Mańyzy zor, máni erekshe qujat

Seısenbi, 5 aqpan 2013 7:32

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan mem­le­kettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynyń elimiz úshin tarıhı máni de, mańyzy da aıryqsha. Osy oraıda aıta ketetin bir jáıt – elimizdiń 2030 jylǵa deıin­­gi strategııalyq jospary ne­gizgi kórsetkishteri boıynsha oryn­daldy. «Qazaqstan-2030» Strategııasynda ekonomıkalyq damý basty baǵyt bolǵan edi. Naqty málimetke súıensek, 1998 jyly jan basyna shaqqanda IJО́ 1500 dollar kóleminde bolatyn. Al ol kórsetkish 2012 jyly 12 myń dollarǵa jetip, 7 eseden astam ósti. Halyqtyń densaýlyǵy jaqsarǵandyqtan, ómir súrý deń­geıi artty, búgingi tańda ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 70 jasty qurap otyr.

Seısenbi, 5 aqpan 2013 7:32

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan mem­le­kettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynyń elimiz úshin tarıhı máni de, mańyzy da aıryqsha. Osy oraıda aıta ketetin bir jáıt – elimizdiń 2030 jylǵa deıin­­gi strategııalyq jospary ne­gizgi kórsetkishteri boıynsha oryn­daldy. «Qazaqstan-2030» Strategııasynda ekonomıkalyq damý basty baǵyt bolǵan edi. Naqty málimetke súıensek, 1998 jyly jan basyna shaqqanda IJО́ 1500 dollar kóleminde bolatyn. Al ol kórsetkish 2012 jyly 12 myń dollarǵa jetip, 7 eseden astam ósti. Halyqtyń densaýlyǵy jaqsarǵandyqtan, ómir súrý deń­geıi artty, búgingi tańda ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 70 jasty qurap otyr.

Elbasy óz halqyn da, álem jurt­shylyǵyn da jańa ıdeıalarymen tańqaldyrýmen keledi. Táýelsizdik alǵan tusymyzda bizdiń el bolyp qalyptasatynymyzǵa kúmánmen qaraǵandar kóp edi. Tipti,keıbir sáýegeıler «Qazaqstan óz ishinde iritki týyp, qıyn jaǵdaıda qalatyn eldiń biri bolady» degendeı boljamdar jasaǵan-tyn. Oǵan bizde kóptegen ult ókilderi turatyndyǵy alǵa tartyldy. Alaıda, Elbasy N.Á.Nazarbaev óziniń sarabdal saıasatynyń, erekshe qajyr-qaı­ra­tynyń arqasynda elimizdi Keńes Odaǵy ydyraǵannan keıingi qıyn jaǵdaıdan alyp shyqty. Ol jyldardyń tarıhı oqıǵalary zamandastarymyzdyń esinde.
Odan keıin Memleket basshysy asa kóregendikpen el ortalyǵyn Almatydan Aqmolaǵa kóshirý ıdeıasyn usynyp, barsha jurtshylyqty taǵy da tańqaldyrdy. Bir qaraǵanda, bul jýyq arada iske aspaıtyndaı kóringen óte kúrdeli bastama edi. Bul tóńirekte kelisetin de, kelispeıtin de san qyrly syndar men san qyrly qyńyr áńgimeler aıtylyp jatty. Biraq alǵan betinen qaıtpaıtyn, uly maqsat jolynda ózine de, ózgelerge de tynym bermeıtin jáne árkimnen asqan jaýapkershilikti talap etetin Prezıdent keıbir qańqý sózderge qulaq aspastan, asa shapshańdyqpen isti alǵa jyljytyp, HHI ǵasyrdyń eń sáýletti Astanasyn salýǵa qol jetkizdi. Astana qazir tek el orta­lyǵy ǵana emes, jahandyq máseleler boıynsha álemdik pikir almasýlardyń alańyna aınaldy. Dúnıejúzilik mańyzy zor halyqaralyq samıtter men kezdesýler bárimiz maqtanyshpen aıtatyn bizdiń Astanamyzda abyroımen ótip kele jatyr. Bul úrdis munan bylaı da jalǵasyn taba beredi.
Bizdiń paıymdaýymyzsha, mem­lekettiń damýyn aıqyndaıtyn júzge jýyq krıterıı bar. Búgingi tańda biz álemniń aldyńǵy qata­ryn­daǵy 51 memleketiniń ishinde bolsaq, al keıbir kórsetkishter boıynsha 15-25-shi orynda turmyz. Sonyń ishinde bilim berý isinde, áleýmettik-ekonomıkalyq damý kórsetkishteri boıynsha alǵa shyq­tyq. Kásipkerliktiń damýy úlken serpiliske ıe. Otandyq kásipkerlik jańa ekonomıkalyq baǵyttyń qozǵaýshy kúshi ekeni anyq. Elbasy 2030 jylǵa qaraı shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń ekonomıkadaǵy úlesi eń az degende eki ese ósýge tıis ekenin qadap aıtty. Halyqaralyq tájirıbedegi taldaý kórsetkendeı, kásipkerlerdiń palatalarǵa toptasýy – ekonomıkanyń tıimdiliginiń mańyzdy faktorynyń biri, osylaı istegen elderde «myqty bıznes – myqty memleket» qaǵıdasy is júzine asty.
Halyqaralyq bedelimizdi art­tyrǵan jáne bir úlken jeńisimiz – EKSPO-2017. Bul memleket da­mýyna jáne tanymal bolýyna qýatty serpilis berýi tıis. 2017 jyly Astana ǵylym men tehnıkanyń úzdik álemdik jetis­tikteriniń ortalyǵyna aınalady. EKSPO kórmesi barlyq aspektiler jaǵynan tıimdi. 100-den astam memlekettiń ókilderi kórmege óz ónimderin ákelip, mıllıondaǵan adam astananyń qadirli qonaǵy bolady dep kútilýde. EKSPO-2017-ni ótkizýdiń nátıjesinde kóp máseleler sheshimin tabady. Álem jurtshylyǵy «jasyl ener­gııanyń» jetistikterin Astana ar­qyly kóredi jáne kórmeniń kere­metterin tamashalaıdy. Elbasy jańa Joldaýynda barlyq damyǵan elder balamaly jáne «jasyl energetıkalyq» tehnologııalarǵa ınvestısııany ulǵaıta beretinin atap ótti. Jańa energııa kózin paıdalaný 2050 jylǵa qaraı barlyq tutynylatyn energııanyń 50 paıyzyn quraıtynyn málimdedi.
Bizde múmkindik mol. Tabıǵı resýrstar jetkilikti. Jel elektr stansalaryn ornatýǵa shamasy jetetin, únemi jel soǵyp turatyn óńirlerden de tarshylyq kórmeımiz. Bolashaqta Kún energııasyn alatyn stansalar da salynady. Eń bas­tysy, munyń bári ekologııalyq taza óndiris oryndaryn kóptep ashýǵa tolyqtaı jaǵdaı jasaıdy. Osy oraıda, jýyrda ǵana Elbasy Astanada «Astana Solar» JShS-niń fotoelektrli modýlderdi óndiretin zaýytynda kún batareıalaryn shyǵaratyn jelini iske qosty. Bul–«Qazatomónerkásip» UK» AQ-tyń enshiles kásiporny. Atalǵan jańa zaýytta 100 paıyz qazaqstandyq kremnıı negizinde kún batareıalary shyǵarylmaq. Zaýyt tehnıka qaýipsizdigi jáne ekologııalyq normalardyń eń joǵary talaptaryna saı keletin sońǵy býyndaǵy avtomattandyrylǵan jabdyqtarmen qamtamasyz etilgen. Zaýyt ónimderi ishki jáne syrtqy naryqqa shyǵarylady jáne sura­nysty qanaǵattandyrady.
Joldaýda aıtylǵan mindetterge saı, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýdyń bir salasy retinde turǵyn úı keshenin jańǵyrtý baǵ­darlamasyn erekshe aıtar edik. Bul baǵdarlama elordadan bas­tap, barlyq óńirlerde qarqyndy júrgizilýde. Aıtalyq, Almaty oblysynda atalmysh baǵdarlama sátti iske asyrylýda. Máselen, Te­keli qalasynda turǵyn úı keshe­nin jańǵyrtý baǵdarlamasy aıaqtaldy deýge negiz bar. Qapshaǵaı qalasynda da kóptegen jumystar óz jalǵasyn tabýda.
Bizdiń elimizde údemeli ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy qaı salada bolsyn úlken serpilis týǵyzýda. Naqtylap aıtqanda, ol halyqtyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsarýyna, óńir­ler­diń damýyna, sondaı-aq ın­fra­qurylymdy jańǵyrtýǵa, adamı resýrstardy damytýǵa jáne ınstıtýttyq bazany nyǵaıtýǵa negiz jasady. Qarjy sektorynyń damýy da eldiń údemeli ın­dýstrııa­lyq-ınnovasııalyq damýy úshin atalǵan salanyń jan-jaqty je­tilýine jaǵdaı jasap otyr.
Mádenı-rýhanı baılyǵymyzdan da tarshylyq kórmeımiz. Týrızmdi órkendetý arqyly eldiń ulttyq qundylyqtaryn álemge pash etýge keń tynys ashylady. Osy maqsatta kóp jumystar atqaryldy, aldaǵy kezeńde de jalǵasyn taba beretini anyq. Buǵan, ásirese, EKSPO-2017 úlken ról atqarady.
Elimizge qatysty tyń derekterdi tilge tıek eter bolsaq, brıtandyq baqylaýshylardyń baǵalaýynsha, HHI ǵasyrdaǵy álemniń 25 eń qarqyndy damyǵan ekonomıkalyq kórsetkishteri arasynda Qazaqstan Qytaı men Katardan keıin úshinshi oryndy ıelenip otyr. Sarap­shylar Qazaqstan áleýmettik-eko­nomıkalyq jańartýdyń óz modelin iske asyrǵanyn jáne ol modelde Shyǵys pen Batystyń basymdyǵy, aýqymdy makroóńirlik kooperasııa men jahandyq yntymaqtastyqqa talpynystyń úılesim tapqandyǵyn erekshe atap ótken.
Jyl saıyn Qazaqstan ekono­mıkasynyń jyldyq ósimi keminde 4-5 paıyzdy qurasa, ekonomıkasy qarqyndy damyp kele jatqan irgeles memleketter – Qytaı, Re­seı, Indonozııa, Úndistan, La­tyn Amerıkasynyń elderinen, sonyń ishinde Brazılııadan qalyp qoımaıtynymyz anyq. Jalpy, sońǵy jyldary ekonomıka ósimi qarqyny boıynsha Qazaqstan Re­seı, Ýkraına jáne Belarýs el­deriniń aldyna shyqty.
Elimizde bir shańyraqtyń astynda 140 etnos pen 17 konfessııanyń ókilderi tatý-tátti ómir súrip ja­tyr. Bul – memleket ustanǵan saıa­sattyń jemisi. 1995 jyly naýryzda Elbasy bastamasymen qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy barsha ult pen ulysty bir shańy­raqtyń astyna biriktirip, birtutas Qazaqstan memleketine aınaldyrdy. Búgingi ulan-ǵaıyr jetis­tigimizge ultaralyq tatýlyǵy men dinaralyq kelisimi jarasqan kóp ultty el retinde jetip otyrmyz. Osy oraıda, el Prezıdenti Jol­daýda kóp ultty Qazaqstan saıası-ekonomıkalyq, tipti sport­tyq jetistikterge de bir komanda retinde jetkenin atap ótti.
Memleket basshysy syrtqy saıasatqa da aıryqsha mán be­rip keledi. Elimiz jahandyq qaýipsizdikti saqtaý jolynda BUU, EQYU, NATO, UQShU, ShYU, AО́SShK jáne basqa da halyqaralyq bedeldi uıymdarmen birlese jumys isteýde. Elbasy óz sózinde: «Biz jahandyq qaýipsizdikti nyǵaıtý isinde mańyzdy ról atqaramyz, halyqaralyq terrorızmge, ekstremızmge jáne esirtkiniń zańsyz aınalymyna qarsy kúreste álemdik qoǵamdastyqty qoldaımyz», dep eldiń ustanǵan baǵytyn ashyq aıtyp ótti. Sońǵy 2-3 jylda Qa­zaqstan Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna, Islam Yntymaqtastyǵy Uıymyna jáne Ujymdyq qaýipsizdik sharty uıymyna tóraǵalyq etti. Qazaqstan – jańa HHI ǵasyrda EQYU Sammıtin ótkizgen jalǵyz memleket.
Joldaýda arnaıy baǵyttyń biri dáıekti jáne boljamdy syrtqy saıasat ekendigi aıtyldy. Elimiz ulttyq qorǵanys modelin ázirleı otyryp, túrli eldermen jáne uıymdarmen yntymaqtastyqta bola beredi. Elbasynyń paıymdaýynsha, syrtqy saıasatymyzdy teńdestirý – álemdik isterde eleýli ról atqaratyn jáne Qazaqstan úshin praktıkalyq qyzyǵýshylyq týǵyzatyn barlyq memlekettermen dostyq jáne boljamdy qarym-qatynastardy damytý.
Eldiń ishki jáne syrtqy má­se­lelerin qamtıtyn jáne Mem­leket basshysynyń saıasatyn alǵa bastyratyn zańdardy qabyl­daý isine parlamentshilerdiń qo­satyn úlesi mol ekeni anyq. Qazaqstan Parlamenti kóptegen shetel parlamentterimen ynty­maqtastyqta jumys istep keledi. Ásirese, Parlament Májilisiniń ózim múshesi bolyp tabylatyn Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıteti elaralyq baılanystardy damytýǵa, mem­leketaralyq kelisimder men hat­tamalardyń zań júzinde beki­ti­lýine atsalysatyn bolady. De­pý­tattar halyqaralyq mańyzdy máselelerdiń zańdyq qamtamasyz etý turǵysynan kóp ister atqardy. Qazaqstannyń álemdegi bedelin arttyrý jolynda parlamentshiler de belsendi qyzmetin jalǵastyra bermek.

Úsengeldi MEDEÝOV,
Parlament Májilisiniń depýtaty, «Nur Otan» HDP fraksııasynyń múshesi.