Sońǵy ýaqyttarǵa deıin Gonkong ákimshiligi Beıjiń bıligi zań buzýshylyqqa jol berdi dep tanyǵan azamattaryn materıktik Qytaıǵa berýden bas tartyp kelgen. О́ıtkeni Qytaı zańdary qatal, zańnama júıesinde ashyqtyq joq, ólim jazasy jıi qoldanylady degen sebepter aıtylatyn. Biraq bıylǵy jyldyń basynan beri quqyq buzdy dep tanylǵan azamattardy ekstradısııalaýǵa kelisim boldy. Mine, osy prosess jappaı narazylyqqa ulasyp, áli kúnge jalǵasyp keledi. Narazylyq aksııasyna shyqqandar endi demokratııalyq reformalardyń júrgizilýin, saılaý jáne saılaný quqyn engizýdi, sonymen birge Gonkong ákimshiliginiń basshysy Kerrı Lamnyń otstavkaǵa ketýin de talap etýde.
Biraq Qytaıdyń óz ishinde gonkongtikterdiń narazylyqtaryn qoldaýshylar az. О́ıtkeni Qytaıdyń resmı BAQ quraldarynyń nasıhatymen halyq olardy tártip buzýshylar, jappaı búlikterge jol berýshiler dep baǵalaıdy eken. Máselen, Gonkongtan 1200 shaqyrym jerde ornalasqan Shanhaı megapolısiniń turǵyndarymen sóılesken batystyq jýrnalıster qarsylyq aksııasyn qytaılardyń erikkenniń ermegi dep baǵalaıtynyn estigen. «Bireý tońyp sekiredi, bireý toıyp sekiredi» demekshi, qytaılar gonkongtikterdiń «jumys isteýdiń ornyna qarsylyq aksııalaryna shyǵýyn» túsinbeıtinin aıtqan.
Sonymen birge Qytaı turǵyndarynyń arasynda olardyń uzaq jyl kapıtalıstik júıemen ómir súrip, demokratııalyq erkindikterge, turmys ahýalynyń joǵary deńgeıine qol jetkizgenin de kóre almaıtyndar bar kórinedi.
Qalyń oqyrmannyń esine sala ketetin bolsaq, Gonkongty 1842 jyly Ulybrıtanııa basyp alyp, Nankın kelisimi boıynsha ony óziniń kolonııasy dep Qytaıdy moıyndatqan. Biraq artynan, 1898 jyly jasalǵan kelisim boıynsha Ulybrıtanııa Gonkongty 99 jylǵa jalǵa alýshy bolyp tanyldy. Osy jyldar ishinde Gonkong Azııanyń asa iri qarjylyq ortalyqtarynyń birine aınalyp, damyǵan elderdiń qataryna endi. 260 shaǵyn araldan turatyn onyń jer kólemi 1106 sharshy shaqyrymdaı, al halqynyń sany 7,5 mln adam. Jaldaý merzimi bitken soń Gonkong QHR quramyna tek 1997 jyly qosylǵan. Qytaı bıligi ony «arnaýly ákimshilik
aýdan» dep tanyp, 2047 jylǵa deıin 50 jylǵa keńeıtilgen quqyq erkindigin, baspasóz bostandyǵyn, jınalystar ótkizip, óz pikirlerin ashyq aıtý quqyqtaryn berýge kepildik bergen. Qarsylyq aksııasyna qatysýshylar eldiń osyndaı jaǵdaıyn jaqsy biledi. «Bizdiń avtonomııamyzdyń jabylý merzimi 2047 jylǵa deıin. Biz tym bolmasa sol ýaqytqa deıin ózimizdiń negizgi quqyqtarymyz ben erkindigimizdiń aıaqqa basylmaýyn talap etemiz», degen aksııaǵa qatysýshylardyń biri. Qarsylyq aksııasyna qatysýshylardyń bári de osy ustanymda ekeni belgili bolyp otyr. Sondyqtan olar Qytaıdyń ásker kirgizýi múmkin degen qaýipten qoryqpaıtyndyqtaryn aıtqan.
2019 jyldyń maýsym aıynda Japonııanyń Osako qalasynda bolǵan G20 lıderleriniń sammıtinde AQSh prezıdenti D.Tramp QHR tóraǵasy Sı Szınpınmen kezdeskende, oǵan Gonkongtaǵy qarsylyq aksııasy 1989 jylǵy Tıananmendegi sııaqty qandy jolmen taratylatyn bolsa, ekijaqty saýda kelissózderi múlde toqtatylatynyn aıtqan. Al ótken jeksenbide, Aq úıde jasaǵan málimdemesinde D.Tramp óziniń osy ustanymyn qaıtalap, eger demokratııalyq qarsylyq aksııalaryna qarsy kúsh qoldanylatyn bolsa, – ol saýda kelissózderine keri áser etetinin taǵy jetkizdi. Sonymen birge D.Tramp QHR tóraǵasy Sı Szınpınniń bul kıkiljińdi beıbit jolmen taratýǵa múmkinshiligi bar ekenin de atap ótti.
Budan 30 jyl buryn Qytaı astanasynyń Tıananmen alańynda eki aıǵa sozylǵan júzdegen myń adam qatysqan qarsylyq aksııasy kúshpen taratylyp, keıbir derekterge qaraǵanda, myńǵa jýyq adam qaza bolǵan edi. D.Tramp sol oqıǵany eske alyp otyr. Aıta ketetin jaıt, qazirgi Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev KSRO-nyń Qytaıdaǵy elshiliginde dıplomatııalyq qyzmette júrip, osy qarsylyq aksııasyn óz kózimen kórgen jáne ol týraly kitapshasy da shyqqan bolatyn.
Gonkongtegi qarsylyq aksııalary áli de jalǵasýda. Tamyzdyń 12-sinde onyń kesirinen halyqaralyq áýejaı da jabylyp qaldy. О́ńkeı qara kıimdi qarsylyq bildirýshiler áýejaıdyń aldyna toptalyp, onyń jumysyna kedergi jasap baqty. Qazir aksııaǵa qatysýshylardyń sany 1,7 mıllıonnan asyp ketken. Basynda beıbit aksııa bolǵan qarsylyq sharasynda qazir ishinara polısııaǵa qarsy tóbelester men qıratýshylyqtarǵa da jol berilýde. Sonyń kesirinen ondaǵan adam jaralanǵan.
