Meniń ájem Minýara Nurtazaqyzy Omby qalasynyń túbindegi Bákize degen aýylda dúnıege kelgen. О́ziniń aıtýynsha, qoı jyly, kún jylynyp, tólder qoradan shyǵyp, jer aıaǵy keńigen kezde týǵan.
Meniń ájem Minýara Nurtazaqyzy Omby qalasynyń túbindegi Bákize degen aýylda dúnıege kelgen. О́ziniń aıtýynsha, qoı jyly, kún jylynyp, tólder qoradan shyǵyp, jer aıaǵy keńigen kezde týǵan. Al qujatta 1916 jyly 8 naýryzda týdy dep kórsetilgen. Bıyl 98 jasqa keledi. Qos ǵasyrdyń kýási bolǵan kókiregi oıaý, kóńili ashyq qarııanyń keýdesi syr sandyq ekeni daýsyz.
Ájem óte áńgimeshil, ótken-ketkendi jadynda berik saqtaıtyn, rýhy bıik adam. Sondyqtanda bolar, osy jasqa deıingi kórgen-bilgenin kúni-búgingideı etip aıtyp otyrady. Sonyń ishindegi mańyzdylarynyń biri Qajymuqandy kórgendigi dep oılaımyn.
– Umytpasam, 8-9 jasymda bolar, – deıdi ájem, – bizdiń aýylǵa Qajymuqan keldi. Úlken atalarymyzdyń biriniń úıine tústi. Keshke qaraı ákem, sheshem, aǵalarym sonda ketken. Meniń de kórgim keldi. О́ıtkeni, batyr aǵa týraly talaı qııal-ǵajaıyp áńgimelerdi estigenmin. «Ústine tas qoıyp urǵyzady. Arba-shanalardy súıreıdi, qarsy kelgenniń bárin jyǵady» degen el aýzyndaǵy oqıǵalar maǵan tanys. Batyr aǵa dep atap otyrǵanym, ákem ylǵı Qajymuqan týraly aıtqanda osylaı dep otyratyn. Shynynda Alpamys, Qobylandylar sondaı bolǵan shyǵar. Oıyn balasymyz. Úıge kelisimen qatyp uıyqtap qalyppyn. Tún ortasynda oıanyp ketsem, úıde úlkender jaǵy joq eken. Atyp turyp, kópshilik jınalǵan úıge qaraı júgire jóneldim. Jaıshylyqtaǵy qarańǵyǵa attap baspaıtyn qorqaqtyǵym bári jaıyna qaldy. Qajymuqan otyrǵan úıge qalaı jetkenimdi bilmeımin. Kelsem, syǵylysqan adamdardan aıaq alyp júre almaıtyndaı eken. Bir jaqsysy men sekildi bala-shaǵanyń qatary sıregen. Úlkenderdiń arasynan eptep ótip, tórgi bólmege jaqyndadym. Esik shalqasynan ashyq, tórde qasqaıyp otyrǵan adamdy kórdim. Kórdim de, qalt tura qaldym. Ári qaraı jyljýǵa batylym jetpedi. Seskenip qalǵandaımyn. Sebebi, onyń otyrǵan turqynan, bet álpetinen bala túgil, úlken adamnyń ózi qaımyǵatyndaı eken. Erinderi jyrym-jyrym, qulaǵynyń túbinde bir nárse ilinip turǵandaı kórindi. Sóılep otyr eken. Denesiniń úlkendiginen shyǵar daýsy alystan kúńgirlep estiledi. Iyǵy ózi otyrǵan qabyrǵany tolyq jaýyp turǵandaı boldy. Qarap tura berýge shydamaı, bosaǵa jaqta áıelderdiń arasynda otyrǵan sheshemniń qasyna jaıǵastym. Azdan soń sheshem ekeýmiz úıge qaıttyq. Erteńine ákem Nurtaza shaı ústinde batyr aǵany eldiń 3-4 jigiti Ombyǵa alyp ketkendigin, ári qaraı ol kisi patsha turatyn qala – Peterborǵa oıyn kórsetýge baratyndyǵyn aıtyp otyrdy.
Bul áńgimeni aıtqan kezde ájem erekshe tolqyp, balalyq shaǵyndaǵy sol bir kórinisti eske alyp, Qajymuqandy kórgendigin maqtan etetinin baıqatatyn. Odan ári búkil Omby jurtshylyǵynyń balýan babany qalaı qurmetteıtindigin, ol kisi kelgende aýyl adamdarynyń taıly-tuıaǵy qalmaı qonaq túsken úıge jınalatyndyǵyn, ol kún Omby qazaqtaryna merekemen birdeı bolatynyn áńgime etip otyratyn. Ájem búginde budan 82 jyl buryn kelin bolyp túsken jeri, Reseıdiń Omby oblysynyń Rýssko-Polıan aýdanymen shektes Soltústik Qazaqstan oblysy, Ýálıhanov aýdany, Jasqaırat aýylynda inim Sádibek pen kelinim Janardyń qolynda baqýatty turyp jatyr. Súıeginiń asyldyǵy men parasatynyń moldyǵynan bolar, áli sol áńgimeshil, aqylgóı qalpynan aınymaǵan.
Sárýar QAMAEVA,
L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa
Ulttyq ýnıversıtetiniń dosenti,
fılologııa ǵylymdarynyń
kandıdaty.
