam ómiriniń qıylýyna, túrli deńgeıde jaraqat alýlaryna jol bermeý jáne azamattardyń taban et, mańdaı ter óteýimen qol jetkizgen kólikterin ıgilikterine minip, «ala taıaqtylardyń» qoǵamda óz oryndaryn bilýi – bas­ty maqsaty.

Nurbol ÁLDIBAEV,

«Egemen Qazaqstan».

Almaty oblysy.