Tań qylań bere elordadan shyǵyp, Astana-Semeı-Jıdebaı baǵytyn betke alǵan avtobýs Abaı ómirge kelgen kıeli óńirge jol tartyp keledi. Alyptar eline sapardyń «Ulylar mekenine saıahat» atalýy da júregimizge jylylyq uıalata tústi. Erekshe atap óterligi, elimiz boıynsha Saryarqanyń, ıaǵnı, qazaqtyń búgingi Astanasynyń tórinen ǵulama Abaıdyń týǵan eline jol tartqan saıahat sapardyń negizgi uıymdastyrýshysy – Qazaqstan-Reseı ýnıversıtetiniń «Abaıtaný» ǵylymı-tanymdyq ortalyǵy. Onyń ishinde, osy ortalyqtyń ashylýyna muryndyq bolyp, oǵan kóp eńbek sińirgen, atalmysh jobanyń júgin arqalap kele jatqan ortalyq dırektory, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi – Almahan Muhametqalıqyzy.
Tań qylań bere elordadan shyǵyp, Astana-Semeı-Jıdebaı baǵytyn betke alǵan avtobýs Abaı ómirge kelgen kıeli óńirge jol tartyp keledi. Alyptar eline sapardyń «Ulylar mekenine saıahat» atalýy da júregimizge jylylyq uıalata tústi. Erekshe atap óterligi, elimiz boıynsha Saryarqanyń, ıaǵnı, qazaqtyń búgingi Astanasynyń tórinen ǵulama Abaıdyń týǵan eline jol tartqan saıahat sapardyń negizgi uıymdastyrýshysy – Qazaqstan-Reseı ýnıversıtetiniń «Abaıtaný» ǵylymı-tanymdyq ortalyǵy. Onyń ishinde, osy ortalyqtyń ashylýyna muryndyq bolyp, oǵan kóp eńbek sińirgen, atalmysh jobanyń júgin arqalap kele jatqan ortalyq dırektory, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi – Almahan Muhametqalıqyzy.
Shyǵysta kún erte shyǵyp, erte batatyny barshaǵa aıan. Erteńine erteletip Jıdebaıdy betke alyp, jolǵa shyqtyq. Qatarymyz abaıtanýshy ǵalym, kórgeni men túıgeni mol aqsaqal Tóken Ibragımov jáne aqyn apamyz Dámesh Omarbaevamen tolyqty. Ulylar mekeniniń ár tasyn jatqa biletin Tóken aqsaqal áriden áńgime qozǵap keledi. «Mynaý Shaǵyl tóbesinen Shoqan áıgili saparyn bastaǵan… Osy dóńde ǵoı, Aqylbaıdyń «Surǵylt tuman dym búrkipti» sharyqtatatyny. Al, bul ándi bireýler Abaıdiki, dep jar salyp júr. Shyntýaıtynda, bul eki aýyz óleńniń ánin de, mátinin de Aqylbaı shyǵarǵanyn Ahattyń jazbalary rastaıdy», dep bir qaıyrdy Tóken qart. Mine, Jıdebaı baǵytyna bet alǵan jolda alǵash bolyp toqtaǵan ornymyz, Tóken aqsaqal tilge tıek etken «Shaǵyl dalasy» joly boldy.
...Qart Semeıdiń kókiregin qaq jaryp, saıyn dala tósinen batysqa qaraı taspadaı sozylǵan jol jatyr. Almahan apaıymyzdyń aıtýynsha, M. Áýezovtiń «Abaı joly» romanynda qystaı qalada oqýda bolǵan bala shákirt aýylyn ańsap, janyndaǵy serikterine maza bermeı asyǵys sapar shegetin jol osy. Epopeıada aıtylatyndaı, Semeı qalasynda arab, parsy, din sabaǵyn oqıtyn Abaı úsh jyldyq oqýdyń jazǵy demalysyna shyqqanda osy jolmen eline saǵyna jetýshi edi ǵoı. «Úsh kúndik joldyń búgingi, sońǵy kúnine shákirt bala baryn salatyn» kezeń kózimizge jylyushyraı ketti. Alkúreń kóde men aqseleýi jelmen tolqyǵan salqar dalanyń bári kóńilge unamdy, bári júrekke jyly tıip barady. Týǵan jerdiń bel-belesteri kózine ottaı basylyp, júregin saǵynysh kernegen jas Abaıdyń aldaǵy ómirge, kúres pen tartysqa, qýanysh pen qaıǵyǵa, oı men tolǵanysqa toly tirshilik belesterine sapar shegetin joly bul. Shákárim men Muhtar da bilim izdep Semeıge, elin ańsap Shyńǵysqa qaraı osy jol arqyly san ret júrip ótken.
Shaǵyl jolymen Arqalyq taýyna qaraı biraz júrgen soń, aldymyzda kóldeneń jatqan asý kórindi. Bul – Kúshikbaı kezeńi. Kúshikbaı asýy – Semeıden 51 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan Arqalyq taýynan asatyn tusy. Semeı men Shyńǵystaý arasyndaǵy Abaı san ret toqtap, basynda túnegen beket.
Osy Arqalyq taýynyń bıik tóbe basynda Kúshikbaı batyr jerlengen. Ol Orta júz, ýaq rýynan shyqqan, Jońǵar basqynshylaryna qarsy kúresken belgili batyrlardyń biri. Batyrlyǵymen qosa, nasharǵa qaıyrymdy, ádildigimen aty shyqqan adam. Akademık jazýshymyz Muhtar Áýezov: «Kúshikbaı batyr 21 jasynda dúnıe salǵan eken. Erte kúnnen batyr ataǵyn alǵan. Sońǵy kezderde kózdegen maqsaty qolbasylyq bolyp, aıaǵynda oǵan da jetip, egesken elinen kegin alyp, eges qylyp júrgende sheshek shyǵypty. Sheshek aýyr shyǵyp, kóp ýaqyt qozǵala almaı jatyp qalǵan. Egesip júrgen jaýlary batyrdyń tósek tartyp jatqanyn paıdalanǵan desedi. Dushpandary batyrdy qapyda almaqshy bolypty. Kek býǵan namysker er jara basqan jalańash etine shekpenin jelbegeı jamyla salyp, jaýyna atoı beripti. Jerin jaýdan azat etip, osy tóbeniń basyna jetkende, at ústinde naızasyna súı
