Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń málimdemesiniń tolyq mátini

Qurmetti otandastar!

Qazir búkil álem buryn-sońdy bolmaǵan kúrdeli jaǵdaımen betpe-bet kelip otyr.

Koronavırýs indeti dúnıe júzin jaılap barady.

Búginde 177 memlekette 800 myńǵa jýyq adam osy dertke shal­dyqty.

Ony juqtyrǵandar sany kún­nen-kúnge artýda.

Biz tótenshe jaǵdaı jarııalap, Qazaqstanda vırýstyń jappaı taralýyna jol bermedik.

Sonyń arqasynda ahýaldy baqylaýda ustap otyrmyz.

Halqy Qazaqstanmen shamalas keıbir elderde koronavırýsqa shaldyqqandar ondaǵan ese kóp.

Men elorda men Almatyda ǵana emes, elimizdiń barlyq óńir­­inde karantındi kúsheıtýdi tapsyrdym.

Barsha qazaqstandyqtarǵa sabyr saqtap, túsinistik tanytqany úshin alǵysymdy aıtamyn.

Biz dúrbeleń týdyrýǵa jol ber­meımiz.

Dál osy kezde halyq memleketke qoldaý kórsetýi kerek.

Bul – asa mańyzdy.

Koronavırýs – batpandap kirip, mysqaldap shyǵatyn qaýipti dert. 

Degenmen, biz indetke shal­dyq­qan adamdarǵa barlyq qajetti kómekti kórsetemiz.

Búginde búkil elimiz dárigerler men medısına qyzmetkerleriniń qaısarlyǵyna tánti bolýda.

Olar – adam ómirine arasha túsip jatqan búgingi kúnniń batyr­lary.

Sondyqtan pandemııaǵa qar­sy kúrestiń aldyńǵy leginde júr­genderge qosymsha qoldaý kórsetý jóninde sheshim qabyldadym.

Dárigerlerge jáne medısına qyzmetkerlerine 3 aı boıy qosymsha ústemeaqy tólenedi.

Medısına qyzmetkerleriniń ómirin saqtandyrý máselesi de sheshimin tapty.

Árıne, aq halatty abzal jandar budan da zor qoldaýǵa laıyq.

Sondaı-aq polısııa qyz­met­kerleri men áskerı qyzmetshilerge de aıryqsha alǵys bildiremin.

Tótenshe jaǵdaı rejiminiń qashanda ekonomıkalyq jáne áleýmettik saldary bolady.

Biz úshin azamattardyń den­saý­lyǵymen qatar olardyń óz tabysynan aıyrylmaýy da
mańyzdy.

Men buǵan deıin daǵdarysqa qarsy alǵashqy sharalar toptamasyn jarııaladym. Úkimet pen ákimder ony júzege asyrýdy bas­tady. 

Jaǵdaıdyń ýshyǵa túskenin eskerip, azamattarǵa jáne bızneske odan ári qoldaý kórsetý jóninde mynadaı qosymsha she-shimder qabyldadym.

Birinshi. Inflıasııanyń artýyna baılanysty zeınetaqy, memlekettik járdemaqy jáne ataý­ly áleýmettik kómek mól­sherin jyldyq ólshemmen alǵanda 10 paıyzǵa ındeksasııalaýdy tapsyramyn.

Osyǵan oraı, atalǵan sanat­taǵy azamattardyń tabysyn arttyrý úshin memleket tarapynan 200 mıllıard teńgeden astam qarajat bólinedi.

Ekinshi. Bıylǵy 23 naýryz­da tabysynan aıyrylǵan aza­mat­tarǵa eń tómengi jalaqy mól­sherinde qoldaý kórsetiletini týraly aıttym.

Endi osy kómekti alatyn aza­mat­tardyń sanatyn keńeıtýdi tap­syramyn.

42500 teńge kólemindegi bul qa­ra­jat buryn turaqty ju­mys istep, jalaqy alǵandarǵa ǵana emes, sondaı-aq ózin ózi ju­mys­pen qamtyǵan jáne resmı tirkel­meı eńbek etetin azamattarymyzǵa da berilýge tıis.

Mundaı kómekti alý úshin olar ózderiniń mártebesin bekitýge tıis. Sodan keıin atalǵan azamattar tótenshe jaǵdaı kezeńinde memleketten aı saıyn áleýmettik kómek alyp otyrady.

Esh jerde kórsetilmese de jet­kilikti tabysy bar adamdar osy tólemdi alý úshin ótinim berýi múmkin.

Buǵan deıin de osyndaı jaǵdaı bolǵany jasyryn emes.

Biraq keıbir jaýapsyz adam­dar­dyń kesirinen shyn máninde kómekke muqtaj júz myńdaǵan azama­ty­myzdy qoldaýsyz qal­dyra almaımyz.

Jalpy, 23 naýryzda jáne búgin jarııalanǵan sharalardyń nátıjesinde 3 mıllıonǵa jýyq azamatymyzǵa kómek kórsetiledi.

Úshinshi. Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi boıynsha saqtandyrylmaǵan aza­mattardyń medısınalyq kó­mek alý quqyǵyn 1 sáýirden 1 shildege deıin uzartýdy tapsyramyn.

Atalǵan saqtandyrý júıesinde bolý-bolmaýyna qaramastan osy kezeńde azamattarymyzǵa tolyq medısınalyq kómek kórsetilýge tıis.    

Tórtinshi. Turmysqa qajetti zattar men azyq-túlikti tegin ala­tyn azamattardyń sanatyn keńeı­tý kerek. 

Mundaı kómek túri qosymsha 1-shi, 2-shi, 3-shi toptaǵy múgedek­ter­ge, múgedek balalarǵa jáne ju­mys­syz retinde tirkelgen aza­mat­tarǵa berilýi qajet. 

Osyndaı shara arqyly 800 myń­nan astam adamǵa kómek kór­se­temiz. 

Bul rette turmysqa qajetti zattar men azyq-túliktiń shekti mólsherin bekitken jón.

Jergilikti shaǵyn jáne orta bıznesti ónim óndirý jáne ony jetkizý isine jumyldyrý qajet.

Úkimet otandyq IT-kom­panııalardy áleýmettik qoldaýǵa bólingen qarajattyń maqsatqa saı jumsalýyna tıimdi monıtorıng júrgizetin platforma ázirleý jumysyna tartýy kerek.

Aldaǵy ýaqytta mundaı kómekti zattaı emes, azamat­tar­dyń ózderi tańdap, satyp alýy úshin qarjylaı berýge kóshken jón.

Besinshi. Kóktemgi egis naý­qa­­nyn ýaqtyly ótkizý asa ma­ńyzdy.

Bıýdjetten 70 mıllıard teńge bólinedi. Bul qarajat sharýalarǵa «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ arqyly beriledi. Onyń ústemeaqysy 5 paıyzdan aspaıdy. 

Osy maqsatqa «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdar­lamasy arqyly qosymsha 100 mıllıard teńge bólýdi tapsyramyn.

Atalǵan baǵdarlama aıa­syn­daǵy túpki mólsherleme barlyq salalar boıynsha birizdendirilip 6 paıyz boldy.

Eń aldymen shaǵyn jáne orta sharýa qojalyqtaryna qoldaý kórsetken jón.

Sonymen qatar Úkimetke ja­nar­maıdyń naryqtyq baǵasyn 15 paıyzǵa arzandatyp, 165 teń­gege deıin tómendetý mindeti júk­teldi.

Osyny qamtamasyz etý úshin 390 myń tonna janarmaı jeńil­dikpen satylatyn bolady.

Arzan janarmaı sharýalarǵa deıin jetýge tıis. Ony jetkizetin «operatorlardyń» jumysy tolyǵymen ashyq bolýy kerek.  

Úkimet pen Bas prokýratýra óńir­lerde tıisti baqylaý men qada­ǵalaý jumystaryn qamta­masyz etýge tıis.

Karantın jaǵdaıynda kúrde­le­ne túsetin birqatar másele bar.

Bul – kepilge qoıylǵan múlikti halyqqa qyzmet kórsetý or­talyqtarynda resimdeý, nota­rıaldy kýálandyrý, qosalqy bólshekter satyp-alý jáne t.b.

Sondyqtan Úkimet pen ákim­dikter kóktemgi egis naýqanyn erek­she baqylaýǵa alýy kerek.

Azyq-túlik qaýipsizdigin qam­ta­masyz etý turǵysynan alǵanda ár kúnimizdiń mańyzy zor. 

Altynshy. Karantınge baılanysty elorda, Almaty jáne Shymkent qalalary tóńireginde eń­bekke jaramdy, biraq ju­mys­syz qalǵan azamattardyń sany arta tústi. Bul, eń aldymen, jas­tarǵa qatysty.

Úkimet pen ákimder «Ju­mys­pen qamtý jol kartasy» aıasynda atalǵan óńirlerde naqty jobalardy júzege asyrýdy dereý qolǵa alýy qajet. 

Azamattarymyzdyń tabys kó­zi bolýǵa tıis. Olar kúnin kóre al­maı qursaýda qamalyp otyr­maýy kerek.

«Jumyspen qamtý jol kartasy» aıasynda jumys isteýge nıet bildirgen azamattarǵa eń tómengi mólsherdegi eki jalaqy nemese 85 000 teńge tólenedi. Muny olar birden jumys ornyna kelgen kezde alady.

Bul turaqty jalaqysy emes, soǵan qosymsha retinde beriledi.

Osyǵan oraı arnaıy mobıldi oryndar ashylyp, ákimdikter túsindirý jumystaryn júrgizedi, koronavırýsqa qatysty ekspress-test alyp, jumysshylardy ju­myl­dyrýdy jáne jańa jumys ornyna deıin jetkizýdi uıym­das­tyrady.

Jumys berýshiler «Ju­mys­pen qamtý jol kartasy» boıyn­sha eń­bek etetinderdiń bárine laıyq­ty jaǵdaı jasap, qorǵaný qural­darymen qamtamasyz etýge tıis.    

Jetinshi. Men buǵan deıin shaǵyn jáne orta bıznesti qol­daý­ǵa arnalǵan sharalardy jarııa­ladym.

Bul – salyq jeńildikteri, qaryzdy óteý merzimin shegerý jáne taǵy basqa sharalar.

Shaǵyn jáne orta bıznes ókilderiniń usynystaryna keletin bolsaq, olardyń kóbi qazirdiń ózinde qoldaý taýyp, quzyrly or­gandar tarapynan júzege asyrylyp jatyr.

Sonyń ishinde memlekettik qoldaý sharalaryna saı keletin qyzmet túrlerin keńeıtý, nesıeniń ústemeaqysyn tó­men­detý jáne bi­rizdendirý, mem­lekettik kepil­dik­terdiń kólemin arttyrý jumystary qamtylǵan.

Qarjy naryǵyn retteý agent­tigi shaǵyn jáne orta bıznestiń ne­sıe­lerin óteý merzimin uzartý, tólemdi qaıta qarastyrý másele­leri boıynsha banktermen, basqa da qarjy uıymdarymen jumys júrgizýde.

Osy máselege jeke toqtalyp ót­ken jón.

Kóptegen kásipker tótenshe jaǵdaı kezinde nesıeniń paıyzdyq ústemeaqysyn eseptemeý úshin bankterge tapsyrma berýdi surap otyr.

Mundaı qadam bankterdi shy­ǵynǵa ushyratatynyn túsinýi­miz kerek. Olar da bizdiń ekono­mı­kamyzdyń ajyramas bóligi.

Degenmen, men taǵy da ekinshi deńgeıdegi bankterden azamattyq jaýapkershilik pen túsinistik tanytýdy suraımyn.

Bankter qıyn jaǵdaıǵa tap bol­ǵanda memleket olarǵa aıtar­lyqtaı kómek berdi.

Qazir sizder halyqqa jáne otandyq bızneske qoldaý kórse­tý­lerińiz kerek.

Qajet bolǵan jaǵdaıda mem­leket tarapynan qosymsha nus­qaý­lyq sharalar qolǵa alynady.

Jaǵdaı odan ári ýshyǵatyn bolsa, Úkimet pen qarjy sala­synyń quzyrly organdary bul máseleni sheshý úshin tıisti sharalar qabyldaıdy.

Kelesi másele. Kásip­ker­lerimiz salyqtyq júktemeni azaıtýǵa qa­tysty qosymsha qoldaýǵa muqtaj. Bul jumys oryndaryn saqtaý já­ne jalaqy tóleý úshin asa ma­ńyzdy.

Sondyqtan ekonomıkanyń eń kóp zardap shekken sek­torlaryndaǵy shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi 6 aıǵa (bıyl­ǵy 1 sáýirden 1 qazanǵa deıin) eń­bekaqy tóleý qorynan ustalatyn salyqtan jáne basqa da tólemder­den bosatylady.

Bul qoǵamdyq tamaqtaný, saý­da, kólik qyzmeti, konsýl­ta­sııa­lyq qyzmet, IT, qonaqúı, týrızm jáne basqa da salalardy qamtıdy.

Onyń naqty tizimin tótenshe jaǵdaı rejimin qamtamasyz etý jónindegi memlekettik komıssııa bekitip, qajet bolǵan jaǵdaıda tolyqtyryp otyrady.

Kásipkerlerdiń úndeýinde daǵ­darys kezeńinde salyq tóle­meý týraly ótinish bolǵanyn aıt­qan edim.

Osy oraıda mynadaı máseleni atap ótkim keledi.

Tıisti jedel sheshim qabyl­dandy. Meniń tapsyrmam boıyn­sha Úkimet shaǵyn jáne orta kásip ıeleriniń barlyq salyq tólem­derin 3 aıǵa toqtatty.

Bul qazirgi qalyptasqan jaǵ­daı­da salyqtan bosatylǵanymen, onyń keıin tólenýi kerektigin bildiredi. 

Sonymen qatar biz ekono­mıkalyq ahýaldy jan-jaqty baǵamdap otyrmyz. Aldaǵy jaǵ­daıǵa baılanysty túpkilikti sheshim qabyldaımyz.

Kelesi másele. Úkimet eli­miz úshin mańyzdy ımport taýar­laryna salynatyn baj salyǵyn alyp tastaý máselesine qatysty Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵyndaǵy seriktesterimizben jumys júrgizýde.

Jeke qorǵanys quraldary, óndiriske qajetti shıkizat, vaksınalar men dıagnostıkaǵa arnalǵan qural-jabdyqtar jóninde tıisti sheshim qabyldandy.

О́z elimizde jetkilikti emes azyq-túlik taýarlaryna salynatyn ımporttyq baj salyǵyn tómendetý boıynsha jumys jal­ǵasýda.

Úkimet otandyq bıznestiń suranystaryn eskerip, atalǵan jumysty jedeldetkeni jón.

Sondaı-aq jergilikti shaǵyn jáne orta bıznestiń áleýetin paıdalaný qajet. Bul – óte mańyzdy másele.

Ákimdikter jáne Úkimet («Mem­­­lekettik azyq-túlik korpo­ra­­sııasy» arqyly) otandyq agro jáne qaıta óńdeý kásiporyn­darynan keminde 6 aı buryn ónim­di satyp alýdyń kepildi júıesin jolǵa qoıýǵa tıis. Bas­qasha aıtqanda, «aldyn ala satyp alý» nemese «alynǵan ónim boıyn­sha satyp alý» tetigin engizýi kerek.

Kásiporyndardyń ózara yqpal­dastyǵynyń naqty jolyn anyqtaý qajet, ıaǵnı egistik ba­synan dúken sóresine deıingi tiz­bekti aıqyndap, olardy jeńil­detilgen nesıemen qamtamasyz etý qajet.

Bul rette bıznes ókilderi ón­diris kólemin qamtamasyz etý, turaqty baǵany ustap turý, ju­myspen qamtý jáne ózine júk­telgen basqa da mindetterdi ja­ýap­kershilikpen oryndaýǵa tıis.

Segizinshi. Atalǵan sharalar toptamasyn júzege asyrý úshin Úkimetke jáne Ulttyq bankke barlyq qajetti qarajat kózderin paıdalanýdy tapsyramyn. Sonyń ishinde Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory, Ulttyq banktiń resýrstary men quraldary da bar.

Tuńǵysh Prezıdentimiz – El­basy qurǵan Ulttyq qordyń qar­jy­syn utymdy paıdalanýymyz kerek.

Bólingen qarajatty naqty eko­nomıkaǵa jedel ári tıisti deń­geıde jetkizý úshin memle­ket­tik damý ınstıtýttary arqy­ly qarjylandyrý múmkindigin de qarastyrǵan jón. Olardyń qatar­ynda «Báıterek», «Agrarlyq nesıe korporasııasy» jáne bas­qa­lary bar.

Osyndaı qoldaý túri ózge de je­ńildikter sııaqty eksporttyq áleýeti bar tez damyp kele jatqan orta deńgeıdegi kompanııalarǵa ar­nalýy tıis. Mundaı kompanııalar daǵdarystan keıingi kezeńdegi negizgi «qozǵaýshy kúshke» aınala alady.

Taǵy bir másele. Daǵdarysqa qarsy sharalardyń aýqymy men qarjylyq resýrstardyń kólemine baılanysty bólinip jatqan qarajattyń maqsatqa saı ári tıimdi jumsalýynyń, aza­mat­tarǵa jáne bızneske qoldaý kórse­tý kezinde ashyqtyq pen aıqyn­dyq qaǵıdatyn qamtamasyz etýdiń mańyzy arta túsedi.

Bul mindet Esep komıtetine júkteledi. Bul jumysqa aımaq­tyq revızııalyq komıssııalardy, qoǵamdyq keńesterdi de ju­myl­dyrý qajet.

Osy rette tótenshe jaǵdaıda qoıylatyn arnaıy talaptar da eskerilýi kerek.

Qadirli aǵaıyn!

Koronavırýs indetine baılanysty barshamyz kúrdeli kezeńdi bastap ótkerip otyrmyz.

Biraq bul – ýaqytsha qıyndyq.

Biz muny mindetti túrde jeńemiz!

Búkil álem kúresýde. Biz de bar kúsh-jigerimizdi salamyz.

Biz, memleket jáne qoǵam bolyp barsha azamattarymyzǵa qoldaý kórsetemiz, eshkimdi kómeksiz qaldyrmaımyz.

Muqtaj adamdarǵa qol ushyn beremiz. 

Buǵan eshqandaı kúmán bolmaýy kerek.

Qoǵamdaǵy bereke-birlik kúsh-qýatymyzdy arttyrady.

Osy rette indetti juqtyrǵan azamattarǵa da qoldaý bildirgim keledi. Esh moıymańyzdar! Bul aýrý qanshalyqty qaýipti bolǵa­nymen, odan emdelip shyǵýǵa bolady. Sizderge kómektesý úshin bar­lyq jaǵdaıdy jasaımyz. 

Eń bastysy, shydamdylyq, tózimdilik jáne jaýapkershilik tanytaıyq.

Biz – rýhy asqaq, birligi bekem, eńsesi bıik halyqpyz.

Sondyqtan bul synaqtan da súrinbeı ótip, qıyndyqty birge eńseremiz dep senemin.

Basty toılarymyz áli alda.

Tórt qubylamyz túgel bolsyn, aǵaıyn!

Biz birgemiz!