«Qazir qurylys kompanııasy bazar ornalasqan jerdi bosatyp berýdi surap jatyr. Olardyń da óz sharttary, óz josparlary bar. Olar munda kelgende, birden jer qazýǵa kirispeıdi. Konteınerlerdi ákelip, ınjenerlik jelilerdi syrtqa shyǵarý kerek. Bólshekteý jumystary júrgiziledi jáne bul kem degende eki aıǵa sozylýy múmkin» delingen Almaty ákimdigi taratqan aqparatta.
Almatylyqtar «Nıkolsk» dep atap ketken bazarǵa jaqyn jerde Svıato-Nıkolskıı shirkeýi men Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy gúlzar bar. Bazar ákimshiligi jýrnalıstermen kezdesken kezde jumystaryn jyl aıaǵyna deıin ǵana jalǵastyrýǵa múmkindik beretin habarlama alǵanyn aıtty.
Bazar basshylyǵy 12 kásipkerdiń jumystaryn basqa jerde jalǵastyratynyn jetkizdi. Qala ákimdigi olardyń jumyspen qamtylýyn, Almatydaǵy ózge bazarlardan oryn alýyn óz jaýapkershiligine alyp otyr. Iаǵnı, «Nıkolskiniń» birde-bir kásipkeri jumyssyz qalmaıdy. Mundaı qujat bazarda saýda jasap turǵan kásipkerlerge de berilgen. 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap jańa saýda úıiniń qurylysy bastalady.
Qalanyń sáýletshileri «Nıkolsk» bazarynyń tarıhy Almatynyń tarıhy úshin asa mańyzdy ról atqara qoımaǵanyn aıtady. Olardyń túsindirýinshe, bazardyń «ataq-dańqynyń» básin asyryp turǵan faktor – qasyndaǵy Qasıetti Nıkolsk shirkeýi. Osy shirkeýge qatysty biz biletin málimet – Turar Rysqulovtyń Almaty kópesteriniń biri Prıhodkanyń erke uly Arkadıı Prıhodkany shirkeýge alyp keletini, býyny qatpaǵan balany shoqyn dep májbúrlese de aýlaǵa shyǵyp ketip, qojaıyndaryn syrtta kútip turatyny... Sáýletshi Almas Ordabaev bizben áńgimesinde bazardy súrip, ornyna zamanaýı úlgidegi saýda úıin salýdan eshbir ábestik kórip turmaǵanyn aıtady. Sebebi etek-jeńi salbyrap turǵan árbir bazardyń jalyna jarmasyp, qorǵaı beretin bolsaq, aty-zaty belgisiz mundaı bazarlar júzdep sanalady.
Al jazýshy Halıd Amın jýrnalıstermen kezdesken kezde bazardyń súrilýi ataqty «Prıvoz» bazaryn súrgenmen birdeı ekenin aıtypty. 1920-1950 jyldary almatylyqtardyń turmystyq deńgeıdegi sharýalaryn sheship alýǵa osy bazar sebep bolypty. Olar osy bazarǵa kelip, altyn, kúmis áshekeılerin azyq-túlikke aıyrbastap, jan saqtap qalǵan. Desek te, 90 jyldyq tarıhy bar bazar ashyq saýda naryǵyndaǵy básekelestikke tótep bere almaǵanyn moıyndaýymyz kerek. Bazardyń aksıonerleri saýda ornynyń ınfraqurylymyn zamanaýılandyrýǵa umtylǵan joq. 1990 jyldardaǵy jaıma bazar deńgeıinen ári asa almady.
«Nıkolsk» bazary týraly málimetter ǵalamtor kózderinde kóp: 1942 jyly munda Profýra laqap atymen tanymal bolǵan Tamarý Fastovskaıa asa qat taýarlardy úsh ese qymbat baǵasymen satqany úshin ustalyp, atylǵan.
Aqparat quraldarynyń málimetinshe, Almaty qalasynda 757 qundy tarıhı ǵımarat anyqtaldy. Qoǵam qorǵaýy kerek dep tapqan tarıhı eskertkishter qatarynda «Nıkolsk» bazary joq. Demek, ol qasyndaǵy shirkeý básin asyryp turǵan kóshe bazary deńgeıindegi saýda orny. Qala bıliginiń ony súrip tastap, oıyn-saýyq keshenin salaıyn degen nıeti joq.
Aldaǵy birer jylda bazar ornynda burynǵy ataýyn saqtap qalǵan zamanaýı saýda úıi salynyp, qalaǵa kórik beretin sáýletti ǵımarattardyń qataryn tolyqtyrady. Qala bıligi onyń qurylysyn jobalaý kezinde Almatynyń shyǵystyq-azııalyq kelbetine basymdyq beriledi dep otyr.
Almatyda bazarlardyń súrilýi jańalyq emes. Sebebi kóbiniń qurylysqa qatysty zańdardy óreskel buzǵany belgili boldy. Bul degenińiz – bazar ornalasqan aýmaqtyń shekteýli jerden asyp ketýi. Ol azdaı, erejege sáıkes kólik turaqtary múldem salynbaǵan. Sondyqtan qala ákimdigi tizege batyryp bolsa da bazar reformasyn júrgizýdi qolǵa aldy. Eger osy reformasy sátti iske assa kólik tyǵyny azaıyp, Almatynyń ajary qaıta qalpyna kelgeli tur. Sapasy syn kótermeıtin bazarlardyń ornynda sándi de sáýletti saýda núkteleri ashylmaq. Aıtpaqshy, Almatyda súrilmeıtin, talapqa saı keletin bir ǵana bazar bar eken. Bul – «Kók bazar».
Alaıda, bul bazardyń da bir kemshiligi – kólik qoıatyn jeri joq. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta «Kók bazarda» jerústi jáne jerasty kólik turaqtaryn salý qurylysy júredi.
Al qalǵan bazarlar ret-retimen súriledi. Ony «tarıhı nysan» dep attan salýdyń jóni joq.
ALMATY
