Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy N.Nazarbaev atap kórsetkendeı: «Ekijaqty yntymaqtastyq, ásirese eki memleket astanalarynda elshilikterimizdiń ashylýy nátıjesinde qarqyndy damýda. Joǵary deńgeıdegi baılanystarymyz jandana tústi. Alǵashqyda Birikken Arab Ámirlikteri memlekettiginiń negizin qalaýshy marqum sheıh Zaıd ben Sultan Ál Nahaıanmen, búginde prezıdent sheıh Halıfa ben Zaıd Ál Nahaıanmen izgi yqylasty dostyq qatynastar ornattyq. Bul baılanystar óz kezeginde barlyq saladaǵy yqpaldastyqty jan-jaqty nyǵaıtyp, onyń jańa baǵyttaryn aıqyndaýǵa zor múmkindik beredi».
Saıası saladaǵy qatynastarǵa toqtalsaq, eki el arasynda ózara senimge negizdelgen tyǵyz baılanystardyń arqasynda jyl saıyn joǵary deńgeıdegi resmı jáne jumys saparlarmen almasý júzege asady. Mysaly, Elbasy Ámirlikterge 2018-2019 jyldary eki márte resmı sapar jasady, al Ábý-Dabı Taq murageri, BAÁ Qarýly kúshteri Bas qolbasshysynyń orynbasary sheıh Muhammed ben Zaıd Ál Nahaıan 2018 jylǵy shildede Astanaǵa resmı saparmen kelip, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń ashylýyna qatysty.
Ámirlikter elimizdiń ekijaqty jáne kópjaqty formattaǵy barlyq bastamalaryn qoldaıdy, Ábý-Dabı Azııadaǵy ózara yqpaldastyq jáne senim sharalary jónindegi keńestiń belsendi múshesi, Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri seziniń turaqty qatysýshysy bolyp tabylady. Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymyn qurý týraly bizdiń bastamamyzdy Ámirlikter tolyq qoldaıdy. Halyqaralyq jáne óńirlik ózekti máselelerdiń basym bóligi boıynsha Qazaqstan men Ámirlikterdiń ustanymdary birdeı nemese uqsas. Eki eldiń syrtqy ister mınıstrlikteri arasynda turaqty túrde saıası konsýltasııalar ótkiziledi.
Saýda-ekonomıkalyq saladaǵy yntymaqtastyq jyldan-jylǵa turaqty damyp keledi. Ámirlikter bizdiń elimizben saýda aınalymy kólemi jaǵynan arab elderiniń arasynda birinshi oryn alady. Mysaly, 2018 jyly saýda aınalymy 490 mln AQSh dollaryn qurasa, 2019 jyldyń qańtar-qarasha aralyǵynda 500 mln AQSh dollarynan asyp, aldyńǵy jyldyń kórsetkishinen shamamen 10%-ǵa artyq boldy. Osy rette ekijaqty saýda aınalymynda Qazaqstan eksportynyń úlesi úlken ekenin atap ótý kerek.
Eki el arasynda qol qoıylǵan Investısııalardy yntalandyrý jáne ózara qorǵaý týraly kelisimniń arqasynda ınvestorlar uzaq merzimdi turaqtylyqpen qamtamasyz etildi. Osy ýaqytqa deıin elimizdiń ekonomıkasyna Ámirlikterden tartylǵan tikeleı ınvestısııalar kólemi 2,1 mlrd AQSh dollardan asty. Osy jyldyń maýsym-shilde aılarynda qurylysy tolyǵymen aıaqtalatyn «Ábý Dabı Plaza» kópfýnksıonaldyq kesheni jobasyna ámirlikter tarapy 1,2 mlrd AQSh dollarynan astam ınvestısııa saldy. Elorda kúni qarsańynda resmı túrde ashylatyn bul keshen Nur-Sultan qalasynyń kóz tartar maqtanyshtarynyń birine jáne Qazaqstan men Ámirlikter arasyndaǵy myzǵymas dostyqtyń erekshe rámizine aınalary sózsiz. Elimizdiń batys bóliginde munaı-hımııa kesheni jobasyn iske asyrý boıynsha mańyzdy kelissózder júrgizildi, endi ony is júzinde iske asyrý bastalady dep josparlanýda. Sondaı-aq energetıka, kólik-logıstıka, agroónerkásip pen ǵarysh salalaryndaǵy ınvestısııalyq jobalardyń jalpy quny 10 mlrd AQSh dollarynan asady.
«Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy Ábý-Dabı men Dýbaıdaǵy halyqaralyq qarjy ortalyqtarymen belsendi is-qımyldaryn odan ári jalǵastyrýda, Ámirlikterdegi qarjy ınstıtýttarynyń AHQO-nyń tabysty qyzmetine qyzyǵýshylyqtary artyp keledi.
Investısııalardy tartýmen qatar qazaqstandyq taýarlardy Ámirlikter naryǵyna shyǵarý baǵytynda keshendi jumystar júıeli túrde jalǵasýda. 2019 jyly Ábý-Dabı men Dýbaı qalalarynda «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy saýda mıssııasyn uıymdastyrdy. Azyq-túlik, qubyr jelisi jabdyqtary, talshyqty-optıkalyq baılanys, akkýmýlıator men organıkalyq tyńaıtqyshtardy óndirýshiler Ámirlikterdiń isker toptary ókilderimen nátıjeli kelissózder júrgizdi. Saýda mıssııasy barysynda BAÁ naryǵyna ený úshin ónimderdi tirkeý men sertıfıkasııalaý máseleleri talqylandy. О́tken jyly elimizden aýyl sharýashylyǵy ónimderin, onyń ishinde un, kúrish, qoı eti, tabıǵı baldy eksporttaý júzege asty. Aldaǵy kezeńde Qazaqstanda óndirilgen akkýmýlıatorlar eksportyna qatysty kelisim-shartqa qol qoıylady.
Ekijaqty yntymaqtastyqtyń áleýetti salasy – týrızm salasy boıynsha baılanystar nyǵaıyp keledi. BAÁ azamattaryna elimizge vızasyz kirý quqyǵy 2015 jylǵy shildeden bastaldy, al 2018 jylǵy 10 naýryzdan bastap Qazaqstan azamattary BAÁ aýmaǵyna 30 kúndik merzimge vızasyz kirýge múmkindik aldy. Atalǵan qadam Ámirlikterden keletin týrıster sanyn 50 paıyzǵa kóbeıtti, al qazaqstandyq týrıster kólemi shamamen 30 paıyzǵa ulǵaıdy.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstan men Ámirlikter arasynda qol qoıylǵan memleketaralyq, úkimetaralyq jáne vedomstvoaralyq kelisimder men basqa da qujattardyń sany 100-den asty. Shart-quqyqtyq negiz quraıtyn mańyzdy qujattar retinde Saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq týraly, Investısııalardy yntalandyrý jáne ózara qorǵaý týraly, Tabysqa salynatyn salyqtarǵa qatysty qosarlanǵan salyq salýdy boldyrmaý jáne salyq salýdan jaltarýǵa jol bermeý týraly, Qylmyskerlerdi ustap berý týraly, Azamattyq jáne kommersııalyq ister boıynsha quqyqtyq kómek kórsetý týraly jáne t.b. kelisimderdi ataýǵa bolady.
Eki eldiń parlamentteri arasyndaǵy yntymaqtastyq turaqty damýda. О́tken jylǵy qyrkúıekte Nur-Sultan qalasynda ótken Eýrazııa elderi parlamentteri spıkerleriniń 4-keńesine Ámirlikter tarapy eń joǵary deńgeıde qatysty. BAÁ Federaldyq ulttyq keńesiniń tóraıymy Qazaqstan Parlamenti Senatynyń tóraǵasy Darıǵa Nazarbaeva, Májilis tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınmen keńeıtilgen kelissózder júrgizip, parlamentaralyq baılanystardy odan ári tereńdetýge ýaǵdalasty.
Mádenı-gýmanıtarlyq saladaǵy yntymaqtastyq sheńberinde eki eldiń óner ujymdarynyń qatysýymen túrli is-sharalar uıymdastyryldy. О́tken jyly Ábý-Dabıdegi mádenı festıvalda «Astana Balet» teatrynyń ujymy óner kórsetti, Sharja qalasynda ótken mádenı mura aptalyǵyna án-bı ansambli jáne Ábý-Dabıde bolǵan sheıh Zaıd atyndaǵy festıvalǵa Qyzylorda jáne Jambyl oblystarynyń folklorlyq bı ansambli qatysty. 2018 jyly qol qoıylǵan Mádenıet salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimge sáıkes, Qazaqstan men Ámirlikter halyqtaryn rýhanı salada odan ári jaqyndastyrý jalǵasyn tabady.
Osy rette qazaq halqynyń uly aqyny Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyq mereıtoıyna oraı 2020 jylǵy 27-30 qańtar aralyǵynda Ábý-Dabıdegi «Manarat ás-Saadııat» ortalyǵynda Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» ulttyq kınostýdııasy túsirgen «Qunanbaı» kórkem fılmi jáne «Abaı. О́mirbaıany men shyǵarmashylyǵy» atty derekti fılm kórsetiledi. Sonymen qatar Ámirlikterdegi «Qazaq kınosynyń kúnderi» aıasynda «Qazaq handyǵy. Altyn taq», «Qazaq handyǵy. Almas qylysh», kınoepopeıasy jáne «Elbasy joly. Astana» fılmi arab kórermeniniń nazaryna usynylady.
Eki el arasyndaǵy erekshe qarym-qatynastardyń bir bóligi retinde Ámirlikterdiń bizdiń elde júzege asyrǵan birqatar áleýmettik mańyzǵa ıe jobasyn atap ótýge bolady. Mysaly, BAÁ Prezıdenti atyndaǵy Gýmanıtarlyq ister mekemesi Shymkent qalasynda 120 oryndyq perzenthana jáne 3 myń adamǵa arnalǵan meshit qurylysyna qarjy bóldi. Sonymen qatar atalǵan mekeme Nur-Sultan qalasynda jalpy quny 13 mln AQSh dollary bolatyn 1200 oryndyq orta mektep qurylysyn tabysty túrde iske asyrdy.
Qoryta aıtqanda, Prezıdent Q.Toqaevtyń Ámirlikterge alǵashqy resmı sapary ózara tıimdi yqpaldastyqty odan ári tereńdetýge keń jol ashady. Ábý-Dabı men Dýbaıda ótetin keńeıtilgen kelissózder ekijaqty qarym-qatynastarǵa qosymsha serpin berip, yntymaqtastyqtyń jańa baǵyttaryn aıqyndaıdy.
Madııar Meńlibekov,
Qazaqstannyń Birikken Arab Ámirlikterindegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi
