Rýhanı baılanys – yntymaqtastyqqa jol

Anar RZAEV,

jazýshy (Ázerbaıjan):

– Ázerbaıjan men Qa­zaqstandy tereńge ketip jatqan tarıhı tamyr­lastyq pen ortaq din baı­lanys­tyrady. Al qazir­gi dáýirde ekonomıka men saıasat biriktirip tur. Eki eldiń táýelsizdik dáýirinde osy birliktiń negizin Geıdar Álıev pen Elbasy Nursultan Nazarbaev qalap ketti. Nursultan Nazarbaevtyń Bakýde basylǵan kitabyna alǵysóz jazǵanyma qýanyshtymyn. Bizdiń Qazaqstanmen rýhanı baılanysymyz sońǵy eki ǵasyrda tipten astasyp jatyr.

HIH ǵasyrda Nızamı Gánjaýı qypshaq arýy Appaqpen otaý quryp, erte aırylady.  Sonyń kúıiginen «Sensiz» atty áıgili óleńin jazdy.  Bul óleń keıin romansqa aınaldy.  Al Qorqyt eki halyqtyń ortaq babasy sanalady. Ázerbaıjan IýNESKO-nyń qoldaýymen Qorqyttyń 1300 jyldyǵyn toılady. Kúı atasy týraly fılmder túsirilip, kitaptar shyqty. Men qyrǵyz, ózbek, qazaq, túrikmen sııaqty baýyrlas memleketterdiń birlesip, Qorqyt týraly telehıkaıa túsirgenin armandaımyn.

Oljas SÚLEIMENOV,

aqyn, Qazaqstannyń halyq jazýshysy:

– Biz jıi kezdese ber­meımiz. Osyǵan deıin 1973 jyly, osydan 46 jyl buryn Almatyda júz­desken edik. Ol kezde Azııa men Afrıka elderiniń konferensııasy ótti. Kúrdeli kezeń edi. Azııa men Afrıka elderinde basqynshylyqqa qarsy prosess júrip jatqan. Qazir biz  baıaǵydan beri táýelsizdikterin alyp, ony nyǵaıtý jolyna túsken Azııa elderinen kelgen áriptesterimizben kezdesip otyrmyz. Bul kezdesý Qazaqstan úshin aıryqsha ýaqytta ótip jatyr. Sapaly jańa dáýir týyp keledi. Bul jaıynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń taıaýdaǵy Joldaýynda jan-jaqty aıtyp ketti. Joldaýda sóz bolǵan reformalardyń barlyǵy júzege asqanyn kútemiz. Sonymen birge Qazaqstandaǵy qoǵamdyq-saıası ómir de jańarýy kerek. Bul ja­ıynda, jańa ýaqyt jaıynda taıaýda ǵana Elbasy Nursultan Nazarbaev tamasha oı aıtty. Ol «álemde kúshtilerdiń emes, aqyldy adamdardyń dáýiri týyp kele jatyr» dedi. Mundaı jan-jaqty ári naqty paıymdy kópten beri estimegen edim.

Muhammad Hadjı SALLEH,

jazýshy, «ASEAN» ádebı syılyǵynyń laýreaty (Malaızııa):

– Biz ómir súrip jatqan álemde qazir qaqtyǵystar men soǵystar jıiledi. Dál osyndaı jaǵdaıda jazýshylardyń negizgi róli – halyqty tynyshtandyrý, jubatý. Bul shyǵarmashylyq turǵyda óte kúrdeli prosess. Biz, jazýshylar, ádebıettiń mańyzdy ekenin álemge túsindirýimiz kerek. Biraq, ókinishke qaraı qazir ádebı tildi ǵylym tili yǵystyryp barady.

Biz azııalyq avtorlardyń qaýymdastyǵyn qurýymyz kerek. Birikken azııalyq ádebıetti zertteı alatyn oryn bolýy tıis. О́ıtkeni eger men qazaq ádebıetin, japon nemese qytaı tilin oqyǵym kelse, maǵan ondaı múmkindik beretin ınstıtýtqa kelý kerek. Qazirgi tańda mundaı uıym joq. Siz amerıkalyq ýnıversıtettiń birine barýyńyzǵa bolady. Biraq izdegenińizdi ol jerden taba almaısyz. Iаǵnı, azııalyq ádebıettiń ınstıtýty bolýy kerek. Sonymen qatar bizge qazaqstandyq jáne malaızııalyq jazýshylar, japon jáne úndi jazýshylary tájirıbe almasa alatyndaı baǵdarlama qajet.

Mend OOIoO,

birneshe halyqaralyq syılyqtyń laýreaty (Mońǵolııa)

Aıdyń jyry

Kúmis Aıdyń sáýlesin sııasaýytqa tamyzdym,

О́shpes máńgi jyryma qasıetin qondyrdym.

Ertegi Aıdyń sáýlesin qalamyma sabaqtap,

Tekti jyrymdy aqyl jibegimen jórmedim.

Gaýhar Aıdyń móldir merýertin

júregime túsirdim,

Qarańǵyda jazǵan jyrymnan

aqyq sáýle shashyldy.

Sáýegeı Aıdyń júzine sálemimdi jónelttim,

Sáýlesi – kıe jyrym

qasıetti Shambalyna* jetkendeı!

Tárjimalaǵan

Júkel HAMAI

* Shambal – Jumaq mekeni degen maǵyna beretin dinı ataý

Anatolıı KIM,

jazýshy, dramatýrg (Reseı):

– Jalpy, bul forým áldeqaıda erterek boly kerek edi. Sebebi azııalyq jazýshylar da eýropalyq qalamgerler sııaqty ortaq qundylyqtar negizinde jańa satylarǵa kóte­riledi, kóterilýi kerek. Áıtpese, eýropalyq áde­bıetke Azııa qalamgerleri qatty kirigip bara jatyr. Birinshiden, Azııa elderi Eýropa sııaqty terrıtorııalyq jaǵynan bir-biri­ne jaqyn jatqan joq, onyń da keri áser kóp. Bul jalpy bólek taqyryp...

Meni biletin, meniń shyǵarmashylyǵymmen tanys jandar meni óte uıań, beıbitshil qalamger retinde tanıdy. Sol sebepten be eken, maǵan búgin «Qarý men qalam» degen taqyrypta baıandama jasaýǵa tilek bildirdi. Men álbette qýana kelistim. Qalam men qarý jaıly aıtqan tusta Qazaqstandy aınalyp ótý múmkin emes. Bul forýmdy eń birinshi Qazaqstan ótkizgeni de zańdylyq shyǵar. Osydan birshama jyl buryn jappaı qyryp-joıatyn qarýdan birinshi bolyp bas tartqan da osy memleket. Sondyqtan qarýdan bas tartyp, qalam máselesin alǵa shyǵaryp otyrǵan memlekettiń bolashaǵynan kúter úmitimiz kóp.

Meni Qazaqstanmen baılanystyratyn jaıttar jetip-artylady. Bul jerdiń aýasy da, aqyn-jazýshylary da maǵan qatty jaqyn. Áýezovten bastap, Ábish Kekilbaev, Ábdijámil Nurpeıisov bar, kóp qazaq avtorlaryn tárjimaladym.

Iýsef ÁL-MOHAIMID,

jazýshy, «Pushcart» ádebı syılyǵynyń laýreaty (   Saýd-Arabııasy):

– Din men ádebıetti bir-birine qarsy qoıý – kóneden kele jatqan qasiret. О́tken ǵasyrda da ádebıetti tunshyqtyrýǵa talpynystar kóp boldy. Tipti tarıhta Nobel syılyǵynyń ıegerin óltirý áreketteri de tirkelgen. Arab áleminde bolǵan terrorıstik oqıǵalar ádebıetten de kórinis taýyp jatyr. «Túngi kútpegen oqıǵa» sııaqty súbeli týyndylar osy terrorızmge qarsy jazyldy. Aýǵan jazýshysy Haled Hosseını de ádebıet álemine osy saryndas shyǵarmalarymen tanyldy. Ádebıet – dinnen azat, tolerantty qundylyq. Saýd Arabııasynda jazýshylar ádebıet pen jýrnalıstıkanyń damýyna kóp úles qosty. Buqaralyq aqparat quraldary men jýrnalıstıkalyq birlestikterdiń kóbi ádebıet ókilderiniń kúsh salýymen qalyptasty. Búgin arab áleminde ádebıet terrorızmge qarsy turýǵa tyrysyp jatyr.

Sońǵy bes jylda bizdiń ádebıette alǵa jyljý bar.  Tipti 2030 jylǵa arnalǵan Strategııamyzda ádebıet jetekshi oryn alyp tur. Qazir romandar men povester mańyzdy únge aınaldy. Osylaısha ádebıet negatıvti, haıýandyq júıege ymyrasyz kúres jarııalap otyr. Despotızm basqaratyn álemde ınternet pen áleýmettik jeli arqyly jazýshylardyń ekinshi tynysy ashyldy. Beıbitshiliktiń jalǵyz kilti ádebıette. Ádebıet – terrorızmmen kúres jolyndaǵy eń tıimdi qural ekenin kórsetip otyr.

Qabdesh JUMADILOV,

jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty:

– Osydan týra 46 jyl buryn, ıaǵnı 1973 jyly Almatyda Azııa-Afrıka elderi aqyn-jazýshylarynyń konferensııasy ótti. Onda jastaý kezimiz, árqaısymyzdy bir-bir eldiń delegasııasyn kútip alýǵa mindettep qoıdy. Men Kendzabýro bastaǵan japon jazýshylaryn kútip aldym. Konferensııa aıaqtalǵansha alty kún boıy sol jazýshylardyń basy-qasynda boldyq. Negizi mundaı basqosýlar asa qajet. Jazýshylar odaǵynyń jańa basshylyǵy bastama kóterip, Úkimet qoldap, Azııa jazýshylaryn elordaǵa búgin jınap otyr. Jazýshylarǵa jıi bas qosqan durys. Tájirıbe almasý úshin kerek. Áıtpese, jazýshy onsyz da jalǵyz. Sonymen qatar bul forým barysynda Azııa elderiniń aqyn-jazýshylarynyń bir-biriniń tól ádebıetterin nasıhattaýǵa jol ashylady. Mysaly, qazaq ádebıeti nasıhat jaǵynan kenje. Aýdarylý jaǵynan da solaı. Imperııa tusynda bes-alty ǵana nomenklatýralyq jazýshylardan basqalaryna shek qoıyldy. Endi qazir táýelsizdikten keıin qudaıǵa shúkir, búkil Azııa jazýshylaryn jınap, bas qosyp jatyrmyz. Olardy biz nasıhattaýymyz kerek. Qazaq ádebıetin olar nasıhattaýy kerek. Búgingi forýmnyń bizge bereri osy ǵoı deımin.

Daıyndaǵan Mıras Asan,

«Egemen Qazaqstan»