Sonyń ishinde áleýmettik aspektilerge – otbasylyq kásip ashýǵa, sonyń ishinde kóp balaly jáne áleýmettik az qamtylǵan otbasylardyń jeke is bastaýyna múmkindik berý kerektigin aıtty.
Halyqqa kómek retinde berilgen áleýmettik tólemderdiń ınflıasııany kúsheıtip, masyldyqty órshitý qaýpi bar. Sol qarajat kásip ashý úshin beriler bolsa, mıkro jáne shaǵyn bıznesti kóbeıtip, ekonomıkany ońaltýǵa yqpal eter edi. Memleket basshysy meńzep otyrǵan negizgi baǵdar da osy.
«Sońǵy 5 jylda Qazaqstanda ataýly áleýmettik kómek alýshylar sany 70 myńnan jarty mıllıon adamǵa deıin kóbeıdi. Áleýmettik qoldaýǵa baǵyttalǵan bıýdjet qarajatynyń kólemi 2017 jyldan beri 17 ese ósti» degen Prezıdenttiń aıtýynsha, bul úrdis qoǵamda masyldyq psıhologııany oıatqan. Osy oraıda, Úkimettiń endigi mindeti – memlekettik qoldaýdy áleýmettik álsiz adamdarǵa berilgen qarajat retinde emes, turmysyn ońaltý úshin is bastaǵysy keletinderdi kótermeleıtin kómekke aınaldyrý.
Jyl basynan beri Úkimettiń áleýmettik az qamtylǵan azamattardy qoldaýy aıtarlyqtaı artqany anyq. Eń tómengi jalaqy kóleminiń azaıýy, tabys salyǵynyń tómendeýi, jalǵyzbasty analar men kóp balaly otbasylarǵa jańa áleýmettik kómektiń engizilýi jalpy tómengi orta taptyń kúnkórisine oń áser etkeni anyq. Nátıjesinde, Statıstıka komıtetiniń málimetinshe, byltyrǵy maýsym aıymen salystyrǵanda bıylǵy maýsymda halyqtyń naqty aqshalaı kirisi 9,4 paıyz ósip, 99 003 teńgeni qurady. Halyqtyń tabysy jalaqy men kásipkerlik qyzmetten emes, negizinen áleýmettik kómek esebinen ósken. Olaı deıtinimiz, ortasha jalaqy byltyrǵy ekinshi toqsanmen salystyrǵanda bıyl ekinshi toqsanda 8,9 paıyzǵa ulǵaıyp, 186537 teńgeni qurady. Ortasha jalaqy ósimi jalpy aqshalaı tabystan tómen bolsa, demek kásipkerlik qyzmet nemese áleýmettik tólem aıtarlyqtaı artty degen sóz. Al 2019 jylǵy maýsymda halyqtyń ataýly aqshalaı tabystarynyń qurylymynda jeke kásipkerlik qyzmetten túsken tabys 11,1%-dy, al áleýmettik transfertter túrindegi tabystar 17%-dy quraǵanyn eskersek, qazaqstandyqtardyń aqshalaı kiristeriniń artýyna birinshi kezekte áleýmettik kómektiń óskeni túrtki bolǵanyn baıqaımyz.
Inflıasııanyń kúsheıýine birinshi kezekte Úkimettiń áleýmettik naýqanynyń yqpal etkeni baıqalýda. Bul týraly gazetimizdiń buǵan deıingi sandarynda birneshe ret jazǵan bolatynbyz. Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev ótken aıda Úkimet otyrysynda ınflıasııanyń bekitilgen 4-6 paıyz dálizinen asyp ketý qaýpi bar ekenin eskertken edi. Bas bankırdiń aıtýynsha, oǵan azyq-túliktiń qymbattaýy áser etken.
Máselen, sońǵy bir jyldaǵy ınflıasııa 5,4 paıyz bolsa, sonyń ishinde azyq-túliktiń qymbattaýy 9 paıyzǵa jaqyndaǵan. Jyl basynan bergi segiz aıdyń ózinde azyq-túlik baǵasy 6,1 paıyzǵa ósip otyr.
Ishki óndiris demekshi, Úkimet áleýmettik tólemder úshin jumsaǵan qarajatty ishki óndiristi damytýǵa mıkro jáne shaǵyn bızneske bólgende tıimdirek bolar edi. О́ıtkeni qazirgi jaǵdaıda tabysy kóbeıgen halyq ınflıasııanyń kúsheıýine sebep bolyp jatqanyn joǵaryda aıttyq. Al álgi áleýmettik qarajat halyqtyń «iship-jemi» úshin emes, kásip ashyp, ishki óndiristi damytqanda halyqtyń tutyný deńgeıi óspes edi, sóıtip ınflıasııany da kúsheıtpes edi. Sonyń ishinde aýyl sharýashylyǵyn, qosalqy úı sharýashylyǵyn damytý eldegi azyq-túlik ımportyn azaıtyp, bul óz kezeginde baǵanyń turaqtanýyna múmkindik berer edi. Ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor Aıgúl Maıdyrovanyń aıtýynsha, áleýmettik álsiz top ókilderiniń aldymen ózin ózi asyrap, keıin ekonomıkaǵa úles qosatyndaı kásipker bolýy bir kúnniń sharýasy emes. «Masloý teorııasy boıynsha adam balasy eń aldymen óziniń kúndelikti turmystyq qajettilikterin qanaǵattandyrmaıynsha, tulǵa retinde damı almaıdy. Sol sekildi áleýmettik álsiz toptaǵy azamattardyń tamaǵy toq, basynda baspanasy bolmaıynsha, kásipker retinde jetilmeıdi. Jalpy, kásipkerlik ekiniń birine berile bermeıtin qasıet. Qazir biz tipti kásipkerlikti pán retinde oqytyp jatyrmyz. Sondyqtan bul salany arnaıy meńgermeıinshe, halyqtyń jappaı kásipkerge aınalýy qıyn. Al bul turǵyda memlekettiń mindeti áleýmettik álsiz toptyń qamsyz ómir súrýine múmkindik berý» degen ekonomıst qazirgi tańda Úkimet bul mindetin oryndap otyrǵanyn jetkizdi. «Negizinen naryqtyq ekonomıkada halyq úkimetke arqa súıemeýi kerek. Degenmen, bizdiń el áleýmettik saıasatty saqtap otyr», deıdi ekonomıst.
