Búgingi tańda Jambyl oblysy boıynsha 296 meshit bar. Túrkistan jáne Almaty oblystarynan keıingi elimizde meshiti kóp meken osy Áýlıeata óńiri. Bul meshitterdiń jáne mundaǵy ımamdardyń báriniń de el úshin, ıslam dini úshin qyzmet etip kele jatqany kúmán týdyrmaıdy. Jambyl oblystyq din isteri basqarmasynyń basshysy Jangeldi Omarovtyń aıtýynsha, ótken jyly «Nur-Múbárak» ýnıversıtetiniń oqytýshylarynyń qatysýymen óńirdegi júz ımamǵa arnalǵan eki aptalyq oqytý kýrsy uıymdastyrylypty. «Buǵan deıin ımamy bolmaǵan oblystaǵy 16 meshittiń de máselesi tolyǵymen sheshimin taýyp, dinı qyzmetshilermen qamtyldy. Sonymen qatar «Zaıyrlylyq jáne dintaný negizderi» páninen sabaq beretin barlyq muǵalimder arnaıy kýrstan ótti. Al kelesi jyly 220 ımamdy oqytý josparlanýda», deıdi basqarma basshysy.
Meshittiń bir Allanyń ǵana razylyǵy úshin salynatyny belgili. Ári bul halyqty ıman turǵysynan, rýhanııat bıiginen de tárbıeleýge eleýli yqpal etedi. Alaıda, salynyp qoıǵan meshitti Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń menshigine ótkizýden, ne bolmasa ótkizbeı qoıýdan sony salǵan kisige qandaı paıda, ne zııan kelýi múmkin degen saýal týady. Al dinı basqarma meshitti óz menshigine alǵanda, ony tek bılik júrgizý úshin almaıtyny belgili. Bul turǵyda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń óńirdegi ókili, oblys ortalyǵyndaǵy «Hıbatýlla Tarazı» meshitiniń bas ımamy Danııar Jumabaev ta óz pikirin bildirdi. «Osydan biraz jyldar buryn óńirdegi biraz meshitter belgili bir mekemeniń, bolmasa bir jeke kásipkerliktiń atynda bolǵan. Tipti jabylyp qalǵan mekemelerge de tirkelgen meshitterdi bilemiz. Al keıbir kisiler buzylyp ketken úıiniń ornyna meshit salǵan. Endi keıbir azamattardyń qaıtys bolyp ketýine baılanysty da túrli qıyndyqtar týyndaýda. Mundaı túrli máselelerde qazir bizdiń taraptan jumystar júrgizilýde. Máselen, Taraz qalasyndaǵy «Molda Muhamedjan» meshitiniń ıesi qaıtys bolǵandyqtan, muragerlik boıynsha jumystar atqarylyp jatyr. Al meshitterdi dinı basqarmanyń menshigine ótkizgende onyń ıesi jeke bir adam bolmaıdy. Biraq meshit ári qaraı jumys isteı beredi. Mysaly, búgin meshit salǵan adamnyń jaǵdaıy erteń qandaı bolady? Túrli qıyndyqtar týyndaǵanda ol kisi meshitti satylymǵa qoıýy da múmkin. Kezinde osyndaı jarnamalardy da kórdik qoı. Al meshit qulshylyqqa qajet. Meshit ıeleri men din qyzmetkerleriniń arasyndaǵy túsinispeýshilik burynnan bar. Meshit ıeleri meshitti ózderi basqarǵysy keledi. Biraq Qazaqstan musylmandary tarapynan taǵaıyndalǵan ımam óz baǵyty boıynsha jumys atqarǵandy qalaıdy. Sondyqtan júıeli jumys joq», deıdi ımam.
Jalpy, barlyq meshittiń ashana, májilis zaly jáne basqa da qosalqy ǵımarattary bolady. Danııar Jumabaevtyń aıtýynsha, keıbir kisiler meshittiń biraz bóligin ózderiniń menshigine alyp qalatyndyǵyn aıtyp, talap qoıýda eken. Alaıda, dinı basqarmanyń ókildigi de, jalpy jamaǵat ta bul nársege qarsy. Sebebi meshit qulshylyq orny, qasıetti úı barlyq talapqa saı bolýy tıis deıdi. Jambyl oblystyq din isteri basqarmasynyń málimetinshe, óńir aýdandarynda 4 meshittiń ıeleri meshitti dinı basqarmanyń ıeligine ótkizýge qarsy ekendikterin aıttyq. Merki aýdany ákiminiń orynbasary Marat Qasymnyń aıtýynsha, Surat aýylyndaǵy «Surat» meshitiniń ıesi Álı Jumataev qulshylyq úıin múftııat menshigine ótkizýge qarsy emes ekendigin jetkizdi. «Surat aýylyndaǵy bul meshit osydan 6-7 jyl buryn ashyldy. Qulshylyq úıi barlyq talapqa saı salynǵan. Ishinde úlken ashana bar. Meshit ıesi onyń ashanasyn óz menshigine alyp qalǵysy keledi. Sebebi meshitti óz qarajatymmen qamtamasyz etemin deıdi kásipker», deıdi ákimniń orynbasary. Al aýylǵa meshit salyp bergen kásipker azamattyń ózi shetelde bolýyna baılanysty sóılese almadyq. Mundaı másele Shý aýdanynda da bar eken. Aýdan ákiminiń orynbasary Klara Isaqqyzy da Aqsý aýylyndaǵy «Balasaǵun» meshitiniń ıesi shetelde ekenin aıtty. Biraq ákimniń orynbasary bizge meshit ıesiniń bul máselege qarsylyǵy joq ekenin, tek qujattarynyń máselesi rettelmeı jatqanyn jetkizdi. Al T.Rysqulov aýdandyq ishki saıasat bóliminiń basshysy Lázzat О́teýlıeva Eńbekshi aýylyndaǵy «Qalqabaı ata» meshitiniń de qujat máselesi jóninen qıyndyqtar bolyp jatqanyn, alaıda ıesi qarsy emes ekenin málimdedi. Biraq aýdan ortalyǵy Qulan aýylyndaǵy «Sultan» meshitiniń ıesi bul máselege qarsylyq tanytyp otyr eken. «Men meshit ıesi Sábıt Sadyqovqa bul másele jóninde aıtqanmyn. Tipti hat ta jazdym. Alaıda, ol kisi ózi salǵan meshitine ózi baqylaý jasap otyrǵysy keletinin aıtty», deıdi aýdan ákiminiń orynbasary Beısenbek Álpeıisov.
Rasynda óńirde birqatar meshitterdi dinı basqarmanyń menshigine ótkizýde osyndaı qıyndyqtar týyndap otyr. Bul másele Jambyl oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetovtiń qatysýymen ótken jıynda da sóz bolǵan edi. Jıyn barysynda ákim tıisti basshylarǵa bul máseleni oń sheshýdi tapsyrǵan da bolatyn. Biraq munda bir ǵana másele bolmaı tur. Máselen, joǵaryda aıtqanymyzdaı, meshitti salǵan nemese onyń atyn ıelengen kisiniń ómirden ozyp ketýine baılanysty kóp másele bar eken. Al qujat máselesin retteý úshin biraz qarajat kerek. О́ńirdegi ókil ımamnyń aıtýynsha, keıbir osyndaı máseleler meshit ıeleriniń óz tarapynan-aq sheshimin tapsa, al keıbireýleri tyǵyryqqa tirelýde.
«Kóp kisilerdi meshitti dinı basqarmanyń menshigine ótkizsek, biz eleýsiz qalamyz ba degen oı mazalaıtyn sııaqty. Odan keıin bázbir kisiler úshin óz menshigindegi dúnıeni ótkize salý da ońaı emes. Allaǵa qulshylyq úıi Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasyna tıesili bolǵan soń, meshitte onyń ımamy, alqa músheleri jáne tekserý komıssııasy bolady. Ol kisiler jamaǵatqa meshittiń kirisi men shyǵysy týraly esep berip otyrady. Al jekemenshik meshitte olaı bolmaıdy. Tipti meshit salyp bergen keıbir azamattardyń meshitke túsken qarajatqa deıin aralasatynyn estımiz. Kerisinshe, Allanyń razylyǵy úshin meshit salyp berip, qulshylyq úıiniń kommýnaldyq shyǵynynan bastap, ımamnyń aılyǵyna deıin ózi rettep otyrǵan jomart jandar da bar», deıdi Danııar Jumabaev.
Aıta keteıik, dinı basqarmanyń menshigine ótýi tıis óńirdegi meshitterdiń aldy osydan kemi on jyldan astam, sońy bes-alty jyl buryn salynǵan. Al bıyl Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, bas múftı Serikbaı qajy Orazdyń buıryǵymen, elimizdegi meshit salýdyń erejesi bekitildi. Eger osy talap oryndalsa ǵana meshit salýǵa ruqsat beriledi eken.
El bilsin, bilmesin, kórsin, kórmesin, bir ǵana Jaratýshynyń raqymyna bólený maqsatynda salynǵan meshittiń dinı basqarma ıeliginde bolǵany quptarlyq. Sebebi Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy elimizdegi beıbitshilik pen tynyshtyqqa ózindik úles qosyp otyrǵan mekeme. Al ımamdardyń memleket tarapynan aılyq almaıtynyn eskersek, bul bastama da olardyń óz kúnderin ózderi kórýine tıimdi bolar edi. Áıtpese, meshit ashanasy arqyly aqsha tabatyn, májilis zalyn jalǵa berip paıdaǵa keneletin oryn emes. Musylman nıetiniń onyń amalynan da qaıyrly ekeni aıtylǵan aqıqat dinniń shuǵylasy tek bir Qudaıdyń keńshiligine bólenýde jatqanyn umytpasaq ıgi.
Jambyl oblysy
