Ákem 1942 jylǵy 22 sáýirde áskerge shaqyrylyp, tórt kúnnen keıin, uldy bolǵanyn Kaısatskoe stansasynan eshelonmen ótip bara jatqanda, poıyzben qatarlas shaýyp súıinshi suraǵan shabarmannan estip ketipti...
Ákem sońǵy hatynda Stalıngrad úshin shaıqasta jaraqat alyp, Bakýde gospıtalda jatqanyn, emdelip shyqqan soń taǵy maıdanǵa attanatynyn jazǵan. Ákem qoly sheber temir ustasy bolǵan. Soǵystyń aldynda Oral qalasyndaǵy kolhoz basqarmalarynyń kýrsyn bitirgen. Minezi baısaldy, ádil, aınalasyna syıly, qarapaıym, baýyrmal adam edi degen áńgimeni kózkórgenderden estip óstim. Ákem týraly «Bozdaqtar» ensıklopedııasynda, ınternette kezdesken maǵlumattar bar, biraq az. Zıratyn izdep taba almadyq. Tek Oral qalasynda, Jaıyqtyń jaǵasyndaǵy Jeńis alańynda, granıt taqtaıshada aty-jóni jazylǵanyna qýanyp, jyl saıyn nemere-shóbereleriniń gúl shoqtaryn qoıǵandaryna rıza bolamyz.
Anamyz Jumabıke óte eńbekqor, kolhoz jumysynda belsendi bolǵan. Soǵys kezinde óziniń qaırattylyǵymen, Qamysty aýylynan 3-4 shaqyrym jerde, Batyrash tereginiń qasynda shalashta turyp bir otar qoıdy saýyp, irimshik jasap, maıdanǵa jiberip turǵan.
Meniń jalǵyz aǵam Qozet Aqyshev 1942 jyldyń qazan aıynda, birge oqıtyn, kóbi 17-den sál asqan, bir top joldasymen birge suranyp maıdanǵa attanady. Aǵam Ýfa mańyndaǵy Alkına-2 áskerı qalashyǵynda kishi komandırler daıyndaıtyn ýchılıshede jedel daıarlyqtan ótip, serjant shenimen urysqa kirgen. О́zi jete meńgergen qarýy «Maksım» pýlemetinde aldymen kózdeýshi, sosyn pýlemet bólimshesiniń komandıri bolady. Jas jaýynger alǵashqy urysyn Kıev qalasy túbinde bastap, Ýkraınanyń Gomel, Jıtomır, Lvov qalalaryn azat etýge qatysady. Budan ári Qozet aǵam qyzmet etetin 26-mehanıkalandyrylǵan tank brıgadasy 7-shi tank korpýsynyń quramynda Polshanyń Krakov, Lodz qalalaryn jaýdan bosatady. Osy qalalardyń biriniń mańynda bolǵan urysta, túngi mezgildi paıdalanyp, qorshaýdan qashyp shyǵýǵa árekettengen nemisterge qarsy pýlemetpen ajal oǵyn sepken aǵam kózsiz erlik kórsetedi. Osy shaıqasta aǵam 35 jaý soldatyn jeke-dara jaıratyp, «Erligi úshin» medalimen marapattalady.
Budan ári nemis jerine dendeı engen Keńes áskerleri Drezden qalasyn qorshaýǵa alady. Soǵys aıaqtalýǵa taıaǵanda, 1945 jyldyń 31 naýryzy kúni, Berlınge 49 shaqyrym qalǵanda, bólimshe komandıri Qozet aǵam alapat soǵysta aýyr jaraly bolyp, saptan shyǵady. Osy jyldyń 24 shildesi kúni sol Baký qalasyndaǵy evakýasııalyq gospıtalda emdelip, úshinshi dárejeli múgedek retinde elge oraldy. Soǵystan kelgen soń aǵam qıyndyq kórip júrgen anamyzǵa kómektesip, eńbekke birden aralasyp, arasynda A.S.Pýshkın atyndaǵy Oral pedagogıka ınstıtýtynyń fızıka-matematıka fakýltetin bitirip, kóp jyl ustazdyq qyzmetiniń arqasynda abyroıǵa bólendi.
Soǵystan keıin Qozet aǵam Qamarııaǵa úılendi. Árıne men úshin aǵamnyń orny bólek boldy. Aǵam menen meıirimin aıamady. Otbasymyzdaǵy syılastyq soǵystan keıingi joqshylyqty baıqatpady.
Qozet aǵam 1953 jyly ótken Qazaq KSR muǵalimderiniń birinshi seziniń delegaty, «Halyq aǵartý isiniń ozyq qyzmetkeri» belgisiniń ıegeri boldy.
Qozet aǵa uldarynan, asyraýshysynan aıyrylǵan otbasylardyń, qarııalar men jetim balalardyń muqtaj-qajetterine janashyrlyq bildirip, qolynan kelgenshe jumysynan bos ýaqytynda olarǵa qamqor bolýǵa tyrysty. Sol eriktilik, qazirgi tilmen volonterlik ustanymy ómiriniń sońyna deıin saqtaldy. Úlken júrekti abzal jan Qozet aǵa sol kezden bastap kóppen ómiriniń sońyna deıin birge bolyp, aýyldaǵy ardagerler keńesiniń tóraǵasy mindetin atqardy, aqylshy boldy, kóptegen tıimdi jobanyń kóshbasshysy bolyp zamandastaryna kómegin kórsetti. El aǵasy atandy.
Qozet aǵanyń soǵysta bolǵan úsh jylynan basqa ýaqyty ózi týyp-ósken Jánibek aýdanynda ótip, 40 jyldyq eńbegi jas urpaqqa tereń bilim men sanaly tárbıe berýge arnaldy. Onyń 30 jyldan astamyn kezinde ózi oqyǵan Qamysty aýylyndaǵy mektepte jemisti ótkizip, aýyl-aýdan jurtshylyǵynyń zor qurmetine bólendi. Aǵam «Erligi úshin» medalinen basqa, I, II dárejeli «Otan soǵysy» ordeni, «Germanııany jeńgeni úshin» jáne Jeńiske 20, 30, 40, 50 jyl medaldarymen marapattalǵan.
Asqar AQYShEV,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qyzmetkeri
ORAL
