Indonezııa táýelsizdiginiń 74 jyldyǵyna oraı, parlament aldynda sóz sóılegen prezıdent Djoko Vıdodo el ortalyǵyn Iаva aralyǵyndaǵy Jakartadan Kalımantan aralyna aýystyrýdy usyndy. Biraq qaı qalanyń astana mártebesine ıe bolatynyn naqtylap aıtpady. Memleket basshysy jańa astana ulttyq ózindik ereksheliktiń sımvolyna aınalatynyn jáne Indonezııa halqynyń ekonomıkalyq teńdik pen ádilettilikke degen umtylysyn aıshyqtaıtynyn málimdedi.
Bıyl qaıta saılanǵan el prezıdenti astanany kóshirý týraly máseleni sáýir aıynda kótergen edi. Sol kezde Djoko Vıdodo Jakarta bir mezette eki birdeı mańyzdy mindettiń údesinen shyǵa almaıtynyn, ıaǵnı qarjylyq ári saıası ortalyq bola almaıtynyn aıtqan. Ol astanasyn aýystyrǵan úsh memleketti mysalǵa keltirip, tyńǵylyqty daıyndyq bolsa, bul oıdy iske asyra alatyndaryn sóz etken. Astanasyn kóshirgen elderdiń biri retinde Qazaqstandy da ataǵan.
Aral-memlekettiń astanasyn Jakarta qalasynan kóshirýdiń birneshe sebebi bar. Qazir bul qala kúrdeli máselelerdiń kúrmeýin tarqatýǵa, ınfraqurylymyn odan ári damytýǵa qaýqarsyz bolyp otyr. Basty másele – astana halqynyń óte tyǵyz qonystaýy. Qala turǵyndarynyń tyǵyzdyǵy sharshy kılometrge 15 myń adamnan keledi eken. Salystyrmaly túrde Qazaqstannyń iri megapolısi Almaty halqynyń sharshy kılometrge 2700 adamnan keletinin qaperge alsaq, Jakartadaǵy bul kórsetkishtiń qanshalyqty dabyl qaǵarlyq ekenin ańǵarýǵa bolady. Jalpy, Jakarta qalasy ornalasqan Iаva araly Indonezııa aýmaǵynyń 7%-yn quraıdy. Al munda memlekettiń 245 mln halqynyń 60 paıyzy turady.
Halyqtyń shekten tys qonystanýy qaladaǵy qaınaǵan tirliktiń irkilissiz ilgerileýin tejeıdi. Máselen, turǵyndardyń kóptigi kóshedegi kólik keptelisi máselesin odan saıyn qıyndata túsýde. Uber kompanııasynyń zertteýi boıynsha Indonezııa astanasynda kólik júrgizýshiler jylyna shamamen 22 kún kepteliste turalaıdy eken. Bul – Azııadaǵy eń joǵary kórsetkish. Astanadaǵy keptelis eldi 6,8 mlrd dollar shyǵynǵa ushyratady. Sonymen qatar Inrix kompanııasynyń baıandamasyna sáıkes, Jakarta álemniń eń tyǵyz megapolısteri reıtınginde 12-orynǵa jaıǵasqan.
Astanany aýystyrýdyń taǵy bir faktory – qalany birtindep sý basýy. Jyl saıyn muhıt sýy orta eseppen 15 santımetrge kóteriledi. Jaǵalaýda ornalasqan Jakartanyń sý astynda qalatyn jaǵdaılary jıi kezdesedi. Maýsymdyq jaýyn-shashyn kezinde sý tasqynynan qala jurty únemi zardap shegip jatady. Tabıǵattyń tosyn minezine qosa, bas qala seısmıkalyq qaýpi joǵary jerde oryn tepken. Ǵalymdar 2050 jyly Jakarta tolyǵymen jer astyna ketýi múmkin ekenin aıtady. Jyl saıyn qalanyń soltústik aýdandary 25 santımetr jerge kirip jatyr. Buǵan qosa Jakartanyń batys bóligi 15 santımetrge, shyǵysy 10 santımetrge batyp barady. Al shahardyń ortalyq aýdandary jylyna 2 santımetrge, ońtústigi 1 santımetrge tómen tartyp jatyr. 13 ózenniń toǵysqan tusynda jaıǵasqan qala tutasymen batpaqty jerdiń ústinde tur.
Osyndaı olqylyqtar men qaýip-qaterdiń bárin eskerip, Indonezııa bıligi astana retinde jańa mekendi qarastyryp jatyr. Jakartanyń jaǵdaıymen jaqsy tanys eldiń qazirgi prezıdenti Djoko Vıdodo 2012-2014 jyldar aralyǵynda astananyń gýbernatory bolǵan. Ol osy aıda qolaıly oryn tabý úshin Kalımantan aralyna barǵanymen, jańa ortalyq túsetin provınsııany áli naqty aıtpady. Biraq keıbir derekkózderde el úkimeti astanany kóshirýi múmkin úsh oryndy tańdap qoıǵany, olar Ortalyq Kalımantan provınsııasyndaǵy Palankaraıa qalasy, Ońtústik Kalımantan provınsııasyndaǵy Tanah Býmbý jáne Shyǵys Kalımantan provınsııasyndaǵy Penadjam aýdany ekeni habarlandy. Sondaı-aq muhıttan alshaq turǵan Kalımantan aralyndaǵy Gýnýng-Mas mýnısıpalıteti men Kýtaı-Kartanegar aýdany da jańa astanaǵa qonys bolýy múmkin.
Búgingi tańda ortalyqty Jakarta qalasynan kóshirý týraly keshendi jospardyń ázirlenip qoıǵany týraly aqparat bar. Jańa astananyń qurylysy 2021 jyly bastalyp, jobaǵa 32,5 mlrd dollar jumsalmaq. Eldiń ulttyq damý mınıstri Bambang Brodjonegoro Brazılııa men Qazaqstannyń tájirıbesine súıenip, astanany kóshirý ondaǵan jylǵa sozylýy múmkin ekenin habarlaǵan. Birinshi kezeńde jańa qalaǵa shamamen 200 myń memlekettik qyzmetkerdi jáne 25 myń polısııa qyzmetkeri men áskerılerdi, jalpy 1,5 mln turǵyndy qonystandyrý kózdelip otyr. Jańadan salynǵan qala astana mártebesin 2024 jyldan bastap alýy múmkin.
Al astanany jańa orynǵa aýystyrǵannan keıin Jakarta qalasyn eldiń iskerlik, qarjylyq jáne saýda ortalyǵy retinde qaldyrý josparlanǵan. Bul baǵyttaǵy jumystarǵa Aýstralııadaǵy Sıdneı, AQSh-taǵy Nıý-Iork jáne Brazılııadaǵy San Paýlý qalalary baǵdar bolmaq.
