Buryn memlekettiń negizgi baılyǵy bolǵan ken oryndary jyljıtyn jáne jyljymaıtyn múlikter sońǵy shırek ǵasyrda damyǵan elderde ekinshi qatarǵa ysyrylyp, olardyń ornyna adam kapıtaly qoǵamdy órkendetetin negizgi kúshke aınaldy. Sondyqtan, ótken ǵasyrdyń 70-80-shi jyldaryna deıin negizgi qarjyny óndiris, stanoktar t.b. bólgen memleketter, endi bilim men ǵylym, adamnyń jan-jaqty damýyna bóletin boldy.
Buryn memlekettiń negizgi baılyǵy bolǵan ken oryndary jyljıtyn jáne jyljymaıtyn múlikter sońǵy shırek ǵasyrda damyǵan elderde ekinshi qatarǵa ysyrylyp, olardyń ornyna adam kapıtaly qoǵamdy órkendetetin negizgi kúshke aınaldy. Sondyqtan, ótken ǵasyrdyń 70-80-shi jyldaryna deıin negizgi qarjyny óndiris, stanoktar t.b. bólgen memleketter, endi bilim men ǵylym, adamnyń jan-jaqty damýyna bóletin boldy.
Adam damýyna jappaı kóńil bólý molekýlıarlyq bıologııa, kosmo jáne nanofızıka, nanohımııa, kognıtıvti ǵylymdar, nanoaqparat, nanoelektronıkaǵy ǵylymı-tehnologııalyq órleý ómirdiń barlyq salalaryna túpkilikti ózgeris ákelip, qoǵam damýyndaǵy zerdeliktiń basymdyǵyn dáleldedi.
Bul kezde ǵylym men tehnologııaǵa bólinetin qarjy ondaǵan ese ósip, árqaısysynyń quny ekiden bastap ondaǵan mıllıard dollar turatyn «Genom», «Adam genomy», «Nanoteh», «Bıoteh», «Jasandy sýperıntellekt», CERN, SATI (ǵaryshty zertteý) sııaqty halyqaralyq megajobalar iske asýda. Endi Almanııa 80 el qatysqan halyqaralyq iri ǵylymı jobany iske asyrýǵa kirisýde.
Osy ýaqytqa deıin evolıýsııanyń ónimi bolyp kelgen adam, endi osyndaı postklassıkalyq zertteýler men onyń jetistikterin nanoınjenerııa, molekýlıarly-bıologııalyq, nanogenomdyq, nanomedısınalyq, neıro-chıpter tehnologııasy, jasandy ıntellekt t.b. nátıjesinde evolıýsııany ózi jasaıtyn jańa satyǵa kóterýde.
Bir ókinishtisi, jańa adamzatty qalyptastyratyn osyndaı zamanaýı ózgerister bizdiń qatysýymyzsyz ótýde. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda belgili sebeptermen osyndaı revolıýsııalyq ózgeristerden tys qalǵan Qazaqstan aldaǵy ýaqytta ǵylym men tehnologııanyń damýyna tıisti kóńil bólgende ǵana HHI ǵasyr kóshine ilesedi. Zerdelik básekelestik zamanynda ǵylym men tehnologııasyn tıisti qarjy bólip damytpaǵan elder basqalardyń taýarlaryn alýǵa, ıaǵnı solardyń óndirisi men ekonomıkasyn damytýǵa májbúr bolýda.
Qazaqstannyń búgingi damý qarqyny TMD elderiniń ishinde aldyńǵy qatarda, keıbir kórsetkishterde Shyǵys Eýropa elderiniń deńgeıine jettik degenimizben, 2008 jylǵy Elbasy Joldaýyndaǵy, «...bizdiń aýyl turǵyndarynyń eńbek ónimdiligi batys elderindegiden 20 ese kem» degen tujyrymdamasy men Keden odaǵyndaǵy IJО́ Belorýssııadan úsh esedeı kóp bola tursa da, Qazaqstannyń taýar aınalymynyń osy elden úsh ese kem bolýy, ıaǵnı bizdegi adam kapıtaly deńgeıiniń sol Belorýssııadan 4-5 ese tómendigin kórsetse, bizdiń eldiń eksportyndaǵy shıkizat 95%-dan astam bolýy strategııalyq turǵydan kóp máselelerdi qaıta qaraýdy qajet etedi.
Qazirgi jaǵdaıda Qazaqstanda jeńil, toqyma ónerkásipterin damytý múmkin bolmaı qaldy. Sonymen qatar, básekelestik, mamandardyń jetispeýi t.b. saldarynan avtomobıl, aýylsharýashylyq mashınalaryn shyǵarýdyń tolyq sıkline qol jetkizý de tolyǵymen iske aspaı qalýy múmkin. Sebebi, mamandar avtokólik, kompıýter t.b. qurastyrýdy óndiristen góri salyqtan ketýdiń ýaqytsha joly dep qaraıdy. Qazaqstan BSU-ǵa kirgende ol ózinen-ózi joıylady. Sonymen qatar, kórshi Reseıden shyǵatyn osyndaı avtomobılderdiń quny bizdikinen áldeqaıda arzan bolǵandyqtan, búginde syrttan keletin avtokólikterdiń jartysynan astamy osy eldiń úlesinde.
Álemdik banktiń Qazaqstanda júrgizgen zertteýleri boıynsha munaı-gaz, mashına jasaý, metall óńdeý salalarynda jumys berýshiler jumysshylardyń jetispeıtindigin jáne osy salalarda isteıtinderdiń 60%-nyń kásibı deńgeıiniń tómendigi óndiris pen kásipkerliktiń damýyna kedergi keltiretinin aıtady.
Keńes kezinen qalǵan qorǵanys salasynyń zaýyttary beıbit ónim shyǵarýǵa beıimdelmegen, al basqa óndiristegi stanoktar men quraldar eskirgen jáne kóp qýatty qajet etetindikten tıimsiz. Sondyqtan, ónerkásiptiń negizgi salalaryn damytýdy jańadan bastaý qajet. Al, ekonomıkanyń qaı salasyna basymdyq berip damytýdy durys sheshý strategııalyq turǵyd
