Jemshópke jaýapkershilik qajet

Juma, 24 mamyr 2013 1:51

Negizi mal azyǵynyń ishindegi eń qunarlysy tabıǵı shóp. Tabıǵı shópti pisken kezinde shaýyp, keptirip, jınap alý úlken olja. Sebebi, óz qunarlylyǵyn saqtaǵan shóp qys kezinde tórt túlikke óte juǵymdy bolady. Jetisýdyń óri de, tóri de bolyp sanalatyn qasıetti Hantáńiriniń eteginde jazǵyturym 2000 túrli dárilik shóp ósetinin kezinde qazaqtyń tuńǵysh etnogrof-ǵalymy Shoqan Ýálıhanov zerttep, jazǵany málim. Bul jerde aıtaıyn dep otyrǵan oıym, tilge tıek bolǵan taýly ólkede maldyń qysqy azyǵyn shaýyp, jınaý jazdyń ekinshi aıynda bastalyp, kúzdiń alǵashqy aıynda aıaqtalady. Tasymaldaý jumysy óz aldyna.

Juma, 24 mamyr 2013 1:51

Negizi mal azyǵynyń ishindegi eń qunarlysy tabıǵı shóp. Tabıǵı shópti pisken kezinde shaýyp, keptirip, jınap alý úlken olja. Sebebi, óz qunarlylyǵyn saqtaǵan shóp qys kezinde tórt túlikke óte juǵymdy bolady. Jetisýdyń óri de, tóri de bolyp sanalatyn qasıetti Hantáńiriniń eteginde jazǵyturym 2000 túrli dárilik shóp ósetinin kezinde qazaqtyń tuńǵysh etnogrof-ǵalymy Shoqan Ýálıhanov zerttep, jazǵany málim. Bul jerde aıtaıyn dep otyrǵan oıym, tilge tıek bolǵan taýly ólkede maldyń qysqy azyǵyn shaýyp, jınaý jazdyń ekinshi aıynda bastalyp, kúzdiń alǵashqy aıynda aıaqtalady. Tasymaldaý jumysy óz aldyna. Naqtylaı tússem, eldi mekender irgelerindegi alabota, ermen sekildi kisi boıyndaı bıiktikte ósetin shópter birinshi kezekte, sosyn sazdaýyt jerlerdegi maıda shóp shabylǵan soń, shóp shabýshylar taý bókterimen múmkindikterinshe joǵary­laıdy. Ár óńir shóbi pisip, býyny qatqansha shaýyp, keptirip, shómelelep, maıalap ta úlgeredi. Basty maqsattary býyny qatpaǵan shóptiń qunarlylyǵyn ketirmeı jınap alý. Ras, keńestik dáýirde ujymsharlar men keńsharlardaǵy qyrýar tehnıka jumyldyrylyp, tek taýdyń shóbi ǵana shabylatyn, al joǵaryda aıtqanymyzdaı, oıdyń, sazdyń shóbine burylýǵa mursat ta bolmaıtyn. Al qazir árkim óz menshigindegi jer telimin paıdalanýǵa ǵana quqyly. О́ıtkeni, ol ýaqyt talaby. Sondyqtan, Jer jánnaty  Jetisý ólkesinde ózindik juǵymdylyǵy jetip artylatyn shóp uıysa ósetindikten, mal azyǵyn daıyndaýdyń ózi bir kásip. Ǵylym tilimen aıtsaq, búginde mal azyǵyn daıyndaý jeke jáne zańdy tulǵalar áreketin úılestirý, ıaǵnı bireýdiń menshigindegi shabyndyq jerlerdi paıdalana bilý aımaqtardaǵy kásipkerliktiń damý dáre­jesi áleýmettik-saıası jaǵ­d­aı­larǵa jáne aımaqtyq basqarý organdarynyń qyzmetterine táýeldiligi aqıqat. Jergilikti basqarý organdary kásipkerliktiń damýyna jete kóńil bólýi qajet. Mundaı múmkindik Almaty oblysynda bar. Bir ǵana mysal retinde Sorbulaq sý qoımasyn alsaq ta jetkilikti. О́ıtkeni, bul sý qoımasy elimizdegi eń iri megapolıs Almaty qalasyna jaqyn jerde jatyr. Demek, halyq tyǵyz ornalasqan jerde mal men qus eti úlken suranysqa ıe bolǵandyqtan, mal azyǵyn der kezinde daıyndaý úshin atalǵan sý qoımasy óte kerek. Olaı deıtinim, Sor­bu­laq sý qoımasy túrli súz­gilerden ótkizilip, tazar­tylyp, sanıtarlyq-epıde­mıo­logııalyq talapqa saı, ıaǵnı tehnıkalyq daqyl­dar­dy sýarýǵa jaraıdy. Osy múmkindikti nege paıda­lanbasqa? Tehnıkalyq da­qyldardy aıtpaǵannyń ózin­de, mal azyǵyna jaraıtyn shópterdi sýaryp ósirýge ábden bolady. Búginde Sor­bulaq sý qoımasynda 900 mlrd. tekshe metr sý bar eken. Zamanaýı tehnıkalardy durys paıdalanyp, atalǵan sý qoımasyna jaqyn ornalasqan aýdandardaǵy jer telimderin qajetinshe jalǵa alyp, paıdalana bilý de kásipkerliktiń bir sala­sy emes pe. Al sol jer telim­­deri ıeleriniń ózderi bul múmkindikti paıdalanyp jatsa quba-qup. Nátıjesinde, mal azyǵy molynan jınalady. Al mal azyǵy kóp bolsa, onyń eshkimge zııany tımesi anyq. Qaıta jersinýine baılanysty tórt túlik túrin ta­byn-tabynymen, otar-ota­ry­men baǵýdyń bir joly ashylady.

Elbasy álemdik azyq-túlik rynogynyń kóshbasshysy bolý jáne aýylsharýashylyq óndirisin arttyrý úshin egistik túsimin eń aldymen jańa tehnologııalar esebinen eleýli kóterý, egistik alańyn ulǵaıtý, mal sharýashylyǵyna qajetti jemshóp bazasyn qurý mindetterin aldymyzǵa qoıǵany málim. Sol mindettiń biri búgingi maqalamyzǵa arqaý bolyp otyrǵan mal azyǵyn daıyndaý bolyp sanalady. Sondyqtan, qolda bar múmkindikti nege utymdy paıdalanbasqa? Búginde Almaty oblysynda ıgerilmeı jatqan jer kólemin anyqtaý, ony aınalymǵa engizý múmkindigin zerdeleý jumysy júıeli túrde júrgizilýde. Qoryta aıtqanda, bizdiń túıindegen oıymyzben qatar, ózge de múmkindikterdi ashý aldaǵy kúnniń enshisi bolyp qana qoımaı, ózindik nátıjesin beretinine kámil senemiz.

Qudaıbergen BEKBOSYNOV,

Almaty oblystyq aýyl sharýashylyǵy

basqarmasy bastyǵynyń orynbasary,

aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń kandıdaty.