Aıda Balaeva: «Bılik pen buqara arasyndaǵy ashyq dıalog – qoǵamdyq senimniń negizi»

– Sheberhana ashqym keledi, – dedi Prezıdent kómekshisi – Prezıdent Ákim­shi­liginiń О́tinishterdi qaraýdy baqylaý bóli­miniń meńgerýshisi Aıda Balaevanyń qabyl­daýyna alǵashqy bolyp tirkelgen Jaılaý Talasov. Qyzyl­qoǵa aýdany Saǵyz aýylynda turatyn qolóner shebe­ri uzaq jyldardan beri sazsyrnaı jasaýmen aınalysady. Ulttyq aspapty kásibı deńgeıde daıyndaıtyn sheber shá­kirt tárbıeleýge yntaly, biraq jeke sheberhana ashýdy jaǵdaıy kótermeıdi. Oblystyq mýzeıde qazba oryndarynan shyqqan jádigerlerdi qalpyna keltirý jumystaryna da belsendi qatysyp júr. «Qum astynan arshylyp alynǵan qundy dúnıe­lerdi qalpyna keltirý – Atyraý obly­synda ǵana emes, jalpy respýblıkamyzda ózekti, – dedi Aıda Ǵalymqyzy. – Osy salada arnaıy maman daıyndaý isi kenje qalyp qoıdy. Mádenıet jáne sport mınıstrligi, mádenıet basqar­ma­la­ry osy taqyryp tóńireginde áreket etýi tıis».

Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqa­la­syn­da kórsetilgen mindetterdi júzege asyrý baǵytynda elimizde birqatar jo­ba­­lyq keńseler ashyldy. Ulttyq qun­dy­lyqtardy nasıhattaýdy maqsat qyl­­ǵan qolóner sheberine Prezıdenttiń kó­mek­shisi qoǵamdyq uıym quryp, óńir­de­gi jobalyq keńse arqyly sheberhana ashýǵa usynys berdi. Qazir Atyraý qala­synda óner adamdaryna arnalǵan shyǵar­mashylyq úıiniń qurylysy júrip jatyr. «Múmkin oblys ortalyǵyna kelip, úıirme asharsyz. Sizdiń máseleńiz sheshil­genshe qadaǵalaýymda bolady», degen Prezıdent kómekshisiniń sózinen qol­óner sheberi qanattanyp shyqty.

Áleýmettik kómek týraly áńgime kóp

Munaıly aımaqta 6,5 myń otbasy ataýly áleýmettik kómek alady. О́tken jyly bul kórsetkish 2,2 myń ǵana bol­ǵan. Bir jyl ishinde muqtajdar sany nege kóbeıdi? Memleketten járdemaqy alý úshin tabysyn jasyryp, tipti qaǵaz jú­zin­de ajyrasyp jatqan otbasylardyń bary belgili boldy. Muny Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Jol­daý­ynda da ashyp aıtty. «Jumys istegisi kel­meıtin adamdar nemese áleýmettik kómek alý úshin ózderiniń tabysyn jasyratyndar kóbeıdi. Ataýly áleýmettik kómek júıesi ashyq ári ádiletti bolyp, adamdardy beıqamdyqqa emes, eń­bek etýge yntalandyrýy tıis», – degen Memleket basshysy áleýmettik kómek kórsetý júıesin jetildirýdi tap­syrdy. Prezıdent kómekshisi Aıda Balaevanyń jastarmen jáne qoǵam­dyq uıym belsendilerimen ótkizgen kez­desýinde de osy taqyryp talqyǵa tústi. «Neırodetkı, chýdo est!» qoǵam­dyq birlestiginiń jetekshisi Meńsulý Maq­so­tova «Jańa áleýmettik saıasattyń ná­tı­jesinde qolǵa alynǵan ataýly áleý­met­­tik kómek masyldyqqa jol ashty dese, «Jasulan» qoǵamdyq birlestiginiń jetek­shisi Marta Qanatova bul pikirmen kelis­peıtinin, aýylda kómekke muqtaj qan­shama analardyń bar ekenin aıtty. Prezıdent kómekshisiniń jeke qabyl­da­ýy­na kelgen turǵyndardyń basym bóligi de AÁK alýǵa kómek surady. Ataýly áleýmettik kómekti taǵaıyndaý rásimi bıyl biraz jeńildetilgenmen, memleket qamqorlyǵyna túrli sebeptermen qol jetkize almaı júrgender áli bar. Sebeptiń biri – basybaıly baspanasy joq, páter jaldap kún kórip júrgen otbasylar ýaqytsha tirkeýge otyratyn jer tappaıdy. Osy problemasyn aıtyp Prezıdent kómekshisiniń qabyldaýyna Atyraý qalasynyń turǵyndary Elmıra Ájǵalıeva, Gúljanat Otaralıeva, Natalıa Lebedeva, Ámına Djamıtova, Aızada Erǵalıeva, Janna Amantaıqyzy, Amangúl Qaıyrjanova, Bazargúl Ibra­gı­­mova, t.b. keldi.

Munaıly aımaqta «Isker ana» jobasy júzege asýda. Kóp balaly, jalǵyzbasty, múge­dek bala tárbıelep otyrǵan jáne áleý­mettik jaǵynan az qamtylǵan, ju­mys­syz analardy qoldaýdy maqsat etken joba aıasynda júzden astam adam jańa mamandyq ıgerip, sertıfıkat aldy, kásipterin bastady. Áleýmettiń áleýetin arttyrýǵa baǵyttalǵan mun­daı jobalardyń mańyzy zor ekenin aıtqan Aıda Ǵalymqyzy jergilikti bı­lik ókilderine kómek suraı kelgen ana­lardyń máselelerine nemquraıly qaramaı, qoldaý kórsetýdi tapsyrdy.

Aımaqtaǵy azamattyq qoǵam men úki­mettik emes uıymdarǵa qoldaý kór­se­tý maqsatynda ashylǵan azamattyq orta­lyq­tyń belsendi jumys istep jatqanyn aıta ketý kerek. Ortalyq jetekshisi Áıgerim Járdemqyzy ótken jyly áleý­met­tik baıqaýlar boıynsha óńirge 16 mln teńge tartylsa, bıyl bul kórsetkish 102 mln teńgeden asqanyn aıtty. Bul – qoǵamdyq uıymdar jumysynyń qanat jaıa bastaǵanynyń anyq aıǵaǵy.

Turǵyn úı – tek qana kezekpen

Atyraý qalasynyń turǵyny San­dý­ǵash Malımova kóp balaly ana re­tinde 2004 jyly turǵyn úı kezegine ótinish bergen. Qazir kezekte 436 bolyp tur. Oblys ortalyǵynda qurylys qarqyndy júrip jatqanyn eskersek, Sandýǵashtyń baspanaǵa qol jetkizer kúni de alys emes. Osy sekildi Qadirbek Sadyqov, Sáýle Jaqanova, Gúljazıra Ahmetqalıeva, Shynar Masalımova, Gúlnar Kóshelekova, Baǵyt Daýjanova, t.b. baspana suraı keldi. Biraq qol­da­nys­ta­ǵy zańnyń aıasynan shyǵýǵa taǵy bolmaıdy. «Bári zań sheńberinde bolýy tıis. Turǵyn úı tek qana kezekpen beriledi», degen Aıda Balaeva «Baqytty otbasy», «Nurly jer» memlekettik baǵdar­lamalaryna qatysýǵa shaqyrdy. Prezı­dent Joldaýynda áleýmettik turǵy­dan álsiz toptar úshin baspananyń qol­je­timdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan «Biryńǵaı turǵyn úı saıasatyn» ázirleý qajettigin aıtty. Jyl sońyna deıin «Baqyt­ty otbasy» baǵdarlamasy boıyn­sha elimizde 6 myń otbasy baspanamen qamtamasyz etiledi. Atyraýda búginge deıin 153 otbasy osy baǵdarlamaǵa qatysýǵa ótinish bergen. Turǵyn úı saıasatyn jetildirý jumysy qolǵa alynyp jatqan tusta bul kórsetkishtiń áli de kóbe­ıeri anyq.

Oblys ákimi Nurlan Noǵaev bıyl halyqqa esep berý jıynynda 1000 adamǵa turǵyn úı sertıfıkaty beri­le­tinin aıtqan bolatyn. Prezıdent kómek­shi­sinen osy sertıfıkatty suraı kelgender de boldy. Elbasy tapsyr­masymen qolǵa alynǵan «7-20-25» baǵ­darlamasy aıasynda alǵashqy jarnany azaıtý maq­sa­tynda beriletin sertıfıkatqa bıýdjet qyzmetkerleri, áleýmettik jaǵdaıy az qamtylǵan sanat­taǵy azamattar ıe bola alady. Qabyl­daý^­ǵa qatysqan oblys ákiminiń birinshi orynbasary Serik Shapkenov turǵyn úı sertıfıkatyna qatysty máseleni sheshý­di óz mindetine aldy.

Salystyrmaly túrde aıtsaq, azamat­tar­dy qabyldaýda eń kóp qoıylǵan saýal­dar qatarynda jer máselesi de bar. Jer kezegine tirkelgender jumystyń baıaýlyǵyna shaǵymdanady. Qazir qala eldi mekenderi boıynsha kezekke 1999-2004 jyldary turǵan azamattardyń ótinishteri qaralyp, zańǵa sáıkes jer telimderimen qamtylýda.

Jaıyq, jumys, «mektepke jol» jaıy

Atyraý qalasynyń turǵyny Aınash Túnǵatarovanyń úsh balasy mektep­ke barady. О́zi de, joldasy da jumyssyz bolǵandyqtan, balalardy sabaqqa daıyndaýǵa múmkindigi joq ekenin aıtyp, kómek surady. Aıda Balaeva qabyldaýǵa qatysqan oblystyq ju­myspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasy men bilim berý basqarmasynyń basshylaryna otbasyna qoldaý kórsetý týraly tapsyrma berdi.

Jyl saıyn dástúrli túrde uıym­das­ty­rylatyn «Mektepke jol» aksııasy aıasynda byltyr 14 868 balaǵa kómek kórsetilgen. Bıyl da osy jumystar jalǵasyn taýyp jatyr. Qabyldaýǵa mektep quraldarymen, kıimmen kómektesýdi surap kelgen ata-analarǵa járdem beri­le­tin boldy.

Prezıdent kómekshisine aty­raý­­­lyqtar jeke máselelerimen ǵana kelip qoıǵan joq. Qala turǵyny, 83 jas­­taǵy zeınetker Qalı Áýbákirov eko­lo­gııalyq problemalardy qozǵady. Qa­rııa­ny ásirese Kaspıı teńizi men Ja­ıyq ózeniniń qazirgi ahýaly alań­da­tady. «Medısına» AQ basshysy Zabıra Dáýletjanova «Lumpan Caspian Pharmaceuticals LLP» farmasevtıka zaýytyna memleket tarapynan jeńildikpen beriletin nesıe alýǵa kómektesýdi sura­dy. Maqat aýdanynyń turǵyny Ǵazız Ǵabdýllın sharýa qojalyqtarynyń sýdan tapshylyq kórip otyrǵanyn, aýdanda qoqys polıgonyna baılanysty problema baryn aıtsa, Serik Tájiǵalıev Eskene kentiniń qashan kóshiriletinin bilgisi keledi.

Densaýlyǵyna baılanysty stýdent balalarynyń oqý aqylaryn tóleýge qarjylaı kómek kórsetýdi, jumysqa ornalastyrýdy, kásibine qoldaý kórsetýdi surap kelgender de naqty jaýaptar aldy. «Qurǵaq ýáde bere almaımyn, bizdiń arnaıy bekitilgen zańymyz bar. Onyń sheńberinen shyqsaq, eshqandaı tártip bolmaıdy. Al tártip bolmaǵan jerde eldigimizden aıyrylamyz», dedi Aıda Balaeva.

Memlekettik baǵdarlamalar jarty jolda qalmasa...

2020 jyly Jeńistiń 75 jyldyǵy atalyp ótedi. Prezıdent kómekshisiniń aımaqtaǵy zııaly qaýym ókilderimen kez­desýinde qoǵam qaıratkerleri, eń­bek ardagerleri Esen Tasqynbaıuly, Qatımolla Rızýanov, Mádına Ǵabdýsa­lı­movalar osy merekege oraı ótetin sharalar, tyl eńbekkerleriniń mártebesin kóterý jaıyna toqtaldy. Jazýshylar odaǵy oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Qoıshyǵul Jylqyshıev atyraýlyq tarıhshy-jýrnalıst Jumabaı Dos­pa­nov­tyń ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysqan qazaqstandyqtar, qazaq ofı­ser­leri, qazaq áıelderi týraly 20 tom­dyq kitap shyǵarǵanyn atap ótip, Jeńistiń 75 jyldyǵy qarsańynda osy úlken eńbekti baspalardan shyǵaryp, respýblıka kóleminde nasıhattaý jóninde usynys bildirdi.

Oblystyq qoǵamdyq keńes tóraǵasy Murat О́teshov keıbir memlekettik baǵdarlamalardyń naýqanshyldyqqa aınalyp ketetinin aıtty. «Mysaly, «Rýhanı jańǵyrý», «Uly dalanyń jeti qyry» baǵdarlamalary boıynsha bas­tap­qyda aýqymdy jumystar júredi de, keıin umytylyp, talap alańynan shyǵyp qalady», dep atap ótti.

Memleket basshysy Joldaýynda «Altyn Ordanyń 750 jyldyǵyn tól tarıhymyzǵa, mádenıetimiz ben tabı­ǵa­tymyzǵa týrıster nazaryn aýdarý turǵysynan atap ótken jón» deı kelip, etnotýrızmdi ekonomıkanyń mańyzdy salasy retinde damytýǵa basa mán berdi. Altyn Ordanyń iri saýda jáne ekonomıkalyq ortalyǵy bolǵan Saraıshyq qalasynyń ornyna qazirgi zamanǵy sapar ortalyǵyn salý josparda bar. «Saraıshyq» memlekettik tarıhı-mádenı mýzeı-qoryǵy» RMQK dırektory Ábilseıit Muqtar: «Altyn Orda tarıhyn jetik biletin mamandar óte az. Reseı tilindegi derekterdi emes, parsy, arab tilderindegi derekterdi zerdeleı alatyn mamandardy daıyndaý isine kóńil bólinse», degen tilegin jetkizdi.

«Memlekettik baǵdarlamalardyń belsendiligi eshýaqytta tómendemeıdi, – dedi kezdesýdi qorytyndylaǵan Aıda Balaeva. – Jeke qabyldaýym kezinde keıbir turǵyndardyń memlekettik baǵdarlamalardyń ıgilikterinen beıhabar ekenin ańǵardym. Sondyqtan qoǵamdyq keńes tarapynan bolsyn, barlyq basqarmalar tarapynan bolsyn memlekettiń qoldaýy men qamqorlyǵyn sezindiretin jańalyqtardy aýyl-elde nasıhattaý baǵytynda jumystar júrýi kerek».

Prezıdent kómekshisi – Prezıdent Ákimshiliginiń О́tinishterdi qaraýdy baqylaý bóliminiń meńgerýshisi Aıda Balaevanyń qabyldaýyna jazylǵan 100-ge jýyq turǵyn túıinin tappaı júrgen túıtkilin aıtyp, tuıyqtan shyǵar jol izdep keldi. Olardyń báriniń de jaǵdaılary hattamaǵa jazylyp, sheshilýi baqylaýǵa alynady. Jeke saýaldardan bólek, memlekettik deńgeıdegi máseleler de Prezıdent kómekshisiniń nazarynda. Memleket basshysy Joldaýynda: «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrý – bárimizge ortaq mindet», dep atap kórsetken bolatyn. Bılik pen qoǵam arasyndaǵy ózara dıalogty qamtamasyz etý osyndaı sharalardan bastalsa kerek.

ATYRAÝ