«Qazaqstannyń Áıelderi Kúshteriniń Alıansy» 2019 jyldyń qyrkúıek aıynda resmı túrde óz qyzmetin bastady. Alıans quramyna áıelder men balalar quqyqtarynyń buzylýy, genderlik teńsizdik máselelerin sheshýmen jáne áıelderdiń saıasatta, ekonomıka men qoǵamdyq qyzmette alǵa jyljýǵa múmkindik týdyrýmen aınalysatyn 20 shaqty uıym kirdi.
Búgingi jaǵdaıdy eskere otyryp, Alıans ózine Qazaqstandaǵy áıel adamdardyń ómir súrý sapasy men ál-aýqatynyń jaqsarýyna yqpal etýdi kózdep otyr.
Alıans usynyp otyrǵan Baǵdarlamada áıelderdiń quqyqtary men ekonomıkalyq múmkindikterin keńeıtýge baǵyttalǵan naqty sharalar legi bar:
- Áıel adamdardyń sheshim qabyldaý deńgeıin bıliktiń atqarýshy jáne memlekettik qurylymdarynda 30%-ǵa deıin arttyrý.
- Áıel adamdardy partııalyq tizimge er adamdarmen teń quqyly jaǵdaıda «Zebra» qaǵıdaty boıynsha (er-áıel) usyný.
- Oblystyq maslıhattardy teń quqyly jaǵdaıda qurý (50% – er adamdar, 50% – áıel adamdar).
- «Aq kvotalardy» qabyldaý – Aksıonerlik qoǵamdar týraly Zańda korporatıvtik sektordyń Dırektorlar keńesinde áıel adamdar úshin 20%-ǵa deıin kvotalar taǵaıyndaý.
- Áleýmettik kásipkerlikti damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn qabyldaý.
- Eńbek kemsitýshiligin joıý, ásirese 45 jastan asqan áıelder úshin.
- Turmystyq zorlyq-zombylyqpen kúresti kúsheıtý.
- «Kóp balaly jáne jalǵyz basty ata-analar» mártebesin zańnamalyq turǵyda bekitý jáne olardyń eńbek quqyqtaryn keńeıtý.
- Seksýaldy sıpattaǵy qýdalaý men alymsaqtyqty joıý («harasmentpen» kúres) jáne turmystyq zorlyq-zombylyqpen kúres. Seksýaldy alymsaqtyq týraly zań qabyldaý jáne turmystyq zorlyq-zombylyqpen baılanysty qylmys úshin jaýapkershilikti qatańdatý.
- Úkimet quramynda Áıel adamdar, balalar jáne otbasy máseleleri boıynsha Agenttigi arnaıy organyn qurý, jáne genderlik saıasatty, otbasy saıasatyn jetik oryndaý maqsatynda, ony ákimshilik, eńbek jáne qarjylyq resýrstarymen qamtamasyz etý.
Qazaqstan halqynyń 9,7 mıllıony – áıel adamdar (52%). Olar eldiń JIО́ qurýǵa eleýli úles qosyp otyr (JIО́-niń shamamen 40%-y), halyqtyń reprodýktıvti damýyn, sondaı-aq ulttyń ál-aýqatyn qamtamasyz etedi.
Sonymen qatar eldegi genderlik saıasat jaǵdaıy máz emes. Genderlik damýdyń jahandyq ındeksi (DEF) reıtıngisinde Qazaqstan 2018 jyly «áıel adamdardyń saıasatqa qatysýy» ındeksi boıynsha 94 oryndy ıelendi, elimizde oblys jáne qala ákimderi arasynda birde-bir áıel adam joq, Úkimet Mınıstri –1,Parlament Senaty – 1.
Qazaqstandyq áıel adamdardyń 15%-y er adam óz jubaıyna qol kóterýge quqyly dep sanasa, aýyldyq jerlerde árbir besinshi áıel adam turmystyq zorlyq-zombylyqty qalypty jaǵdaı retinde qabyldaıdy. Qazaqstanda áli kúnge deıin áıel adamdardyń jalaqysy er adamdardyń jalaqysynan ortasha eseppen 30%-ǵa tómen, áıel adamdardyń 57%-y turaqty jumys istemeıdi jáne ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar nemese jumyssyzdar sanatyna jatady. Kóbinese bul aýyldyq jerlerdegi áıel adamdar.
Qazaqstandyq áıel adamdardyń ekonomıkalyq mártebesi er adamdarǵa qaraǵanda tómenirek. Jumysbasty áıel adamdardyń basym bóligi (72%) qyzmet kórsetý salasynda jumys isteıdi, qarjylyq resýrstar men tehnologııalar qoljetimdiliginiń tómen bolýy sebebinen, áıel adamdar óz múmkindikterin keńeıte almaı, áleýmettik kásipkerlik aıasynan shyǵa almaýda. Jas qyzdar, naqty áleýmettik lıftilerdi kórmeı, jıi shetelge ketýdi, shetel azamatyna turmysqa shyǵýdy, nemese aýqatty úılengen er adammen bolýdy jón kóredi. «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyn endirip jatqan memlekette XXI ǵasyrda «toqal» ıdeologııasy órkendeýde. Sol sebepti osy máselelerdi sheshý jolynda «Qazaqstannyń Áıelderi Kúshteriniń Alıansy» qarqyndy jumystardy atqarady.
«Qazaqstannyń Áıelderi Kúshteriniń Alıansy» óz qyzmetiniń nátıjesi retinde qazaqstandyq qoǵamda áıel adamdardyń mártebesi men ál-aýqatynyń joǵarlaýy dep biledi.
