Ájbaı aýyldyq okrýgine qarasty «Myrzaly» qystaǵyndaǵy Talǵat Maǵaz jetekshilik etetin «Igilik ÁJQ» sharýa qojalyǵy kıik laqtaryn qolda ósirip otyr degen habar aldyq. Sonymen qatar, bul sharýashylyq balyq pen Qalmaqııadan ákelingen etti mal tuqymyn ósirýge de den qoıǵan eken. Jýyqta osy sharýashylyqpen tanysýdyń sáti tústi.
«Myrzaly» qystaǵynyń jeri Batys aqbókenderi meken etken «Besqulash» dep atalatyn aımaqqa jaqyn ornalasqan. Shóbi shúıgin, aınala toǵandary bar. Malǵa da, ańǵa da qolaıly óńir.
Bizdi sharýashylyq jetekshisi Talǵat Maǵaz ben Jáńgir han atyndaǵy agrotehnıkalyq ýnıversıtettiń ǵylymı qyzmetkeri Jangeldi Úsenov qarsy aldy.
Olar bizdi kıik laqtary turǵan aýla, qoraǵa bastap bardy. Arnaıy qorshaýda turǵan eki aılyq dala erkeleri bizdi mańyraı qarsy aldy. Móldiregen qara kózdi beıkúná tólder bizderden bir nárse suraǵandaı, jup-jumsaq tumsyqtarymen túrtkilep jatyr...
Bul kez jas tólderdi qorektendiretin ýaqyt eken. Arnaıy kútýshi Rysqanym Daýsheva árbireýine arnaıy ydystar arqyly sút berip jatty.
Kıik tólderin qolda ósirý Reseıdiń Qalmaq Respýblıkasynan tájirıbe retinde alynypty. Olarda 100 bas kıik qolda ósirilip, 40 tól alynǵan eken. Bul qolda ósirilgen kıikter 600 gektar jerde arnaıy qorshaýda baǵylýda kórinedi.
Al myna ósirilip jatqan tólderdiń joba jetekshisi – Bıbigúl Sársenova. Joba aıasynda Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrliginiń arnaıy ruqsatymen 10 kıik laǵyn ósirýge ruqsat alynypty. Tólderdiń ishinde atalyǵy da, analyǵy da bar.
Eni men uzyndyǵy 10 metr bolatyn arnaıy qorany salýǵa 1 mıllıon teńge qarjy jumsalypty. Tólder úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Erteń ósip, jetilgen soń 10 gektardaı jerge arnaıy qorshaý jasaý josparlanýda.
– Sizder arnaıy kelip qalǵan soń, jas tólderdi kórsetip jatyrmyz. Jalpy, syrt kózge sulý janýarlardy kórsetkimiz kelmeıdi. Onyń ústine jýrnalıst aǵaıyndar «shýlatyp» júredi ǵoı. Erteń bári estip, aǵylatyndar kóbeıe me, – dep te qaýiptenemiz, – dedi Jangeldi kúlip.
Kıik laqtarynyń jaǵdaıymen tanysyp bola bergen kezde Talǵattyń ákesi Radık te keldi. Osy sharýashylyqtyń aqylshysy, ári úlkeni Radık sharýany júrgizýdiń bilgiri ekeni alǵashqy áńgimesinen-aq birden baıqaldy.
– Osy jerge kelip, sharýany bastaǵanymyzǵa eki jyl boldy. Qazirgi kúnde sharýashylyqta 350 bas edilbaı qoıy, 120 bas Kóshim tuqymdy jylqy bar. Sonymen qatar, Qalmaq eliniń asyl tuqymdy mal zaýytynan 85 qashar men 6 atalyq malyn satyp aldyq. Qalmaq elinen ákelingen iri qara maly etti tuqymǵa jatady. Reseıde bul maldyń eti aldyńǵy orynda jáne «mramornoe mıaso» degen ataýǵa ıe eken. Sonymen qatar, bul maldar qysta 40 gradýs aıazǵa, jazda 40 gradýs ystyqqa shydamdy kórinedi. О́zderińiz kórip turǵan qasharlardyń qazirgi tirileı salmaǵy 200-250 kılo bolsa, atalyǵy 300-350 kıloǵa deıin tartady. Alla qalasa, aldaǵy jyldyń aqpan aıynan bastap, alǵashqy tólderin bere bastaıdy, – dedi bizben áńgimesinde ol.
Qazirgi kúnde bul sharýashylyq agroýnıversıtettiń qoldaýymen Almatydaǵy Qalmaq tuqymdy etti mal tuqymymen aınalysatyn arnaıy orynnan, osy tuqymdy ósirýge sertıfıkat alypty. Batys Qazaqstan oblysy boıynsha bul jumyspen aınalysyp otyrǵan tuńǵysh sharýashylyq esebinde eken.
– Sátin salsa, sharýashylyqty ári qaraı damytýǵa qoldaý bolady degen úmittemiz. Sondaı-aq 2011 jyly qasymyzdaǵy «Qalabaı» toǵanyna tuqy tuqymdy balyǵyn ósirýdi de qolǵa alǵan edik. Sebebi, osy sharýashylyqtyń jetekshisi balam Talǵat – balyq salasynyń mamany. Sol balyqtar qazir ósip-jetilip, kóbeıdi. Keıbireýleri 7-10 kılo tartady. Biraq osy balyqtardy zańsyz aýlaýshylar kóbeıip tur. Sonymen qatar, myna ózderiń kórip otyrǵan qystaýdyń qasynan baq jasaý da josparda tur. Bunyń alǵashqy nusqalary daıarlanýda. Osyndaı irgeli jumystarǵa qoldaý kórsetip otyrǵan Jáńgir han atyndaǵy agroýnıversıtet ujymyna, onyń rektory Qazybaı Bazymovqa rızashylyǵymyz sheksiz, – dedi Radık.
Qazir munda eki otbasy jumys jasaýda. Naýqandyq jumystarǵa qosymsha adamdar tartylady eken.
– Kıik janýaryn qolda ósirý sekildi tyń dúnıe men mal tuqymyn asyldandyrý sekildi máseleler Elbasymyzdyń saıasatymen úndestik tabady ǵoı degen oıdamyz. «Eńbek etemin degenge – esik ashyq» degendi osylaı túsinemin, – dep aıaqtady Radık óz áńgimesin.
Biz qoshtasyp turyp, dala erkeleri turǵan aýlaǵa qaradyq. Qulaǵymyzǵa laqtardyń mańyraǵan daýysy estilgendeı boldy...
Serik JUMAǴALIEV.
Batys Qazaqstan oblysy,
Qaztalov aýdany.
