Indýstrııa – ıgiliktiń kózi
Prezıdenttiń áýelgi at basyn tiregen jeri nemis tehnologııasy boıynsha sharly ilmekti armatýra shyǵaratyn, búkil Ortalyq Azııada teńdesi joq kásiporyn «Bıomer Armatýra» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi boldy. Kásiporyn shyǵarǵan ónim túri munaı-gaz sektory men turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasynda zor suranysqa ıe.
Búgingi kúnde zaýytta 50 adam eńbek etedi. Olardyń kóbi Germanııada oqyp kelgen. Elimizdegi mańyzdy jobalar qurylysynda kásiporyn ónimderi keńinen qoldanylyp júr. Mysaly, Qaraǵandy oblysy men astanamyzdy kógildir otynmen qamtamasyz etetin «Saryarqa» magıstraldi gaz qubyryna osy zaýyttyń shúmekteri ornatylǵan.
– «Saryarqa» gaz qubyry qurylysyna qatysqannan beri bizdiń jumys kúshimiz 75% jetti. Bizdiń negizgi baǵytymyz jylýmen qamtamasyz etý. Úsh jyldan beri óz ónimderimizdi Reseıge eksporttap kelemiz. Olardyń tizilimine engenbiz, – deıdi «Bıomer Armatýra» JShS dırektorynyń orynbasary Asqar Muqanov.
Memleket basshysy budan keıin Qazaqstandaǵy eski kólik quraldaryn óńdeıtin tuńǵysh zaýytta boldy. «Recycling Company» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigine qarasty bul kásiporynda jylyna 50 myń avtomobılge deıin qaıta óńdeýge múmkindik beretin balqytý sehy jumys isteıdi. Sehtyń jumysy men shrederlik qurylǵy Prezıdenttiń erekshe qyzyǵýshylyǵyn týǵyzdy. Mashınalardy jınap, óńdeýdiń keshendi ádisi elimizdiń avtomobıl parkin jańartýǵa, ekologııalyq ahýaldy jaqsartýǵa múmkindik beredi.
Búgingi kúnge deıin kásiporynǵa 171 myń jaramsyz kólik jetkizilgen. Olardy satyp alýǵa 11 mlrd teńgege jýyq qarjy jumsalypty.
– Kúni keshege deıin jaramsyz avtokólikterge qoqys retinde qarap keldik. Biraq, keıin olardy óńdeý arqyly jańa ónim alýǵa bolatynyn túsindik. Bir sózben aıtqanda, jaramsyz degen metaldardyń ózin kádege asyryp jatyrmyz. Kólikti óńdemes buryn, biz aldymen olardy qaýipti zattardan tazartyp alamyz. Jalpy, elimiz boıynsha ázirge 17 kólik qabyldaý beketi bar. Olar Nur-Sultan jáne Almaty qalalarynda ornalasqan, – deıdi «Recycling Company» JShS-niń dırektory Ázimjan Ospan,
«Álfarýh» kóterme-bólý ortalyǵynda Memleket basshysy kross-dok, klımattyq qoıma men kóterme-bólshek ortalyǵyn aralap kórdi. Prezıdent atalǵan nysannyń tranzıttik-logıstıkalyq múmkindikterin keńeıtýdiń mańyzdylyǵyn jáne Qaraǵandynyń tájirıbesin basqa óńirlerge engizý qajettigin atap ótti.
Sondaı-aq, munda Qaraǵandydaǵy turǵyn úı qurylystarynyń júrgizilý barysyna arnalǵan tanystyrylym rásimi ótti. Memleket basshysyna aldaǵy ýaqytta oblys ortalyǵynyń ajaryn asha túsetin jańa sáýlet jobalary kórsetildi. Oblys ákimi Erlan Qoshanov Qaraǵandynyń jańa ortalyǵynda boı kóteretin turǵyn úıler, áleýmettik nysandar men sport keshenderi týraly baıandady.
Memleket basshysy Qaraǵandy oblysyna jasaǵan jumys saparynyń aıasynda Prıshahtınsk eldi mekenindegi jańadan salynǵan balalar emhanasyna bardy. Jańa medısınalyq mekeme bir aýysymda 300 adamdy qabyldaıdy. Qasym-Jomart Toqaev emdeý kabınetterin, zamanaýı medısınalyq qural-jabdyqtardy qarap kórip, dárigerlermen áńgimelesti. Sondaı-aq, Prezıdentke oblystyń mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýdy (MÁMS) engizýge daıyndyǵy jóninde aıtyldy.
Innovasııa ómirdi ózgertedi
Sol kúni tústen keıin Memleket basshysy Qaraǵandy oblystyq ákimdiginiń ǵımaratynda elimizdiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýy jóninde keńes ótkizdi. Jıyndy ashqan Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstanǵa jahandyq, ásirese óńirlik naryqta tabysty básekege qabiletti, qýatty ári tehnologııalyq turǵydan progressıvti ónerkásip qajet ekenine basa nazar aýdardy.
Prezıdent memlekettik organdar men bıznes ókilderi kezdesýiniń maqsaty ekonomıkadaǵy qurylymdyq ózgeristerdi tabysty iske asyrý úshin sheshýge tıisti máselelerdi talqylaý ekenin aıtty.
– Biz álemdik konıýnktýranyń nasharlaǵan jaǵdaıynda básekeniń artqanyn, saýda qaqtyǵystarynyń shıeleniskenin, jalpy jahandyq qarama-qaıshylyqtardy baqylap otyrmyz. Biz kórip otyrǵandaı, álem bir ornynda turmaıdy. Sondyqtan, biz ýaqyttan qalyp qoımaýymyz qajet, – dep atap ótti Memleket basshysy.
Jıyn barysynda Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Roman Sklıar, «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ basqarmasynyń tóraǵasy Ahmetjan Esimov, «Evrazıan Fýds» AQ basqarmasynyń tóraǵasy Oleg Vınokýrov, Qaraǵandy oblysy Kásipkerler palatasynyń óńirlik keńesi janyndaǵy jeńil ónerkásip komıtetiniń tóraǵasy Andreı Shmarın, «Azala cotton» JShS bas dırektory Baýyrjan Jamalov, «Zerde» JShS bas dırektory Muhtar Bıtemirov, «Almaty ventılıat zaýyty» JShS bas dırektory Marat Baqqulov, «Qazenergokabel» AQ bas dırektory Vladımır Bobrov sóz sóıledi.
Sondaı-aq, bul basqosýǵa Premer-Mınıstrdiń orynbasary Jeńis Qasymbek, Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanov ta qatysty.
Jıyn barysynda Prezıdent baıandama jasaǵan Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Roman Sklıardan qaıta óńdeý sektorynda jańa tehnologııalardy engizý úderisiniń jaı-japsary týraly surady.
– Statıstıkalyq derekter boıynsha, bizdiń kásiporyndar bir trıllıonnan asa teńgeniń ınnovasııalyq bolyp tabylatyn ónimin shyǵarǵan. Biraq biz alda zor múmkinshilikter bar ekenin bilgendikten, mundaı jaǵdaıǵa qanaǵattana qoımaımyz. Bizde tehnologııalyq qaıta qarýlanýdy iske asyrý úshin kásiporyndarǵa túrli granttar túrinde beriletin memlekettik qoldaý retindegi birqatar sharalar bar. Ony kásipkerler jaqsy biledi. Biz ındýstrııalandyrýdyń eki besjyldyǵynda tehnologııalyq turǵyda damyǵan kásiporyndardy iske qostyq. Byltyrdan beri iske qosylyp jatqan kásiporyndardyń barlyǵynda 4.0 ındýstrııasynyń barlyq jıyntyǵy bar, – dep jaýap berdi Roman Sklıar.
Mınıstr tehnologııalyq qaıta jaraqtanýdyń zor áleýeti bar ekenin atap ótti. «Bul tehnologııalarǵa ıelik etetin jańa kásiporyndar qurylysy ǵana emes, ol degenińiz qaıta jaraqtandyrý degen sóz. Ol degenińiz, túrli granttar, arzandatylǵan nesıeler», dep sózin tolyqtyrdy mınıstr.
Osy jerde Memleket basshysy «ınnovasııa» men «tehnologııa» túsinikteriniń ara-jigin aıyra bilýdiń qajettiligin eske saldy.
«Innovasııa» sózin aıtqanda óte abaılaý kerek. Innovasııa – ómirdi túbegeıli ózgertýge alyp keletin erteńgi kúnniń jańa tehnologııasy. Muny Elbasy da Nur Otan partııasy Saıası keńesiniń jaqynda ótken otyrysynda aıtqan bolatyn», dedi Memleket basshysy.
Eksportsyz yrys eselenbeıdi
Sonymen qatar, Prezıdent Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanovtan jergilikti eksporterlerdi qoldaý máselesi týraly surady.
– Biz jańa saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligin qurdyq. Bul týrasynda ár alýan pikirler boldy. Men osy mınıstrlik qurylsyn degenderdi qoldadym. Qazir búkil álemde, onyń ishinde bizdiń negizgi áriptesterimiz bolyp sanalatyn elderde proteksıonızm boı kórsete bastaǵan. Taýar óndirýshiler Úkimetke, vırtýaldy qabyldaý arqyly maǵan «taýarymyzdy eksporttaýǵa kómektesińizshi», dep ótinish bildirip jatady. Eksportsyz, naryqsyz ındýstrııalandyrý degen túkke de turmaıdy. Máselen, ınvestısııa men memlekettik qoldaý bolsa, zaýyt salýdyń esh qıyndyǵy joq. Al qazir barlyq halyqaralyq qatynas naryqqa qoljetimdiliktiń mańaıyna toptasqan. Mine, biz bar kúshimizdi osyǵan salýymyz kerek. Osyǵan baılanysty meniń mynadaı suraǵym bar. Bizdiń negizgi áriptesterimiz eksportty, tipti ózderiniń taýarlaryna arnalǵan saýda núktelerin de sýbsıdııalaıdy. Osyǵan baılanysty biz ne isteýimiz kerek? – dep surady Memleket basshysy.
Mınıstr aldymen negizgi uıymdastyrýshylyq máselelerdiń sátti sheshim taýyp jatqanyn atap ótti.
– Qazirgi tańda biz mańyzdy, basym baǵyttaǵy ótkizý naryǵynda ózimizdiń múddelerimizdi ilgeriletý máseleleri boıynsha alǵa belsendi túrde jyljyp kelemiz. Bul naryqtar – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq, Ortalyq Azııa men Qytaı. Eýrazııalyq úkimetaralyq keńestiń sońǵy otyrysynda biz Eýrazııalyq birlesý aıasyndaǵy barlyq otyrystar kedergilerdi azaıtýdy talqylaýmen bastalsyn degen kelisimge keldik. Kúni keshe Tatarstanda ótken premer-mınıstrler Mamın men Medvedev kezdesýinde biz astyrtyn kedergilerdiń barlyǵyn, olardan arylý kerektigin aıtyp, másele kóterdik, – dep jaýap berdi Baqyt Sultanov.
«Jalpy, biz bes jyl ishindegi shıkizat emes eksport ósimin 2022 jyly bir jarym esege, al 2025 jylǵa qaraı eki esege jetkizýimiz kerek», dep naqty mindet qoıdy Memleket basshysy.
Jıyn barysynda Memleket basshysy atqarylǵan jumystardyń qorytyndysyn shyǵaryp, naqty sıfrlardy keltirdi. Ekonomıka qurylymynda túbegeıli ózgeristerdiń baıqalmaı turǵanyna toqtaldy. 10 jyldan astam ýaqyt boıy jalpy ishki ónimdegi óńdeý ónerkásibiniń úlesi 11 paıyzdyń aınalasynda. 2015-2018 jyldar aralyǵynda eńbek ónimdiliginiń ósimi josparlanǵan 12 paıyzdyń ornyna 4 paıyzǵa ǵana jetkenin mysal retinde keltirdi.
– Indýstrıaldyq baǵdarlama – shyndyǵyna kelgende memlekettiń ekonomıkalyq damýynyń berik irgetasy. Sondyqtan Úkimettiń nazary buǵan aýǵan. Elbasynyń bastamasymen sońǵy jyldary bul baǵytta aýqymdy jumystar atqaryldy. Indýstrııalandyrý úderisiniń arqasynda ınvestısııa kólemi 8 trln teńgeden asatyn 1250 jańa óndiristik kásiporyn ashylyp, 120 myń jumys oryny quryldy. Bes júzden astam jańa ónim túrleriniń shyǵarylymy jolǵa qoıyldy. Bylaı qarasańyz, tolaıym tabys sııaqty. Degenmen, ashyp aıtar bolsaq, ekonomıka júıesinde aıtarlyqtaı ilgerileýshilik baıqalmaıdy. Sońǵy 10 jyldan astam ýaqyt ishinde qaıta óńdeý óndirisiniń ishki jalpy ónimdegi úlesi 11%-tiń mańaıynda qara kórsetedi. Biz eldiń ındýstrııalandyrýdyń ozyq tehnologııalardy qoldanýǵa taban tireıtinin anyq sezinýimiz kerek. Bul turaqty ekonomıkaǵa bastar jol, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Jıyn barysynda Memleket basshysy Úkimet pen ákimdikter aldyna qoıylǵan birqatar mindetterdi jipke tizdi.
Daıyn ónim eksportyn belsendi damytý – birinshi baǵyt ekeni aıtyldy. Prezıdent sońǵy úsh jyl ishinde eksporttyń jalpy qurylymynda óńdeý sektorynyń úlesi 34 paıyzdan 8 paıyzǵa, ıaǵnı 2016-2018 jyldary 26 paıyzǵa deıin tómendegenin synǵa aldy. Qazaqstan óńdeý ónerkásibiniń 180-ge jýyq taýar túrlerin eksporttaıdy. Bul kórsetkish bizge kórshi elderde áldeqaıda joǵary eken. Máselen, Reseıde – 358, Belarýste – 690, Qytaıda – 1400, Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderi boıynsha ortasha kórsetkish – 1950.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, perspektıvti eksport naryqtaryna taldaý jasaý, osy naryqtarǵa shyǵý úshin kedendik salyqtardy, tarıftik jáne basqa da talaptardy zertteý, tıimdi kólik-logıstıkalyq sheshimderdi anyqtaý qajet. Osyǵan baılanysty ol otandyq óndirýshilerdiń syrtqy naryqqa shyǵýyna serpin beretin birqatar naqty sharalardy usyndy.
Sonymen qatar, Qasym-Jomart Toqaev sapaly marketıng syndy mańyzdy salaǵa nazar aýdarý kerektigin aıtty. Prezıdent jalpymemlekettik brend, al onyń bazasynda ınvestısııalyq, týrıstik jáne salalyq brendter qalyptastyrý jónindegi tapsyrmanyń áli oryndalmaǵanyna qynjylys bildirdi. Mundaı ahýaldyń otandyq ónim úshin shatyrly brendterdi qalyptastyrýda da baıqalatynyn aıtty Prezıdent.
Memleket basshysy Úkimetke brend qalyptastyrý jónindegi jumystardy aıaqtaýǵa eki aı ýaqyt berdi.
Ál-aýqatty arttyrý – basty maqsat
Ekinshi baǵyt – «qarapaıym zattar ekonomıkasyn» damytý ekendigin atap ótken Prezıdent elimizde maqtan tutatyn kóptegen taýar óndiristeri bar ekendigin de joqqa shyǵarmady. Degenmen, bul saladaǵy kemshilikterge de toqtaldy. Máselen, otandyq óndirýshilerdi qoldaýǵa bólingen maqsatty 600 mıllıard teńge bıýrokratııalyq problemalarǵa baılanysty tıisti adresatyna jetpegen.
«Maǵan baıandalǵandaı, 16 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha jalpy quny 62,3 mıllıard teńgeni quraıtyn 148 joba ǵana maquldanǵan», dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezıdenti memleket retteıtin satyp alýlardyń jaǵdaıyn synǵa alyp, jyl saıyn munyń kólemi 10 trıllıon teńgeden asatynyn tilge tıek etti. «Bul rette, Qazaqstannyń úlesi 34 paıyzdy qurap otyr. Bul durys emes. Biz onyń úlesin áldeqaıda arttyra alamyz», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy sóılegen sózinde ınvestısııa salasyndaǵy ahýalǵa jan-jaqty taldaý jasady. Atap aıtqanda, erkin ekonomıkalyq jáne ındýstrııalyq aımaqtar «ınvestısııa tartý oryndaryna» tolyqtaı aınala almaǵany atap ótildi.
Sonymen qatar, Prezıdent joǵary qaıta jasaý óndirisiniń, ındýstrııa 4.0 elementteri men ınnovasııany damytýdyń, ındýstrııalandyrýǵa qoldaý kórsetý quraldarynyń tıimdiligin arttyrýdyń perspektıvalaryna toqtaldy.
«Jańa ekonomıkany qurý bazalyq salalardy ınnovasııalyq jáne ǵylymı-tehnıkalyq turǵydan ilgeriletýge, sondaı-aq «bolashaq ekonomıkasynyń» salalaryn damytýǵa negizdelýge tıis», dep atap ótti Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaevtyń eskertpeleri men jıynǵa qatysýshylardyń usynystary ındýstrııalandyrýdyń úshinshi besjyldyǵynyń jobasyn jetildirý barysynda eskeriletin bolady.
Prezıdent Úkimetke ınnovasııalyq ǵylymı-tehnıkalyq damýdyń biryńǵaı strategııasyn ázirleýdi tapsyryp, ǵylymsyz alǵa jyljýdyń múmkin emestigine nazar aýdardy. Jańa tehnologııalardy ıgerýde kórshi memleketterdiń, ásirese «kıber derjava» bolýdy aldyna maqsat etip qoıǵan Qytaıdyń tájirıbesin paıdalaný kerektigin atap ótti.
– Bizdiń memleketimizdiń basty maqsaty – turaqty ekonomıkalyq ósý men azamattarymyzdyń ál-aýqatyn arttyrýdy qamtamasyz etý. Elimizdiń ındýstrıaldyq jáne ınnovasııalyq áleýetin keń aýqymda damytý túıindi faktor bolyp sanalady. Meniń prınsıpti túrdegi ustanymym sizderge belgili jáne búgingi jıyn onyń dáleli bola alady. Biz ózimizdiń óndirýshilerdi barynsha qoldaıtyn bolamyz, – dep qorytty sózin Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev.
Qaraǵandy oblysy
