Abaıdy toılaý – eldikti oılaý

– Kezinde tipti Muh­tar Áýezov QazMÝ-diń stý­dentterine «Abaıtaný» páninen dáris oqydy. Bul Abaıdy nasıhattaýdyń tamasha úlgisi edi. Abaıtaný ilimin pash etýdi qazir qalaı jalǵastyryp otyrmyz? Mereıtoı qarsańynda osyndaı tustar ekshelenip, nasıhat barynsha kúsheıtilse eken. Abaıdy jańa kózqaras turǵysynan dáripteý dáýiri endi bastaldy, – deıdi aqyn shyǵarmalaryn álem oqyr­mandary nazaryna zamanaýı turpatta  usynýdy basty paryzy sanaıtyn ádebı agent Baqtygúl Mahanbetova. Osyǵan oraı   ol uly Abaı­­dyń 175 jyldyǵyna daıyn­dyq barysy týraly baıandap berdi.

– Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyl­dyq mereıtoıyn 2020 jyly joǵary deńgeıde merekeleý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Osyǵan baılanysty Memleket basshysy Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» memlekettik tarıhı-mádenı jáne ádebı-memorıaldyq qoryq mýzeıin keshendi jańǵyrtý úshin tıisti sharalar qabyldaýdy tapsyrdy. Jarlyqqa sáıkes Abaı shyǵarmalarynyń keń taralǵan negizgi shet tilderindegi sapaly aýdarmasyn baspadan shyǵaryp, halyqaralyq deńgeıde nasıhattaý kózdelýde.  Uly aqynnyń torqaly toıyn IýNESKO men TÚRKSOI aıasynda merekeleýdi uıym­dastyrý máselesi kóterildi.

Biz Abaı murasyn álem­dik deńgeıde ulyqtaý maq­satynda osynaý is-sharaǵa óz usynysymyzdy qosýdy jón kórdik. Álemniń otyzdan astam tiline shyǵarmalary aýdarylǵan qazaqtyń bas aqynyn, onyń «Tolyq adam» ilimin alty qurlyqqa tanytý mıssııasy aldymyzda tur. Ony júzege asyrý úshin Abaıdyń 175 jyldyǵyn 10 elde nasıhattaý maqsatynda «Abaıdyń dara jolymen» atty mega-festıval týrne jobasyn qolǵa alýdy josparlap otyrmyz. Abaı­tanýshy ǵalymdar, áde­bıet­tanýshylar, aqyn-jazý­shy­lar, sýretshiler, ónertaný­shylar, mádenıettanýshy­lar, mýzykanttardyń atsalysýymen júzege asyry­latyn halyqaralyq deńgeıdegi is-sharany qolǵa alý mem­lekettik mańyzy bar másele ekeni anyq. Joba aıasynda 2019 jyldyń qazan  aıynan 2020 jyldyń shil­desine  deıingi aralyqta on memleketke, atap aıtar bolsaq,Ulybrıtanııa, Oń­tústik Koreıa, Mysyr, Qytaı, Armenııa,  Majarstan, Ja­ponııa, Reseı, AQSh, Grýzııa elderine saparlar qamtylǵan. Jalpy baǵdarlamaǵa qys­qasha sholý jasaıtyn bol­saq, ádebıetshiler  úshin esse janry boıynsha bir baı­qaý, sondaı-aq aqyndardyń Abaı­ǵa arnaýy óz aldyna bólek báıge retinde ót­pek. Abaıtanýshylar úshin dóńgelek ústelder, ǵy­ly­mı-tájirıbelik konferensııalar, forýmdar ótkizý jos­par­lanýda. Abaı aýda­nynyń zııaly qaýymy aqyn­nyń otandastary atynan sálemin joldap, Abaı mura­jaıynan tikeleı efırge shyǵyp turady.

 «Abaı oqýlarynyń» 20 jyldyǵyna oraı, kórkemsóz oqý sheberlerine jaqsy bir múmkindik týyp tur. Abaı poezııasyn jatqa biletin, «Qara sózderin» júregimen sezingen  jandar úshin de arnaıy báıge uıymdastyrylady. Qolóner sheberleri óz kórmelerin usynsa, sýretshilerge Abaı poezııasy boıynsha taqy­ryptyq ıllıýstrasııalar, portretter baıqaýy jarııa­lanady.   Mádenıet bólimi boıynsha «Abaı ánderiniń tarıhy» jáne «Birge án sa­laıyq» atty Qazaqstan óner sheberleriniń  jáne ta­nymal kompozıtor Marat Omarovtyń konsertteri, Abaı ánderinen fleshmobtar uıymdastyrylady. 2020 jyldyń tamyz aıynda eli­mizdiń bas qalalarynda, sonymen qatar aqynnyń týǵan jerinde qorytyndy forým, festıval ótedi dep kútilýde. Ádilqazylar alqasy joba barysyndaǵy báıgelerdiń jeńimpazdaryn anyqtaıtyn bolady. On aı boıy ótken sharalardan derekti fılm, aqyndar arnaýynan jınaq, abaıtanýshy ǵalymdardyń zertteýleri  shet tilderine aýdarylyp basylady degen nıettemiz.

Uly  Abaıdyń Konfýsıı, Nostradamýs, Gete, Shekspır, Pýshkınmen teń dárejedegi danalyǵyn, aǵartýshylyǵyn, oıshyldyǵyn, kóregendigin, kemeńgerligin  álem halqyna keńinen nasıhattaý osyndaı aýqymdy jobalardan turady. Uıymdastyrý komı­tetiniń quramynda  menen basqa taǵy da Dılıara Lındseı, Marat Omarov, Ksandra Sılante syndy belsendi tulǵalar bar.

Muhtar Áýezovtiń «Abaı joly» roman-epopeıasy álemniń  114 tiline aýdarylsa, uly aqyndy nasıhattaý isi munan bylaıǵy ýaqytta da úzdiksiz jalǵasa beretin bolady. Osy mıssııamyzǵa oraı  qazaq ulttyq qundy­lyqtaryn álemge tanystyrý  úshin seriktestik baılanys ornatýǵa nıetti ekeni­mizdi aıtqymyz keledi. Bul rette buqaralyq aqparat quraldarynan aqparattyq qoldaý kútemiz.   Osy oılarymyzdy júzege asyrýǵa otandastarymyz da baryn­sha atsalysady degen úmit­temiz. Atqarylatyn is-sha­ralar, birlesken isimiz ben yntymaqtastyǵymyz je­misti bolady dep senemiz! «Abaıdyń dara jolymen»  qoǵamdy izgilendirýge bir kisiniń balasyndaı jumyla úles qosaıyq!

Jazyp alǵan

Qarashash TOQSANBAI