Ekonomıka • 05 Qyrkúıek, 2019

Prezıdent Jarlyǵy qalaı júzege asýda?

443 ret kórsetildi

Jýyrda Úkimet úıinde Mem­leket bas­shysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Qazaqstan Respýblıkasy azamattary­nyń borysh júktemesin azaıtý sharalary týraly» Jarlyǵyn iske asyrý barysy jóninde baspasóz kon­ferensııasy ótti. Oǵan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Svetlana Jaqypova, Ult­tyq bank tóraǵasynyń orynbasary Oleg Smolıakov qatysty.

Svetlana Jaqypovanyń aıtýynsha, qazir Prezıdent Jarlyǵyn júzege asyrýdyń tetikteri aıqyndalyp, be­reshegi óteletin adamdardyń sanaty belgili boldy. Olar – kóp balaly otbasylar, asyraýshysynan aıyrylǵan adamdar, otbasynda múgedek bala­sy­ barlar, jetim balalar jáne osy tektes áleýmettik álsiz toptar qu­ra­­myn­daǵy­lar. Boryshkerlerdiń jaǵ­­daıy men qaryz­darynyń kólemi anyqtalýda. Qazir 2,2 mln-nan astam adamdy qam­tıtyn derekter bazasy qalyptasyp, so­nyń nátıjesinde tıisti azamattardyń tizimi jasalý­da. Bul sharýalar kóp jaǵ­daıda ekin­shi deńgeıdegi bankter men Ádilet mınıstr­liginiń aqparattyq re­sýrs­tyq bazalaryna súıene otyryp av­tomatty túrde júrgizilýde. Iаǵnı, oǵan adam faktory aralasa almaıtyn bolady.

S.Jaqypova aıtqandaı, memleket esebinen zaımdary men nesıeleri bo­­ıynsha qaryzdy óteý múmkindigin qa­zaqstandyqtar Elektrondy úki­met por­­talynyń basty betinde or­nalasqan «Borysh júktemesin azaıtý boıynsha baǵ­darlamaǵa qatysý úshin statýsyn tek­serý» elektrondy servısiniń kóme­gi­men naqtylaı alady. Ol úshin ESQ qajet.

«Egov portalynda mártebesin anyq­taý boıynsha servıs uıymdasty­ryldy. Adam óziniń ESQ-sy arqyly kirip, por­tal­ǵa tirkeledi de, JSN-yn kórip, jaýap ala alady», dep túsin­dirdi Eńbek já­ne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri.

Endi basqa da týyndap jatqan máselelerge baılanysty servısti je­til­dirý kózdelgen.

Bul shara bankter men qarjy uıymdarynyń aldyndaǵy boryshta­ryn óteý qıyndyqtary paıda bolǵan el azamattaryna bir rettik kómek tú­rinde júzege asady. Olardyń to­lyq tizimi áli jasalyp bolǵan joq. Degenmen avtomatty baza múm­kin­digi­men dál qa­zir­­gi sátte 507 myń adamnyń tizimi qa­lyptasty. Olardyń máli­metteri ekinshi deńgeıli bankterge beril­di. Tıisti kólem­degi qaryzdary óte­lý úshin bul adamdar ekinshi deń­geıli banktermen kelisimshartqa otyrady.

Tizimge bıylǵy jyldyń 1 maýsy­myndaǵy jaǵdaı boıynsha qaryzynyń kólemi 3 mln teńgeden aspaıtyn adamdar engizilgen. 300 myń teńgege deıingi qaryzy men oǵan eseptelgen syıaqy jabylady. Eger otbasyndaǵy erli-zaıypty adamdardyń ekeýi de boryshker bolyp, ekeýiniń basynda da qaryzdy óteý qıyndyqtary paıda bolsa, ekeýine ortaq 600 myń teńgege deıingi qaryz kólemi men oǵan eseptelgen syıaqy jabylady.

Ekinshi deńgeıli bankter alǵash­qy tizimge alynǵan 507 myń adam­nyń jaǵdaıy men Prezıdent Jar­ly­ǵynyń júzege asý jaıy týraly málimetti tıisti orynǵa 10 qyr­kúıek­ke deıin berýi tıis. Árıne kó­mek kórsetiletinder tizimi munymen de shek­telip qalmaıdy. Qosymsha aqpa­rat­tar negizinde tizim odan ári tolyq­ty­rylmaq.

O.Smolıakov óz kezeginde 507 myń adamnyń bereshegi 105 mlrd teń­geni quraǵanyn aıtty. Soǵan sáı­kes ekinshi deńgeıli banktermen jumys­tar júrgizilýde.

O.Smolıakov atap ótkendeı, Ult­tyq bank, «Memlekettik kredıttik bıýro» AQ, «Problemalyq kredıt­ter qory» AQ ekinshi deńgeıli bank­termen jáne mıkroqarjy uıym­darymen (MQU) birlese otyryp, bar­lyq qazaqstandyqqa bankter men MQU-daǵy kepilsiz tu­tynýshylyq qaryz­dary boıynsha 2019 jyldyń 1 shildesindegi jaǵdaı boıynsha eseptelgen aıyppuldar men ósimpuldardy esepten shyǵarý týraly sheshim qabyldady.

«Osy jyldyń 30 shildesinde bankter men MQU 1 192 834 qaryz alýshynyń jalpy 33 620 mln teńge somasyna kepilsiz tutynýshylyq qa­ryzdar bo­ıynsha aıyppuldar men ósimpuldaryn esepten shyǵarý jumystaryn aıaqtady», dedi Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary. Aıyp­pul men ósimpul eń aldymen bankter men MQU-nyń qarajaty esebinen esepten shyǵaryldy.

Árıne mundaı bereshekter borysh­kerlerdiń áý basta ózderiniń qa­ryz­dy óteý múmkindigin naqty esepke al­maýynan týyndaǵany bel­gili. Bas­pasóz konferensııasynda osyǵan oraı qaryz táýekelderin shek­teý jaıy da sóz boldy. Aldaǵy ýaqytta qaryz táýekelderin ólsheý tetik­teri ázirlenetini málim boldy. Iаǵnı, qa­ryz alýshynyń sol qaryzdy óteý múm­kindiginiń shekti deńgeıi anyq­talady.

Prezıdent Jarlyǵynda qamtyl­ǵanymen, joǵaryda aıtylǵan tizim­ge enbeı qalǵan adamdardyń da kez­de­setini anyq. Olardyń jaıy ne bol­maq? Baspasóz konferensııa­synda aıtylǵandaı, mundaı jaǵdaı ne­gizinen «Azamattardyń hal akti­lerin tirkeý» organdarynyń, ıaǵ­nı erli-zaıyptylardyń zańdy neke jaǵ­daıynyń málimetterine sáıkes týyndaýy múmkin. Qazir onyń 1937-2008 jyldar aralyǵyndaǵy bazasy jasalyp, onda 40 mln-ǵa jýyq akti tirkelgen. Bul máseleni je­ke óti­nishter boıynsha anyqtaýǵa bola­tyn­dyǵy aıtyldy.

«Qaryzdaryn memleket ótegen bo­rysh­kerlerdiń aldaǵy ýaqytta bank­terden nesıe alýyna bola ma?» degen naqty suraq týyndady.

O.Smolıakov bul suraqqa bergen jaýabynda tutynýshylyq maq­sat­taǵy qaryzdar kóp jaǵdaıda ke­pil­­siz berilip kelgendigin, endi osy sanattaǵy qaryz alýshynyń ony óteý múmkindigi eskeriletindigin jetkizdi. Onyń aıtýyn­sha, munyń ólshemderin belgileýde qaryz alýshynyń resmı kiris kózi ǵana eskerilmeıdi, sonymen qatar onyń basqa da múmkindikteri, máselen, qolynda qaryzdy óteý úshin kepilge qoıar zatynyń bolýy da es­keriledi. Iаǵnı, bir sózben aıtqanda, osy joly qaryzyn óteı almaı memleket kómegine júgingender de aldaǵy ýa­qytta jańa qaryz alý múmkindiginen úmittene ala­dy. Endi tek qaryz alýshynyń ony óteý múmkindigi burynǵyǵa qaraǵanda naq­tyraq anyqtalyp, jaǵdaıy jan-jaqty zertteletin bolady.

Sońǵy jańalyqtar

Aısberg aqıqaty

Ádebıet • Keshe

Joq kitapty izdeý

Ádebıet • Keshe

Krest-kedergi...

Ádebıet • Keshe

Zaısanda mal qyrylyp jatyr

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar