AÁK eldiń eńsesin kóterdi
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda áleýmettik kómek kórsetý júıesin odan ári damytýdy tapsyrǵan edi. «Memleket muqtaj jandarǵa kómek kórsetý úshin barlyq qajetti sharalardy qabyldaýda. Alaıda, birqatar sheshimder jan-jaqty saraptalmaı qabyldandy. Nátıjesinde bul paternalıstik pıǵyldyń aıtarlyqtaı artýyna ákep soqtyrdy. Sońǵy 5 jylda Qazaqstanda ataýly áleýmettik kómek alatyndar sany 77 myńnan 1,4 mıllıonnan astam adamǵa artqan. Áleýmettik kómekke bıýdjetten bólinetin qarajat kólemi 2017 jyldan beri 17 ese kóbeıdi jáne odan da arta tústi. Basqasha aıtqanda, jumys istegisi kelmeıtin adamdar nemese áleýmettik kómek alý úshin ózderiniń tabysyn jasyratyndar kóbeıdi. Jaǵdaıy bar otbasylardyń áleýmettik kómek alatyny týraly derekter buǵan deıin buqaralyq aqparat quraldarynda jarııalanǵan bolatyn. Taǵy da atap ótemin.
Konstıtýsııa boıynsha bizdiń elimiz – áleýmettik memleket. Sondyqtan memleketimiz azamattar aldyndaǵy mindetterin oryndaýy tıis. Úkimet óz jumysynda osy qaǵıdatty basshylyqqa alýǵa mindetti», dedi. Ataýly áleýmettik kómek tabysy az otbasylarǵa tólenedi. Alaıda, AÁK taǵaıyndaýdyń jańa tetikteri ár otbasyna jeke tásildi usynady. Negizgi qaǵıda – shynymen kómekke muqtaj adamdarǵa kómektesý. Ataýly áleýmettik kómek – bul járdemaqy emes, tabysy az otbasylardyń qarjylyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa jáne daǵdarysty eńserý úshin olardyń resýrstaryn yntalandyrýǵa baǵyttalǵan qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattarǵa memleket tarapynan qoldaý kórsetý. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda aıtylǵan tapsyrmasyna sáıkes AÁK usynýdyń jańa tetikterin ázirlegen bolatyn. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri B.Nurymbetov «Bıylǵy 1 sáýirden bastap kedeılik shegi 50%-dan 70%-ǵa deıin ósti (14 849-dan 20 789 teńgege deıin), sondaı-aq tabysy tómen otbasynyń árbir balasyna ataýly áleýmettik kómek 20 789 teńge mólsherinde belgilendi», degen bolatyn. Sonymen qatar shartsyz aqshalaı kómekti taǵaıyndaý merzimi – 3 aıdan 6 aıǵa deıin, shartty aqshalaı kómek – 6 aıdan 12 aıǵa deıin uzartylǵan. Osy jyldyń toǵyz aıynda ataýly áleýmettik kómek 417 myń otbasyǵa nemese 2,1 mln adamǵa taǵaıyndalǵan. AÁK ortasha mólsheri 2,5 esege ulǵaıtylǵan. Engizilgen AÁK tetiginiń oń jáne teris faktileri bar. О́kinishke qaraı, jekelegen azamattar ataýly áleýmettik kómektiń keńeıtilgen múmkindikterin teris paıdalanǵan derekter de kezdesti. Mysaly, ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaý kezinde 73 myńnan astam otbasy tabysyn jasyryp, ataýly áleýmettik kómektiń zańsyz taǵaıyndalǵany anyqtalǵan. Jaqynda Úkimettiń baspasóz ortalyǵynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaev Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrý barysy jáne 2020 jylǵa qoıylǵan basym mindetter týraly aıtyp, 2019 jyly ataýly əleýmettik kómekpen 1,6 mln qazaqstandyq qamtylǵanyn, onyń ishinde
1,1 mln-y balalar ekenin atap ótti. Sonymen qatar Úkimet bergen tapsyrmany jergilikti bılik organdary pysyqtady, olar qosymsha qoldaý sharalaryn kórsetetin boldy. «Sonyń nətıjesinde, 2,2 mln-ǵa jýyq qazaqstandyq 128 mlrd teńge somasyna qosymsha əleýmettik qoldaýmen qamtyldy» dedi vıse-premer. Budan basqa, tabysyn jasyrýmen, masyldyqtyń artýymen, t.b. baılanysty AƏK qate esepteý məseleleri sheshildi. Úkimet zań jobasyn əzirledi, ony Parlament maquldady. «Bul jerdegi eń basty məsele – kóp balaly otbasylarǵa memlekettik jərdemaqylar tólenedi, bul rette mundaı otbasylardyń tabystary eskerilmeıdi. AƏK buryn qalaı tólense, solaı saqtalady. Jańa kómek túri – kepildendirilgen əleýmettik paket» dedi B.Saparbaev.
Jastarǵa arnalǵan jaldamaly páter
Elbasy Nursultan Nazarbaev 23 qańtarda ótken Jastar jylynyń ashylý saltanatynda: «Jas otbasylarǵa arnalǵan baspana máselesi iri qalalarda ótkir ekenin eskere otyryp, Úkimetke aldymen Astanada, Almaty jáne Shymkentte jumys isteıtin jastar úshin jylyna 1 myń páterden kem emes qurylysty qamtamasyz etý qajet. Bul páterler jaldamaly baspana sanatyna jatqyzylýy tıis» degen bolatyn. Jastardy jaldamaly pátermen qamtý máselesi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń halyqqa Joldaýynda da basa aıtyldy. Tapsyrmany oryndaý maqsatynda memleket bıýdjetinen 21 mlrd teńge qarjy bólinip, Nur-Sultan jáne Almaty qalalarynda jeke-jeke 1050 páter, Shymkent qalasynda 900 páter jalǵa berildi. Statıstıka boıynsha elimizde 14-29 jas aralyǵyndaǵy jastardyń sany 4 mln-ǵa jýyqtaıdy. Onyń 245 myńy elordada tursa, 700 myńy Almaty qalasynda, al 260 myńy Shymkent shaharynda qonystanǵan. Jańa baǵdarlama boıynsha 5 jyl merzimge jalǵa beriletin baspanaǵa aı saıyn 10-12 myń teńge tóleıdi. Ol úshin turaqty jumys ornyńyz jáne 40 aılyq eseptik kórsetkishten (shamamen 110 myń teńge) kem emes eńbekaqyńyz bolýy shart. Sonyń ishinde jalpy bilim beretin mektepterdiń, tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keıingi, joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý uıymdarynyń bilim beretin oqý baǵdarlamalaryn meńgergen jáne eńbek etip júrgen 29 jasqa tolmaǵan azamattar úmitker bola alady. Ásirese jas otbasylarǵa, naryqta neǵurlym suranysqa ıe 100 mamandyqtyń birin meńgergender, jas kásipkerler jáne bıýdjettik uıymdardyń qyzmetkerlerine basymdyq berilgen.
Qaryzy keshirilgenderdiń qatary qalyń
Belgili bolǵandaı 26 maýsymda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ómirlik qıyn jaǵdaıda qalǵan azamattardyń borysh júktemesin azaıtyp, olarǵa ýaqtyly kómek kórsetý maqsatynda №34 Jarlyqqa qol qoıyp, boryshy keshiriletin kisilerdiń alty sanatyn aıqyndaǵan bolatyn. Soǵan saı 15 shildede Úkimettiń №520 qaýlysy jarııalanyp, 2 qyrkúıekke deıin bul sharany aıaqtaý aıtylǵan edi. Prezıdent Jarlyǵynda kórsetilgendeı, boryshker eń aldymen mynadaı álsiz toptyń birine jatýy kerek: 1) kóp balaly otbasylar, 2) asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıyna baılanysty tólem alatyn otbasylar, 3) múgedek balalary bar, 18 jastan asqan bala jasynan múgedekter bar otbasylar, 4) ataýly memlekettik əleýmettik kómek alatyndar, 5) jetim balalar, 6) ata-anasynan kámelettik jasqa deıin aıyrylǵan, 29 jasqa tolmaǵan, ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar. Ekinshi shart – olardyń qaryzy kepilsiz bolýy tıis. Úshinshiden, qaryz alǵan kisiniń 1 maýsymǵa deıingi qaıtarylmaǵan bereshegi 3 mıllıon teńgeden aspaýy shart. Tórtinshiden, boryshkerdiń negizgi boryshy men oǵan eseptelgen syıaqysy 300 myń teńgeden aspaýy kerek delingen. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Zań qyzmeti departamentiniń dırektory Erkinbek Ámirǵalıevtiń aıtýynsha, kóp balaly otbasylar sany – 345 475, asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıyna baılanysty tólem alatyn otbasylar sany – 169 855, ataýly memlekettik əleýmettik kómek alatyndar sany – 282 615, múgedek balalary bar, 18 jastan asqan bala jasynan múgedekter bar otbasylar sany 98 580 ekeni anyqtalypty. Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov kredıtteri keshiriletin otbasylardyń nesıelerin óteýge jumsalatyn aqshany qaıdan alatyndaryn túsindirip bergen edi. Á.Smaıylovtyń aıtýynsha, memleket tarapynan shamamen 105 mıllıard teńge qajet. «Kepilsiz tutynýshylyq nesıelerdi, paıyzdardy jáne biz osyǵan deıin atap ótken belgili bir sanattaǵy tulǵalardyń qaryzyn óteý úshin memleket tarapynan shamamen 105 mıllıard teńge qajet. Onyń 88,5 mıllıardyn respýblıkalyq bıýdjetten alamyz. Al 17 mıllıard teńgege jýyq aqshany biz Problemalyq kredıtter qoryndaǵy arnaıy oblıgasııalardan alamyz. Sondaı-aq nesıe boıynsha ósimpuldar men aıyppuldardyń 70 paıyzyn qarjy mekemeleriniń óz shotynan óteletinin este saqtaý qajet», degen edi mınıstr. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń qazaqstandyqtardyń bank aldyndaǵy bereshegine qatysty Jarlyǵy, qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattarǵa kómektesý, olarǵa ózderiniń otbasylarynyń qarjylyq ahýalyn aıtarlyqtaı jaqsartýǵa múmkindik berýge baǵyttalǵan bir jolǵy teńdessiz áleýmettik kómek kórsetý aksııasy deýge bolady.
Tabys artty
Bıyl 1,5 mln memlekettik jəne azamattyq qyzmetshilerdiń eńbekaqysy kóterildi. Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha kəsiporyndardyń basshylary da ózderiniń tómen jalaqy alatyn jumyskerleriniń eńbekaqysyn 32%-ǵa kóterdi. Osylaısha 2019 jyly tómen jalaqy alatyn 1,2 mln qazaqstandyqtyń eńbekaqylary ósti. Aldaǵy jyly 500 myń muǵalimniń jalaqysy 25%-ǵa artady, 215 myń dəriger men meıirbıkeniń jalaqysy tıisinshe 30% jəne 20%-ǵa kóbeıedi. 34 myń mədenıet, óner jəne muraǵat qyzmetkerleriniń, sondaı-aq 25 myń əleýmettik qyzmetkerdiń jalaqysy 30%-ǵa artady. «Eńbek» jáne «Serpin» baǵdarlamalaryn iske asyrýda eldiń eńsesin kóterip, alǵa umtylýǵa kómek berdi. Mınıstrliktiń málimetinshe «Eńbek» baǵdarlamasy aıasynda 1,5 mln adam jumyspen qamtylǵan. Ony júzege asyrý qorytyndysy boıynsha 1 mln jumys orny ashylǵan, onyń 800 myńy turaqty jumys oryndary. Teńgerimdi saqtaý maqsatynda baǵdarlama 2025 jylǵa deıin ázirlengen. Osylaısha, jumyssyzdyq deńgeıin 4,8 paıyzdan 4,5 paıyzǵa tómendetý kózdelgen.
Kóp balaly analarǵa kómek
Elimiz boıynsha kóp balaly otbasylardy baspanamen qamtamasyz etýge Úkimet aıryqsha kóńil bólip otyrǵany belgili. Jalpy, elimizde turǵyndardyń áleýmettik turǵyda az qorǵalǵan toptaryna, kóp balaly otbasylar men analarǵa qoldaý kórsetý sharalary júıeli júrgizilip keledi. Qazaqstanda aǵymdaǵy jyldyń mamyr aıynan qyrkúıek aıyna deıin barlyq qarjylandyrý kózderinen 2743 kóp balaly otbasy jalǵa beriletin turǵyn úıdiń kiltin aldy. Qurylys jáne TKSh isteri jónindegi komıtettiń málimetteri boıynsha, eń kóp jalǵa beriletin páterler Shyǵys Qazaqstan oblysynda (366) berilse, ekinshi orynda kóp balaly otbasylardy turǵyn úımen qamtamasyz etý boıynsha Pavlodar oblysy (323), úshinshi orynda Almaty qalasy (322) tur. Aıta ketetin taǵy bir jaıt, «Satyp alý quqyǵynsyz jaldamaly páter» baǵdarlamasy boıynsha kóp balaly sanatymen 251 azamattyń aty belgili boldy. Memleket kómek bere otyryp, otbasy músheleriniń jumyspen qamtylýyna da múddeli. Bul óz kezeginde əleýmettik kómekke zərý jəne turmysy tómen kóp balaly otbasylardy qoǵamdaǵy əleýmettik əlsiz toptar qatarynan shyǵýǵa septigin tıgizdi.
