Bereke-birlikke bastaıtyn bıik belester

Senbi, 16 aqpan 2013 7:59

Soltústik Qazaqstan oblysy ákiminiń birinshi orynbasary Aıdarbek SAPAROV «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynan týyndaıtyn jasampazdyq jańa mejeler jaıly áńgimeleıdi.

–Aıdarbek Seıpiluly, aldymen qa­zaq­standyqtardyń qyzý qoldaýyna ıe bol­ǵan tarıhı qujat jaıly oı bólisseńiz.

Senbi, 16 aqpan 2013 7:59

Soltústik Qazaqstan oblysy ákiminiń birinshi orynbasary Aıdarbek SAPAROV «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynan týyndaıtyn jasampazdyq jańa mejeler jaıly áńgimeleıdi.

–Aıdarbek Seıpiluly, aldymen qa­zaq­standyqtardyń qyzý qoldaýyna ıe bol­ǵan tarıhı qujat jaıly oı bólisseńiz.

– 2012 jyldyń 14 jeltoqsany el ta­rıhyndaǵy aıtýly oqıǵalardyń biri retinde este qalary kúmánsiz. Dál osy kú­ni Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuń­ǵysh Prezıdenti Nursultan Ábishuly Na­zarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty kezekti Joldaýyn jarııalap, el damýynyń uzaq merzimge ar­nal­ǵan bıik belesterin belgiledi. Sol­tús­tikqazaqstandyqtar da Joldaýdy jasam­pazdyq qujaty retinde qabyldap, jarqyn jeńisterge laıyqty úlesterin qosýdy abyroı sanap otyr. Strategııalyq baǵdarlama elimizdiń bolashaǵyna bol­janǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damý qadamdaryn saralaýmen qatar, jalpy adamzatqa qatysty problemalardy taldap berýimen erekshelenetinin aıta ketken jón. «Jańa syn-qaterlerdi laıyqty qabyldaý úshin endigi jerde Qazaqstan-2030» Strategııasynyń aıasy jetkilikti emes. Biz josparlaý kókjıegin keńeıtip, 15 jyl burynǵydaı kezekti dúnıetanymdyq serpilis jasaýymyz kerek», deýi Elbasynyń qıly ýaqytqa, daǵdarysty kezeńge oraılas­tyryp Qazaqstandy odan ári myqty memleket retinde qalyptastyrý, álemdik órkenıet kóshine qosý uly armanynyń ret-retimen júzege asyp jatqanyn taǵy bir aıǵaqtap berdi. Basty baılyǵymyz – qysqa ýaqyttyń ishinde qýatty da tabysty memleket qura bilgenimiz.

Tarıhı jeńisterimiz ben jetken jetistikterimiz kóp. Elbasy endi aldymyzǵa 2050 jylǵa qaraı myqty memlekettiń, damyǵan ekonomıkanyń jáne jalpyǵa ortaq eńbektiń negizinde berekeli qoǵam qurý, sóıtip, álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna qosylý sekildi asqaraly asýlardy baǵyndyrý mindetterin júktedi.

– «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń negizgi baǵyttaryn túsindirý jáne júzege asyrý baǵytynda qandaı jumystar atqarylýda?

– Elbasy jarty ǵasyrǵa jýyq merzimdi qamtıtyn Strategııa sheńberinde óńirlik bılik oryndary aldyna da naqty talaptar belgiledi. Irgeli qujat jurtshylyq nazaryna usynylǵannan bastap úlken qoldaýǵa ıe boldy. Elbasy bıik min­ber­­den sóılegen sózinde «Qalyptasqan Qazaq­stan – memlekettiligimizdiń, ult­tyq eko­nomıkamyzdyń, azamattyq qoǵa­my­myzdyń, qoǵamdyq kelisimimizdiń, óńirlik kóshbasshylyǵymyz ben halyqaralyq bedelimizdiń daǵdarysta synalýy», dep atap kórsetti. Quramyna 700-den astam músheler toptasqan jergilikti aqparattyq-úgit toptary júzdesýlerge, dóńgelek ús­telderge, taqyryptyq pikiralysýlarǵa jurtshylyqtyń áralýan ókilderin keńinen tarta otyryp, Joldaýdyń mán-mańyzyn, «Qazaqstan-2050» Strategııasyna árkimniń qosar úlesin, elimizdiń álemdik básekedegi ornyn naqty mysaldarmen uǵyndyrýǵa belsene atsalysaryna senimdimiz. Vedomstvo basshylaryna eldi mekenderde jıi bolý, problemalarǵa nazar aýdarý, baqylaýǵa alý, aryz-shaǵymdar men usynys-pikirlerdi eskerýsiz qaldyrmaý, suraqtarǵa baryn­sha ashyq, aıqyn jaýap berý sekildi jaýap­ker­shilik júktelgen.

Oblystyń respýblıka ómirinde alatyn óz orny bar. Memleket basshysy «Soltústik Qazaqstan oblysy óte zor múmkindikterge ıe jáne barlyq jigerli bastamalardy ómirde júzege asyrýǵa qabiletti. Oblystyń eldiń eń yrǵaqty damyp otyrǵan aımaqtarynyń biri ekenine senimdimin», dep turǵyndarymyzdyń uıymshyldyǵyn, birligin, qajyrly eńbegin joǵary baǵalaǵan bolatyn. Joldaýda jańa qazaqstandyq patrıotızm – kópultty jáne kópkonfessııaly qoǵamymyz tabysynyń negizi ekeni aıtylyp, qoǵamdyq kelisimdi saqtaý jáne nyǵaıtý memleket retinde, ult retinde ómir súrýimizdiń aınymas sharty retinde atap kórsetildi.

Kópultty óńir ekenimizdi maqtanysh tu­tamyz. Artyqshylyǵymyz da, qýat­ty­ly­ǵymyz da osynda. Júzden astam ult pen ulys ókilderi etnosaralyq kelisimde tatý-tátti ómir súrip, shynaıy dostyqtyń uly kúshin tanytyp keledi. Qol jetken tabystarymyz birligi men tirligi jarasqan yntymaq pen qajyrly qımyldyń arqasynda der edik.

Byltyrǵy qýańshylyq jyly gektar berekeligi 12,9 sentnerden aınalyp, 4,9 mıllıon tonna astyq jınaldy. Sóıtip, respýb­lıka boıynsha jınalatyn ónimniń 28-30 pa­ıyzyn óndiretin dárejege jettik. Desek te, qol jetkenge toqmeıilsýge áste bolmaıdy. Igerilmegen múmkindikter men ishki rezervter az emes. Joldaýda aýyl sharýashylyǵyn, ásirese, aýyl sharýashylyǵy ónimine ósip otyrǵan jahandyq suranys jaǵdaıynda aýqymdy jańǵyrtýlar qajettigi ózekti másele retinde ataldy. Soǵan oraı egistik túsimin, eń aldymen, jańa tehnologııalar esebinen kóterý, jer óńdeý mádenıetin ózgertý, jańa ǵylymı, tehnologııalyq jetistikterdi engizý sekildi aýqymdy sharalardy atqarýdy qarastyryp otyrmyz. Biz jyl saıyn 1,5-2 mıllıon tonna astyqty alys-jaqyn elderge satyp júrmiz. Endi astyq óndirisin ártaraptandyrý mindeti tur. Sondaı-aq, tarıhı qujattaǵy asa iri eksporttyq naryqty meńgerý úshin qaı azyq-túliktiń jappaı óndirisin bas­ty etip qoıatynymyzdy aıqyndaý tapsyrmasyna sáıkes úlken suranysqa ıe teriskeıdiń sapaly bıdaıy men unyn ulttyq brendke aınaldyrsaq degen oıymyz bar. Reseımen jáne Belarýspen birge Birtutas ekonomıkalyq keńistik qurǵaly ekonomıkalyq, saýda-sattyq áriptestik kókjıegi keńeıip, ıntegrasııalyq baılanystar básekelestik qarymyn arttyrýdyń mańyzdy faktoryna aınaldy.

О́ńirimizde mal sharýashylyǵy da órkendep keledi. Respýblıkada sút pen jumyrtqa óndirýden birinshi, etten ekinshi oryndy ıelenemiz. «Iri qara maly etiniń eksporttyq áleýetin damytý» jobasy qoǵamdyq mal basyn ósirýge, tabyndardy asyl tuqymdy maldarmen tolyqtyrýǵa úlken serpin bergenin aıta ketken oryndy. Sońǵy eki jylda 37 myń bas iri qara maly, onyń ishinde 6,5 myńy shetelderden satyp alyndy. 9 asyl tuqymdy reprodýktor sharýashylyq, 3 bordaqylaý alańy quryldy. 2015 jylǵa deıin 10 myń basqa arnalǵan bordaqylaý alańdary, 4 myń basqa shaqtalǵan reprodýktor sharýashylyqtar, 12100 basqa laıyqtalǵan fermerlik qojalyqtar uıymdastyrylady. Joldaýda aıtylǵandaı, álemdik deńgeıdegi mal sharýashylyǵy jemshóp bazasyn qurý, mal sharýashylyǵyndaǵy dástúrlerimizdi jańǵyrtý áleýetine ıe bolýǵa tıistimiz.

– Otandyq ónimderdiń sapasyn jáne básekelestik qarymyn arttyrýdyń qan­daı joldaryn qarastyryp otyrsyzdar?

– Elbasynyń keshendi ázirlikter men saýatty josparlaýǵa tas-túıin jumyl­dyrýynyń arqasynda daǵdarys saldary elimiz úshin aýyr soqqan joq. Joldaýda HHI ǵasyrdyń álemdik on syn-qateri atap kórsetilip, onyń kez kelgen kórinisine jan-jaqty daıyn bolýǵa saqtandyrý álemdik qarjylyq júıeniń áli de bosańdyǵyn, kez kelgen ýaqytta daǵdarys daýyly soǵý múmkindigin baıqatsa kerek. Soǵan oraı Prezıdent memleket pen qoǵamnyń oılastyrylǵan, kelisilgen, úılestirilgen baǵytyn usyný arqyly paıda túsirý, ınvestısııalar men básekege qabilettilikten qaıtarym alý prınsıpine negizdelgen ekonomıkalyq pragmatızm jańa baǵyttyń ekonomıkalyq saıasaty ekenin negizdep, 2050 jylǵa deıin kezeń-kezeńmen atqarylatyn mańyzdy máselelerdi ekshep berdi. Jeti basymdyqtyń qaı-qaısysyn alsaq ta, básekege qabilettik qarymy áleýmettik-ekonomıkalyq salalardy jańar­týdyń, úzdiksiz jańǵyrtýdyń túp qazyǵy, negizgi tini retinde qozǵalyp otyrady. Osy oı «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» taldamaly maqalada da kóterilgen bolatyn. Elbasy budan bylaı memleketimizdiń uzaq merzimdi kezeńge arnalǵan odan ári damý vektoryn kúsheıte otyryp, jetistikterimiz ben qazaqstandyq damý úlgisi Jańa saıa­sattyń negizi bolý tıistiligin qadap kórsetti. Munyń bári, aınalyp kelgende, Qazaqstandy órkenıetti elder deńgeıine jetkizip, jahan­daný úrdisterine tótep berý qarym-qabiletin qalyptastyrary sózsiz.

Básekege qabilettilik búginde úlken mańyzǵa ıe. Ol – ǵylym jańalyqtaryn paıdalaný, ozyq tájirıbelerdi engizý, zamanaýı tehnologııalardy qoldaný, sapaly ónimder men taýarlar shyǵarý degen sóz. Prezıdent údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýǵa únemi qoldaý kórsetip keledi. Buryn-sońdy bolmaǵan zamanaýı jobalar men baǵdarlamalardyń iske qosylýy – sonyń aıqyn dáleli. Jańa ınnovasııalar ǵana básekege qabilettiligimizdi ushtap, álemdik rynokqa jol ashady. О́nimderimiz ben taýarlarymyzdyń sapasyn halyqaralyq standartqa laıyqtap, az shyǵynmen ónimdi jumys isteýge qulshyndyrady. Onsyz alǵa basý, ilgerileý qıyn. Joldaýda Birtutas ekonomıkalyq keńistik qurýdyń is júzindegi kezeńi bastalýymen otandyq taýarlardyń básekege qabilettiligin bekemdeý kóldeneń tartyldy. Shynynda da, jıyntyq IJО́-si 2 trıllıon AQSh dollary bolatyn, 170 mıllıon tutynýshyny biriktiretin aýqymdy naryqta úırenýmen qatar úıreterimiz de az bolmasa kerek. Osynaý ekonomıkalyq-ıntegrasııalyq úderiste eksportqa baǵyttalǵan shıkizattyq, shıkizattyq emes sektordyń aýqymdylyǵyn keńeıtýdiń oń tájirıbelerin osy bas­tan ıgergenimiz artyqshylyq etpeıdi. Indýstrııalandyrý kartasynda belgilengen ınvestısııalyq jobalar boıynsha oblys­ta 43,4 mıllıard teńgeniń jobalary engen. Munyń ózi eki myńnan astam turaqty jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi. «Petropavl qurylys materıaldary zaýytynda» polıetılen qubyrlardyń tózimdi túrleri kóbeıtildi. «ZIKSTO» AQ-ta vagon-hopperlerdiń jańa úlgileri qurastyryldy. «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasymen jasalǵan kelisim-shart 3 mıllıard teńgeni quraıdy. Petropavl aýyr máshıne jasaý kásiporny jasap shyǵarǵan 80-100 tonnalyq utqyr burǵylaý qondyrǵylary sapasy jaǵynan sheteldikinen kem emes. О́tken jyldyń aıaǵynda Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń qatysýymen ótken jalpyulttyq telekópirde ındýstrııalandyrý kartasynda belgilengen eki ınnovasııalyq jobanyń tusaýkeseri boldy. Atap aıtqanda, máshıne jasaý ónerkásibinde jetekshi orynǵa ıe «Munaımash» AQ 1,5 mıllıard teńgeniń jobasyn «О́nimdilik-2020» baǵdarlamasy sheńberinde júzege asyrdy. Sehtarǵa jańa tehnologııalyq qural-jabdyqtar ornatylyp, munaı salasyna arnalǵan qondyrǵylardyń jyldyq ónimi 7,5 myń jıyntyqqa jetti. Ozyq jobalardy engizýdiń arqasynda eski úlgidegi 68 stanok eń úzdik 12 qural-jabdyqtarmen almastyryldy. О́ndiristik sıkl 80 paıyzǵa qysqaryp, mehanıkalyq óńdeý boıynsha ónimdilik 5 ese artyp, jylyna10 mıllıon teńgeniń elektr qýaty únemdeledi.

Elbasy óz Joldaýynda besinshi syn-qater retinde jahandyq energetıkalyq qaýipsizdikti atap, tabıǵı resýrstardy basqarýdyń túbegeıli jańa júıesin engizýdi, energııanyń balamaly túrlerin óndirýdi damytýdy, kún men jeldiń energııasyn paıdalanatyn tehnologııalardy belsendi qoldanýdy tapsyrdy. Osy mindetti «Zenchenko jáne K» komandıttik seriktestigi qazirdiń ózinde abyroımen atqaryp shyqty. Aımaqtyq damý baǵdarlamasy sheńberinde boı kótergen qos jel energetıkalyq qondyrǵysy aýyl­sharýa­shylyq taýar óndiretin fırmalar men eldi mekenderdi elektr qýatymen qamtamasyz etedi. Keshenniń quny – 174 mıllıon teńge, jo­balyq qýattylyǵy – 1,5 mıllıon mVt. Jy­lyna 8,7 mıllıon kılovatt/saǵat elektr qýatyn óndire alady. Nátıjesinde, qorshaǵan ortaǵa taraıtyn zııandy qaldyq eki esege deıin azaıady.

– Oblystyń toǵyz joldyń torabyn­da ornalasýy ınvestısııanyń tar­tym­dylyǵyn qalyptastyrary sózsiz. Bul baǵytta qandaı sharalar oılastyrylǵan?

– Qazaqstan damýynyń basty serpini saýatty ınvestısııalyq saıasat ekeni ras. Syrtqy saıasatymyzdyń kóp vektorlyǵy ındýstrıaldy strategııany júzege asyrýdyń jańa múmkindikterin ashty. Bul baǵytta Joldaý úlken mejeler qarastyrýmen qosa tyń talaptar qoıdy. Endi Qazaqstandy ınves­tısııa úshin óńirlik tartylys kúshine aınaldyrý sekildi aýqymdy máseleler sheshimin tabatyn bolady. Investorlardy eń zamanaýı jáne qaıta óńdeý tehnologııalaryn berý shartymen ǵana tartýdyń prınsıpti mańyzy zor. Oblysymyz 70-ke jýyq jaqyn jáne alys sheteldermen yntymaqty baılanys jasap, ilkimdi ınvestısııa tartýdyń joldaryn jan-jaqty qarastyryp keledi. Olardyń arasynda Kanada, Germanııa, Qytaı, Izraıl sekildi elder bar. Birtutas ekonomıkalyq keńistik pen Keden odaǵy ekonomıkalyq qarym-qatynasymyzdy beriktendire tústi. Kelisimder men memorandýmdar aıasynda jemisti eńbek etýdiń oń tájirıbeleri qalyptasty. Jýyrda arnaıy delegasııa Omby oblysynda bolyp qaıtty. Omby úkimeti men Soltústik Qazaqstan oblysy arasynda 2013-2015 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar memorandýmy qabyldandy. Túmen oblysy boıynsha da iskerlik baılanys jolǵa qoıyldy. Búginde Petropavl qalasynda ınvestorlarǵa qyzmet kórsetý ortalyǵy jumys isteıdi. Reseı, Qytaı, AQSh, Shveısarııa, Koreıa,Túrkııa sııaqty jetekshi elder ókilderiniń qatysýymen halyqaralyq ınvestorlar forýmynyń uıymdastyrylýyn ataı ketken jón. Onda óńirimizdiń ótimdi ınvestısııalyq jobalary tanystyrylyp, 200 mıllıon AQSh dollary mólsherinde ınvestısııa quıylatyn bolyp kelisildi.

Aldaǵy jyldary óńir turǵyndarynyń jan basyna shaqqandaǵy ınvestısııa deńgeıin respýblıkalyq kórsetkishke jetki­zýdi mejelep otyrmyz.

– Soltústikqazaqstandyqtardyń salamatty ómirge beıimdelýi qalaı?

– Joldaýdaǵy «salamatty ult qana básekelestikke qabiletti bolmaq» degen qanatty sózder ult, adam densaýlyǵy bárinen qymbat degen salıqaly oılarǵa jeteleıdi. «Shynyqsań – shymyr bolarsyń» dep tekke aıtylmasa kerek. Shynynda da, salamatty ómir salty ult densaýlyǵynyń altyn kilti ispettes. Sportty serik etken adam únemi babynda júredi, shıraq, sergek keledi, jany, táni taza bolady. Eń bastysy, oılaý júıesi, jumysqa qabilettiligi ashyla túsedi. Deneshynyqtyrý men sportqa Elbasynyń udaıy kóńil bólip, qamqorlyq jasaýy da sondyqtan. London Olımıadasynda el sportshylary qazaqstandyq patrıotızmniń eren úlgisin kórsetti. Jerlesimiz Aleksandr Vınokýrov jasyndaı jarqyldap, alǵashqy altyndy qorjynǵa saldy. Búginde áıgili veloshabandozdyń izin qýýshy jastardyń kóbeıe túskeni qýantady.

Qazir oblys turǵyndarynyń tórt­ten biri buqaralyq sportpen jáne dene­shynyqtyrýmen aınalysady. 2200-den astam sport ǵımaraty jumys isteıdi. 30 stadıon salynyp, qaıta jańartyldy. 13 balalar men jasóspirimder mektepteri, 21 aýla klýbtary bar. Sport ınfraqurylymy keńeıip, qoljetimdiligi artyp keledi. Byltyr sport salasyn qarjylandyrý 12,5 paıyzǵa ulǵaıyp, 1,6 mıllıard teńge jumsaldy. Jyl saıyn bir myńǵa jýyq sport jarystary men buqaralyq týrnırler ótkiziledi. Jazǵy «Aqbıdaı», qysqy «Sever» sekildi ulttyq sport túrlerin qamtıtyn spartakıadalardyń bási joǵary.

Aýyl sportyn damytýǵa nazar birinshi kezekte aýdarylady. Oblys ortalyǵynda zamanaýı úlgidegi jabyq sport keshenin, ár aýdanda deneshynyqtyrý-saýyqtyrý ortalyǵyn salý josparlanyp otyr.

Aleksandrdan basqa taǵy tórt jerlesimiz HHH Jazǵy Olımpııa oıyndaryna qatysý qurmetine ıe boldy. Kók baıraǵymyzdy jelbiretken A.Vınokýrovtyń jeńisi erekshe ystyq. Onyń Londondaǵy erligin Alekseı Lýsenko jalǵastyryp, Qazaqstan tarıhynda velosporttan tuńǵysh álem chempıony atandy. Qazir ol «Astana» velokomandasynyń negizgi quramynda óner kórsetedi. Sol sııaqty Margarıta Mu­qa­sheva, Irına, Evgenıı Ektovtar, Vladıs­lav Polıakov, Natalıa Rybakova sekildi halyqaralyq dárejedegi sportshylar –maqtanyshtarymyz.

Sporttyń basqa salalarynda joǵary jetistikterge jetip júrgen sportshylarymyz barshylyq.

– Alda qandaı iri jobalardy iske asyrý belgilengen?

– Soltústikqazaqstandyqtar 2012 jyldy tabysty qorytyndylap, jańa mindetterge jumyla kirisip ketti. Elbasynyń tapsyrmasymen magıstraldi gaz qubyry qurylysynyń bastalǵany málim. Ol úsh oblysty qamtyp, óńirimizde jalpy uzyndyǵy 186 shaqyrymdyq qubyr tartylady. Sóıtip, 6 aýdannyń turǵyndary kógildir otyndy paıdalanatyn bolady. Iri ınvestorlardyń qarajatyna Býlaev qalasynda munaıdy qaıta óńdeý zaýytyn salý kózdelgen. Báıterek aýylynda súrek-jańqa taqtaıyn shyǵaratyn birlesken kásiporyn boı kóteredi. Esil agrarlyq-tehnıkalyq ınstıtýtyn ashý qajettigi búgingi suranystan týyndady. Ol agrarlyq sala úshin joǵary bilimdi mamandar daıarlaýǵa atsalysady. Keleshekte jańa tehnologııalardy, dýaldy oqytýdy, bilim men ǵylymdy damytýdy ushtastyryp, jańa óndiristi órkendetý, oblystyń kreatıvti jastaryn shoǵyrlandyrý men qoldaý ortalyǵyna aınaldyramyz. Reseımen shekaralas aımaqta «Qyzyljar» óńirlik logıstıkalyq ortalyǵyn salý belgilengen.

Oblysta bolashaǵy zor jobalar kóp. Basty talap Joldaý mindetterin múltiksiz oryndaýǵa kelip tireledi. Bereke-birlikke bastaıtyn bıik belesterdi baǵyndyrýǵa soltústikqazaqstandyqtardyń kúsh-qýaty da, erik-jigeri de jetedi.

 – Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken

О́mir ESQALI,

 «Egemen Qazaqstan».

Soltústik Qazaqstan oblysy.