Qazaqstan • 15 Sáýir, 2020

Bári ony qazaqtyń balasy deıdi (vıdeo)

1800 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Áleýmettik jelide «Dúnıe, shirkin» termesin dombyramen tebirene shyrqaǵan Alekseı Lodochnıkovtiń óneri qyzý talqyǵa túsip jatyr. Qazaqtyń qasıetti qara dombyrasymen án salyp, terme-tolǵaý aıtý – kez kelgenniń mańdaıyna buıyra bermeıtin kıeli óner. Mundaı joǵary deńgeıge qol jetkizý úshin dástúrli ánshiniń qanynda ulttyq mýzykanyń tunyq qaınary búlkildep turýy qajet. Asyl marjan teńizdiń túbine ǵana tunady desek, jan-dúnıesi dalanyń quraqtaı sarynymen úndesip, qazaqy qaıyrymdar men maqamdardy qaltqysyz ıgergen oryndaýshyǵa halyqtyń aqjarma lebiziniń de dál solaı shyn kóńilden tógile órilip jatqanyna kýá boldyq. Jas ánshiniń ónerin az ýaqytta 20 myńnan astam adam tamashalap, jankúıerleri pikir jazyp, arman-ańsaryn, baqytyn qazaq elimen baılanystyrǵan ózge ult ókilderiniń, ásirese keıingi jas býynnyń memlekettik tilge, qazaqtyń dástúrli ulttyq ónerine degen  súıispenshiligine rızashylyq sezimderin bildirgen.

Bári ony qazaqtyń balasy deıdi (vıdeo)

Jas ónerpaz oryndaǵan belgili ánshi Meırambek Besbaevtyń repertýaryndaǵy: «Dáýren kóship barady qaraılamaı, Qubylady kún saıyn, qalaı-qalaı? Seniń altyn sáýleńe ne jetedi, Jarqyraǵan dúnıe shar aınadaı. Dúnıe, shirkin, О́ter bir kún!» dep bastalatyn tolǵaý-termeniń ereksheligi –   jattandy, bir saryndy áýenmen jaıdaq jortyp, dittegen mejege tez jete qoıatyn etek-jeńi sholaq dúnıe emes. Ol áýenniń ár ıirim-izine tán yrǵaqtan aýytqyp ketpeı, halyqtyq kóne maqammen, maıda qońyr daýyspen egile, eljireı oryndalatyn, minezi taý samalyndaı jumsaq sazdy shyǵarma. Sózdiń maǵynasyn, áseri men yrǵaǵyn áýenmen, daýyspen jymdastyryp, mýzykalyq aspap súıemeldeýimen oryndaǵan ánshi «Dúnıe, shirkin» termesin osy talapqa saı óte sátti shyrqaǵanyna kýámiz.  

О́nerpaz óren feısbýk jelisinde: «Dúnıe ne bop bara jatyr? Osy dertti tezirek jeńsek qoı. Elimiz aman bolsyn!» dep aýyzdyqtalmaı jatqan alapat indetke alańdaýshylyq bildirgen. Jurtshylyq jas ánshiniń termeni tebirenip aıtqan sheberligine, qazaqsha múdirmeı sóıleı  alatyndyǵyna ǵana emes, qazaq tilinde qatesiz jazylǵan osy postyna rızashylyqpen pikirler qaldyrǵan. Ultý Saǵymbekova esimdi jeli qoldanýshy: «Shirkin-aı, osyndaı basqa ult azamatynyń ónerin bizdegi óz tilin bilmeı júrgenderge kórsetip, úlgi etse ǵoı» dep oıǵa jetelese, Erzat Jaqyp esimdi azamat: «Bárekeldi! Degenińe jet. Mynaýyń naǵyz qazaqtyń ózi ǵoı», al Qýanar Qaqalova: «Naǵyz azamat eken» dep qoldaý bildirgen. Osy saryndaǵy jazbalardy kóptep mysalǵa keltirýge bolady.

О́ner ıesi keıingi taǵy bir postyn: «Kún saıyn  chellendj sany kóbeıip jatyr. Meniń oıymsha naǵyz kúshti chellendj, bul – ózimizdiń qazaq ánderin oryndaý. Elimizdegi sońǵy jaǵdaılarǵa baılanysty  úıimizde otyryp, bir-birimizge qoldaý kórseteıik, densaýlyq tileıik. Biz birgemiz. Sizderge Eskendir Hasanǵalıevtiń «Atameken» ánin aıtyp bereıin. Osy ónerdi ári qaraı jalǵastyrýdy Pavlodar oblysy mádenıet, tilderdi damytý jáne arhıv isi basqarmasynyń basshysy Ernur Dáýenovke joldaımyn» dep qazaqsha jazǵan. Muny 2 myńnan astam adam tamashalaǵan, 400-deı tyńdaýshy qoldaǵan.  

Ánshiniń ómiri týraly qysqasha baıandasaq, ol – Pavlodar oblysynyń týmasy. Balalar úıiniń túlegi. Ulty – orys. Qazaqtyń qara dombyrasyn jaqsy kóredi. Dástúrli ánderdi oryndaıdy. Tilim de, janym da – qazaq deıdi. «100 jańa esim» jobasyna ilikken tulǵa. ­2016 jyly Pavlodar qalasynda ótken kezdesýde Elbasynyń aldynda sóz sóılegen. «Asa qurmetti Elbasy, men taǵdyrdyń jazýymen aýdandyq balalar úıinde tárbıelendim. Qazir mýzykalyq kolledjde oqımyn. Ámire Qashaýbaev atamyz 1925 jyly Parıjde ótken kórmede «Balqadısha» ánin oryndaǵan edi. Men de sol ándi astanadaǵy EKSPO-da aıtqym keledi» dep tilegin jetkizgen. Sol armany oryndalyp, elordada ótken biraz merekelik keshterde óner kórsetti.  Memleket basshysynyń qatysýymen ótken «Beıbitshilik pen kelisimniń 25 jyly» atty merekelik jıynda dombyrasyn kúmbirletip, «Alaý» toby men Dımash Qudaıbergenmen qosylyp, Aqan seriniń «Balqadısha» ánin shyrqady. Izdengen jeter muratqa degen osy.