Jeksenbi kúni Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev
Iran Islam Respýblıkasyna saparmen baryp, osy eldiń jańadan saılanǵan Prezıdenti Hasan Rýhanıdi ulyqtaý saltanatyna qatysty.
Jeksenbi kúni Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev
Iran Islam Respýblıkasyna saparmen baryp, osy eldiń jańadan saılanǵan Prezıdenti Hasan Rýhanıdi ulyqtaý saltanatyna qatysty.
Iran Islam Respýblıkasynda (IIR) Konstıtýsııa boıynsha Memleket basshysy rýhanı kóshbasshy – Rahbar nemese Joǵarǵy basshy sanalady. Qazir bul elde rýhanı kóshbasshy Aıatolla Seıd Álı Hameneı. Ol eldiń jalpy saıasatyn anyqtaıdy jáne áskerı kúshtiń bas qolbasshysy bolyp esepteledi. Sondaı-aq, eldegi negizgi basshy qyzmetterge adamdar taǵaıyndaıtyn da sol. Joǵarǵy basshy eldegi eń joǵarǵy sarapshy bolyp tabylatyn 86 adamnyń qalaýymen saılanady.
IIR prezıdenti mańyzy jaǵynan eldegi ekinshi adam bolyp esepteledi. Ol negizinen atqarýshy bıliktiń tizginin ustaıdy. Eldiń Mınıstrler keńesin taǵaıyndap, onyń jumysyn úılestirýshi de prezıdent. Biraq mınıstrlerdi prezıdenttiń usynýymen laýazymdy orynǵa parlament bekitedi. Qorǵanys mınıstri sııaqty áleýet mınıstrleriniń kandıdatýrasyn parlamentke usynbas buryn prezıdent Joǵarǵy basshynyń kelisimin alady.
Prezıdent – halyqtyń tikeleı daýys berýimen tórt jyldyq merzimge saılanatyn tulǵa. Bıylǵy prezıdent saılaýyna túsken kandıdattardyń sany óte kóp boldy, biraq sonyń ishinde 17 adam sarapshylardyń boljamy boıynsha naqty úmitkerler edi. Bular, ásirese, burynǵy prezıdentter tarapynan qoldaý kóretin kandıdattar-tyn. Olardyń arasynda elge barynsha belgili qaıratkerler, depýtattar, mınıstrlikter men vedomstvolardyń basshylary, áskerı qolbasshylar boldy. Sonyń ishinde burynǵy prezıdent keńsesiniń basshysy Isfandııar Rahım Mashaı men Tehrannyń qazirgi meri Muhammed Bagır Galıbafty jeńedi deýshiler kóp boldy. Al Hasan Rýhanıdiń esimi úmitkerler tiziminiń orta kezinde ǵana bolatyn. Onyń artyqshylyǵy sol, ol ustanymy salmaqty lıberaldar qataryna jatatyn.
Prezıdent M.Ahmadınejadtyń kezinde ol halyqaralyq kelissózderde Irannyń delegasııasyn bastap júrdi. Biraq, onyń dıplomatııasy ásire ońshyl konservator Ahmadınejadqa jaqpaǵan bolýy kerek, uzamaı ol bul mindetten shettetilgen. Sońǵy kezderi 64 jastaǵy Hasan Rýhanı Maqsatqa sáıkestik keńesi strategııalyq zertteýler ortalyǵynyń basshysy bolyp keldi. Sonymen birge, onyń bir kezde Ulttyq qaýipsizdiktiń joǵarǵy keńesine hatshy bolyp istegenin de aıta ketý kerek. Bir sózben aıtqanda, onyń basyp ótken qyzmettik baspaldaqtary prezıdent laýazymyna laıyqtyǵyn kórsetedi.
Saılaý barysynda onyń kandıdatýrasyn Irannyń burynǵy prezıdentteri Mohammad Hatamı men Alı Akbar Rafsandjanıdiń qoldaǵany belgili. Sóıtip, Hasan Rýhanı 14 shildede bolǵan saılaýdyń alǵashqy týrynda-aq 51 paıyzǵa jýyq daýys jınap, IIR-diń kezekti prezıdenti bolyp saılandy. Ol Iran Islam Respýblıkasy bolyp jarııalanǵannan bergi 7-shi prezıdent, al jalpy saılaýdyń ózi 11-shi ret ótip otyr.
Iran zańy boıynsha prezıdenttikke taǵaıyndalýdyń eń basty sharty – eldiń Joǵarǵy basshysynyń saılaý qorytyndysyn bekitýi. Bul prosedýradan Hasan Rýhanı senbi kúni ótti. Al halyq aldyndaǵy eń úlken saltanat – Prezıdenttiń parlament depýtattary aldynda ant berýi. Bizdińshe aıtqanda, prezıdentti ulyqtaý rásimi jeksenbi kúni boldy. Oǵan ózderiniń málimetterine qaraǵanda, 50-den artyq elden jáne ondaǵan halyqaralyq uıymdardan delegasııalar qatysyp, Iran Islam Respýblıkasy tarıhynda tuńǵysh ret prezıdentti ulyqtaý ashyq, halyqaralyq shara deńgeıinde ótti.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtan basqa oǵan Armenııa, Aýǵanstan, Venesýela, Gvıneıa-Bıssaý, Lıvan, Pákstan, Tájikstan, Tanzanııa, Togo jáne Túrkimenstan delegasııalaryn sol elderdiń prezıdentteri bastap keldi. Al Úndistan, Irak, Belarýs, Reseı Federasııasy, Sırııa, Shrı-Lanka, Ońtústik Afrıka Respýblıkasy jáne t.b. elderdiń delegasııalaryn vıse-prezıdent, premer-mınıstr, parlament spıkeri sııaqty joǵary laýazymdy tulǵalar basqardy.
Iran parlamentinde 290 depýtat bar. Soǵan laıyq parlament úıi de birshama keń eken. Tyńdaýshylar oryntaqtary minberdegi sheshenniń sózderin anyq estý maqsatymen barlyq jerdegi sııaqty dóńgelente ornalastyrylypty.
Ulyqtaý rásimin Parlament Tóraǵasy A.Larıdjanı
