Konferensııaǵa Almaty, Semeı, Atyraý, Reseıdiń Orynbor qalalarynan ǵalymdar qatysty. Mahambet О́temisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti, Jáńgir han atyndaǵy Batys Qazaqstan agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıteti, basqa da jergilikti joǵary jáne arnaýly oqý oryndary oqytýshylary men ǵalymdary málimeti mol baıandama daıyndady. Jahansha týyp-ósip, Alashordanyń Kúnbatys qanaty tý tikken Jympıty men Qaratóbe óńirinen mýzeı qyzmetkerleri arnaıy keldi. Hadısha Bókeeva atyndaǵy qazaq drama teatrynyń foıesinde konferensııa taqyrybyna arnalǵan kitap kórmesi uıymdastyryldy.
- Búgin 12 jeltoqsan – erekshe kún. Osydan 102 jyl buryn Orynbor qalasynda II jalpyqazaq sıeziniń sońǵy kúni boldy. Qazir keıbir tarıhshylarymyz 13-jeltoqsandy – Alash kúni dep atap júr. Túbinde osy kún úkimet qaýlysymen «Alash kúni» atalatynyna senemin. Búgingi bolyp jatqan ǵylymı konferensııa sııaqty jıyndar, Alash arystaryn eske alý sharalary Qazaqstannyń barlyq óńirinde ótip jatyr, - dedi Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetiniń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym Akademııasynyń korrespondent-múshesi Bereket Káribaev.
Konferensııany quttyqtaý sózimen ashqan Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Serik Egizbaev ta ótken ǵasyr basyndaǵy zııalylar qozǵalysy men búgingi táýelsizdik arasyndaǵy berik baılanys týraly aıtyp ótti.
- Qazaq halqynyń saıası sanasyn qalyptastyrýda eń bıik beles bolǵan HH ǵasyrdyń birinshi shıregindegi qazaq zııalylarynyń saıası qyzmetimen, ulttyq kózqarastarymen, ǵylymı jáne ádebı muralarymen tanysyp bilý búgingi urpaq úshin, ásirese jastar úshin óte mańyzdy. Alashtyń aspanyna jaryq juldyz bolyp janǵan sol Álıhan Bókeıhanov, Ahmet Baıtursynov, Júsipbek Aımaýytov, Mirjaqyp Dýlatov, Jahansha men Halel Dosmuhameduldary, Maǵjan Jumabaıuly qazaq eliniń táýelsizdigine ımandaı sendi, sol jolda qolynan keletin istiń bárin jasady. Olardyń bilim-biligi, janqııarlyq eńbegi, patrıottyǵy bizge máńgi úlgi. Biz ol býyndy umytpaýymyz kerek. Búgingi jıynnyń respýblıka táýelsizdigi qarsańynda ótýi tegin emes, - dedi Serik Rahmetollauly kirispe sózinde.
Osy konferensııany joǵary dárejede uıymdastyrýshylardyń biri, Jahansha Dosmuhameduly atyndaǵy joǵary pedagogıkalyq kolledj dırektory Svetlana Baqysheva - el tarıhynda azattyq úshin, táýelsizdik úshin kúrestegi ult zııalylarynyń rolin jastarǵa jetkizý, taǵzym etý qajettigin sózben ǵana emes, ispen dáleldep júrgen ustazdardyń biri. Jaqynda ǵana kolledj oqytýshylary men stýdentterinen quralǵan ekspedısııa Svetlana Meńdiǵalıqyzynyń jetekshiligimen «Jahansha izimen» atty dástúrli saparǵa shyǵyp, Orynbor qalasyna baryp qaıtqan edi. Orynbordaǵy Alash tarıhyna qatysty ǵımarattardy kózimen kórip kelgen jastardyń oı-tolǵanysy arnaıy jolsapar-fılmde áserli baıandalǵan. Kolledjde Alash arystaryna qarap boı túzeý maqtanyshqa aınalǵandaı. Qoǵamdyq jumysta belsendi, oqýda ozat shákirtterine oqý orny basshylyǵy da erekshe qoldaý kórsetedi. Mundaı stýdentter byltyrdan bastap Jahansha Dosmuhameduly atyndaǵy ataýly shákirtaqyǵa ıe bolady. Konferensııa aıasynda kolledjdiń mýzykalyq bilim berý mamandyǵynyń stýdenti, 2019 jylǵy halyqaralyq stýdent jastar arasyndaǵy HHI ǵasyr kóshbasshysy ataǵynyń ıegeri Aıdar Aıtbaı, dene tárbıesi jáne sport mamandyǵynyń 4 kýrs stýdenti Erqanat Amandyq, qazaq tili men ádebıeti muǵalimi mamandyǵynyń 2 kýrs stýdenti Bereke Orynbasar, bastaýysh bilim berý muǵalimi mamandyǵynyń 2 kýrs stýdenti Ermahan Orynbasarov, mektepke deıingi tárbıe jáne oqytý mamandyǵynyń 4 kýrs stýdenti Bıbizada Saıynova, orys tili men ádebıeti muǵalimi mamandyǵynyń 4 kýrs stýdenti Álıma Imanbaeva, qazaq tili men ádebıeti muǵalimi mamandyǵynyń 2 kýrs stýdenti Aqtilek Álibekuly syndy úzdik stýdentterge bıylǵy stıpendııa saltanatty jaǵdaıda tabys etildi. Aıta keteıik, ataýly stıpendııa qarjysyn jergilikti kásipkerler kóterip alǵan. Kolledj basshysy osy aksııaǵa demeýshilik kórsetken aqsaılyq Bolat Sársenovke, oraldyq kásipkerler Borıs Lavrentev, Baǵdat О́teǵulova, Aınur Sultanovalarǵa alǵys aıtty.
Konferensııa aıasynda tarıh ǵylymdarynyń doktory, akademık Tuıaqbaı Rysbekov memleket jáne qoǵam qaıratkeri Oraz Isaev týraly oı terbese, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetiniń professory Bereket Káribaev M.Tynyshpaevtyń ortaǵasyrlyq Qazaqstan tarıhynyń negizin salǵan eńbegin baıandady. Dál osy Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory, zań ǵylymdarynyń doktory Sholpan Zabıh Jahansha Dosmuhamedulynyń quqyqtanýǵa qatysty kózqarastaryn taldasa, Batys Qazaqstan oblysyndaǵy Terekti aýdanynyń prokýrory, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Ravıl Májıtov «J.Dosmuhameduly jáne Alash ulttyq avtonomııasynyń konsepsııasy» taqyrybyna taǵylymdy áńgime órbitti. Germanııadaǵy Bonn ýnıversıtetiniń professory, qandasymyz Nurlan Kenjeahmettiń Mustafa Shoqaı jáne basqa ult zııalylarynyń azattyq úshin kúresi týraly baıandamasy teleekran arqyly berilse de óte tartymdy boldy. Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń Reseı Federasııasyndaǵy fılıaly jetekshisi, Orynbor qalasyndaǵy «Dostyq úıi» qoǵamdyq birlestiginiń jetekshisi Sáýle Táıkesheva HH ǵasyrdyń bas kezinde qazaq zııalylarynyń Orynbor ólkesindegi aǵartýshylyq róli týraly aıtqan sózderi konferensııanyń mán-mazmunymen ulasyp jatty. Jalpy, Sáýle Sovhozqyzynyń bir kezderi qazaq avtonomııasynyń astanasy bolǵan Orynbor qalasynyń tarıhyn túgendeýge qosqan úlesi óte úlken ekenin aıta keteıik. Keler jyly Orynbor qalasynyń Qazaq ASSR-iniń astanasy bolǵanyna 100 tolýy qarsańynda mundaı bastamashyl jandarǵa Qazaqstan tarapynan qoldaý kerektigi sózsiz.
JaHansha oqýlary tústen keıin qos oqý ornyndaǵy seksııalyq májiliste jalǵasty. Bul jıyndarǵa jalpy sany 500-den astam adam qatysty.
Asylynda mundaı jıyndardyń nátıjesi jas urpaqtyń jan-dúnıesine, sanasyna qaldyrǵan áserimen ólshense kerek. Tarıhshy Bereket Káribaev óz sózinde orystyń ataqty ǵalymy M.Lomonosovtyń: «Ulttyq sanany oıatyp, ony damytýda tarıhtyń atqaratyn rólin eshbir qoǵamdyq ǵylym atqara almaıdy. Sondyqtan da ár ult balalary óz tarıhyn óz tilinde oqyp úırenýi kerek!» degen qanatty sózin keltirgen bolatyn. «Jahansha oqýlary» aıasynda ótken konferensııa ústinde osy jıynnan áser alǵan Jahansha kolledjiniń stýdenti Aqtilek Álibekulynyń myna bir óleńin tolyq berýdi jón kórdik:
Armanym bar – úlkenderden bata alsam,
Sol batadan óshpeıtuǵyn ot alsam!
Men uly óleń syılaıynshy elime
Bizge arnap syı berdi ǵoı Jahansham.
Jastar jyly – bizdiń jyl ǵoı bul endi,
О́r ekpinmen órkendetshi óleńdi.
Syrymdardan sanaly urpaq qalǵanyn
Dáleldeıik dúr silkintip álemdi!
Jastyq – jalyn, júrek barad órtenip,
Sol jalynmen basqalar kúı shertedi, uq.
Keshe qanyn tógip ketti bozdaqtar –
Sol eńbekti qaıtaraıyq ter tógip!
Zamandastar, rýhtastar, joldastar,
Aǵalar bar bizdi ertip jol bastar.
«Oıan, qazaq!» dep ketken nar erlerdiń
Oıataıyq armandaryn, al, jastar!
Bile bilseń bul ǵalamda jalǵan kóp,
Umtylaıyq bárin Qudaı ońdar dep.
Rýhty erlerdiń urpaǵy otyr, minekı,
Shúkir, úmit, ıakı senim solǵan joq.
Biz solardyń tyrnaǵyna tatysaq,
Sosyn izin jalǵastyrsaq arman joq!
О́leń kerek, ómir kerek, jyr kerek,
Syrttan kelip jatyr deısiń kim demep.
Ultqa qyzmet eteıikshi, jastarym,
Minez kerek ol úshin de tym bólek!
Biz bolmasaq túsiner el jaıyn kim?
El bastaýǵa bola bilsin saı úlgiń.
Aqtaıyqshy Alash sengen senimdi.
Qazaq úshin men bárine daıynmyn!
Sýretti túsirgen Rafhat HALELOV
Batys Qazaqstan
