Abaı ulaǵaty – urpaqqa amanat

Úkimetke júk­telgen min­det­terdiń ishinde  ̶ Abaı­dyń «Jıdebaı-Bóri­li» mem­lekettik tarı­hı-máde­nı jáne ádebı-me­morıal­dyq qo­ryq mýzeıin ke­shendi jań­ǵyr­tý úshin tıisti sharalar qabyldaýdy tapsyrdy. So­nymen qatar Jarlyqqa sáıkes 2020 jyly Nur-Sul­tan qalasynda Abaı Qu­nan­baıulynyń 175 jyl­dyq mereıtoıyna arnalǵan halyqaralyq ǵy­lymı-prak­tıkalyq konferensııa ótedi dep josparlanyp otyr. Bul rette shet tilderde keńi­nen taraǵan Abaı shyǵar­mala­rynyń aýdar­masyn bas­padan ótkizip, ha­lyqaralyq deńgeıde nasıhattaý mindeti júktelgenin erekshe atap ótý­ge bolady.

Sonymen qatar Abaıdyń 175 jyldyǵyn IýNESKO men TÚRKSOI aıasynda toılaý máselesi pysyqtalmaq. Osyndaı josparly mindet­ter júktelgennen keıin uly hákim Abaıdyń mereıin as­qaq­tatý arqyly qazaq dú­nıe­t­anymy men fılosofııasyna tereń boılaýǵa, ulttyq qun­dy­lyqtarymyzdyń ke­ńi­nen­ nasıhattalýyna basym­dyq berilýi tıis degen oıda­myn. Ásirese, búgingi aqpa­rattyq tehnologııalar aǵyny ústemdik quryp, vırtýaldy álemde ómir súrip jatqan jas urpaqtyń sanasyna Abaı shyǵarmashylyǵy arqyly serpin berip, ulttyq tanym-túsiniktiń jastardyń boıynda kórinis alýy úshin aqyn shyǵarmalaryndaǵy tálim-tárbıe máseleleri ke­ńinen nasıhattalýy tıis. Abaı shyǵarmasynyń saıa baǵynda ósý, tárbıe alý – qazaq halqynyń búgingi ur­paqtarynyń aldaǵy turǵan mindetteriniń biri. Onyń shy­­ǵar­mashylyǵy arqyly jas urpaqtyń kókirek kózin ashyp, Abaıdy álemge tanytý, ony adamzattyń Abaıyna aınaldyrý mindetin júkteý kerek.

Bolashaq jastardyń qo­lynda deımiz de, biraq keler ýaqyttaǵy ulttyq tanym-túsiniktiń bulyńǵyrlanyp, qazaqy qasıetten alshaqtap bara jatqanymyzdy nazardan tys qaldyramyz. Osy rette Abaıdyń ómir jo­lyn­daǵy qııa-qaltarysy, dú­nıetanymy men oı oramdary búgingi jas urpaqqa úlgi bolýy úshin aǵartýshylyq jumystaryna basymdyq berilýi aýadaı qajet. Adam balasyn eńbek etýge, adam­­ger­shilik qasıetterge baý­lýǵa, óner men bilim, ónege men tálim, dostyq-jol­das­tyq, paryz ben qaryz sııaqty izgi qasıetterdi ómirlik ma­ńy­zy bar sheshim qabyldar aldynda oryndy qoldana bilýge tárbıelep, oıdyń ada­my, to­lyq adam bolý úshin neden jı­renip, nege qush­tar bolýy ke­rektigin de taıǵa tańba bas­qan­daı anyq kórsetip ketken edi. «Dúnıe de ózi, mal da ózi, Ǵy­lymǵa kóńil ból­seńiz…», – degen tujy­rymnyń astary bilimniń mańy­zyn aı­qyndaıdy. Onyń ishinde tárbıesiz alynǵan bilimniń emes, adamı qadyr-qasıettiń boıǵa sińip baryp, alynǵan bilimniń mańyzyn meńzeıdi.

Abaı adam bolýǵa umtyl­ǵan árbir jalyndy jastyń bo­ıyna adamgershiliktiń ná­rin, izgi qasıetterge baýlý kerektigin de aıqyndap ket­ken. Uly aqynnyń árbir aıt­­qan sózi – esti adam úshin ósıet-ónegeniń taptyrmas úl­­gisi.

Ustaz retinde aldymyzǵa kelgen jas urpaqtyń gadjetterge tilsiz baılanyp, kókjıegin keńeıtý úshin ınternetten aqyl suraıtyny qynjyltady. Osy rette Abaı­­dyń 175 jyldyq me­reı­­toıy qarsańynda tálim-tárbıesi mol shyǵarmalaryn qoǵam bolyp, jas urpaqqa na­sı­hattaý, túsindirý, aqpa­rat­tandyrý jumystary keńi­nen júrgizilse degen­ pikir bildirgim keledi. Asyl sózdi Abaıdan izdegen urpaqtyń sany artsa, bútin bir tol­qynnyń ultjandy bolyp óserine kúmán joq.

Áıgerim SMAǴULOVA