2013 jylǵy 24 qyrkúıekte 90 jasqa qaraǵan shaǵynda asa kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, Keńes Odaǵynyń Batyry, Halyq Qaharmany, Qazaqstan Respýblıkasynyń alǵashqy Qorǵanys mınıstri, armııa generaly Saǵadat Qojahmetuly Nurmaǵambetov ómirden ozdy.
2013 jylǵy 24 qyrkúıekte 90 jasqa qaraǵan shaǵynda asa kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, Keńes Odaǵynyń Batyry, Halyq Qaharmany, Qazaqstan Respýblıkasynyń alǵashqy Qorǵanys mınıstri, armııa generaly Saǵadat Qojahmetuly Nurmaǵambetov ómirden ozdy.
Saǵadat Qojahmetuly Nurmaǵambetov 1924 jyly 25 mamyrda Aqmola oblysynyń Aqkól aýdanynda (burynǵy Alekseev aýdany) ómirge kelgen. 1942 jyly mektepten Qyzyl Armııa qataryna shaqyrylyp, Túrkimenstannyń Kýshka qalasyndaǵy áskerı ýchılıshege jiberildi. Oqýyn bitirgen soń 1943 jyldyń sáýir aıynda maıdanǵa attandy. Osydan keıingi eki jyl boıy pýlemet vzvodynyń, pýlemet rotasynyń komandıri, 5-ekpindi armııanyń II dárejeli Sývorov ordendi 301-Donesk atqyshtar dıvızııasynyń 1052-atqyshtar polki quramynda batalon komandıri laýazymynda jaýǵa qarsy shaıqasty.
1945 jyly 27 aqpanda Polsha jerinde jaý qorǵanysyn buzyp ótý kezindegi jaýyngerlik tapsyrmany erjúrektilikpen oryndap, kórsetken erligi úshin oǵan Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi. Osydan soń maıor Saǵadat Nurmaǵambetovtiń batalony reıhskanselıarııa ǵımaratyna jasalǵan shabýylǵa qatysyp, qaharman qazaq ulany soǵysty Berlınde aıaqtady.
Ol 1946-1949 jyldar aralyǵynda Máskeýdegi M.I.Frýnze atyndaǵy Áskerı akademııany támamdap, Orta Azııadaǵy Túrkistan áskerı okrýgine polk basqarýǵa jiberildi. Sodan soń ártúrli shtabtyq, komandalyq laýazymdarda, onyń ishinde Qazaq SSR Azamattyq qorǵanys shtabynyń bastyǵy, Orta Azııa áskerı okrýgi qolbasshysynyń orynbasary, Ońtústik top áskerleri qolbasshysynyń birinshi orynbasary (Vengrııa) qyzmetin atqardy. KSRO Qarýly Kúshteri Bas shtabynyń akademııasyndaǵy kýrstarda oqydy.
Saǵadat Qojahmetuly Nurmaǵambetov 1989 jyldan bastap Qazaq SSR soǵys jáne eńbek ardagerleri keńesiniń tóraǵasy, Qazaq SSR Joǵarǵy Keńesindegi Ardagerler men Qarýly Kúshter múgedekteri isteri komıteti tóraǵasy qyzmetterin atqardy. 1991 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen Memlekettik Qorǵanys komıtetiniń tóraǵasy, al 1992 jylǵy 7 mamyrda respýblıka Qorǵanys mınıstri bolyp taǵaıyndaldy.
1994 jylǵy 23 mamyrda Memleket basshysynyń Jarlyǵymen Saǵadat Qojahmetuly Nurmaǵambetovke Halyq Qaharmany ataǵy men № 1 «Altyn Juldyz» tabys etildi. 1995 jylǵy qarashada armııa generaly ataǵymen otstavkaǵa shyǵyp, el Prezıdentiniń keńesshisi boldy.
Saǵadat Qojahmetuly Nurmaǵambetov 1971-1994 jyldary respýblıka Joǵarǵy Keńesine birneshe márte depýtat bolyp saılandy. Úkimet Qaýlysymen Astana qalasyndaǵy «Jas ulan» mektebine armııa generaly Saǵadat Nurmaǵambetovtiń esimi berildi. Onyń jaýyngerlik jáne qaıratkerlik ómir jolyndaǵy erlikteri men eseli eńbekteri joǵary baǵalanyp, kóptegen KSRO nagradalarymen, Qazaqstannyń jáne shetelderdiń ordenderimen marapattaldy.
Bar sanaly ǵumyryn týǵan eliniń qaýipsizdigi men qorǵanys salasyn nyǵaıtýǵa arnaǵan iri áskerı qaıratker halqynyń shynaıy zııalysy, qadirmendi aqsaqaly boldy.
Saǵadat Qojahmetuly Nurmaǵambetovtiń jarqyn beınesi barlyq qazaqstandyqtardyń júreginde árdaıym saqtalady.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti.
BATYR
Eshqashan batyrmyn dep jar salmaǵan,
Adam joq Saǵadatqa tańǵalmaǵan.
Kózin jumdy qazaqtyń batyr uly,
Keńsesin Gıtlerdiń talqandaǵan.
Sarbazdar umtylyp ór sheshimimen,
Kún týdy jaýdyń úni óshirilgen.
Raqymjan Reıhstagqa tý tikkende,
Saǵadat kirdi atoılap esiginen.
Er edi asyl, bekzat, zııaly, adal,
Qalaısha ony ólimge qııady adam.
Jasynan jaýǵa shapqan qaısar edi,
Batyrlyq danalyqpen uıalaǵan.
Elbasyn syn saǵatta qoldaǵanda,
Taǵy da basty berik oń qadamǵa.
Qorǵanys mınıstri boldy alǵash,
Elime táýelsizdik ornaǵanda.
Berse de Alla sonsha quzart kúshti,
Sum ajal áketem dep uzaq qysty.
Saryarqa sańlaǵynan aıyryldy,
Alataý bir jartasy qulap tústi.
Qımaıdy ony ólimge kóńil degen,
Otyrmyn muń bólisip elimmenen.
Aldy jaryq, ımany serik bols yn,
Osy eken ǵoı opasyz ólim degen.
Kákimbek SALYQOV.
BIZDERGE ÚLGI BOLA BILDI
Saǵadat Qojahmetuly Keńes Odaǵyna da, odan keıin táýelsizdigin alǵan elimizge de adal perzenttik paryzyn ótegen abzal azamat edi. Keńes Odaǵynyń Batyry jáne Halyq Qaharmany ataqtarynyń berilýi osy sózimizdiń aıqyn aıǵaǵy. Elbasy Jarlyǵymen táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasynyń alǵashqy Qorǵanys mınıstri bolyp taǵaıyndalýynda da úlken mán bar. О́ıtkeni, onyń ómirlik mol tájirıbesi áskerı qaıratkerligimen ushtasyp jatqan-tyn.
S.Nurmaǵambetov – táýelsiz elimiz áskeriniń irgetasyn qalaǵandardyń biri. Elbasy – Qarýly Kúshterimizdiń Joǵarǵy Bas qolbasshymen birge táýelsiz eldiń áskerin qurysýǵa kóp eńbek sińirdi. Keńes Odaǵy ydyraǵannan keıingi kezeńde áskerı mamandar jetispeı jatty. Mine, sol shaqtan bastap kóptegen jas ofıserlerdi áskerı mashyqqa baýlý jolynda kóp ter tókti. Solardyń arasynda general atanǵandary da qanshama.
Saǵadat aǵa jastarǵa ǵana emes, aǵa býyn – bizderge de úlgi-ónege bola bildi. 1942 jyly ásker qataryna shaqyrylǵan ol nemis-fashısterine qarsy 1-Belorýs, Soltústik Kavkaz, Ýkraına, Moldavııa, Polsha, Germanııa maıdandarynda soǵysty, basynan kóptegen qıyndyqtar ótkerdi. Soǵan qaramastan, eshqashan daýys kótermeıtin. Qandaı jaǵdaıda da baısaldy ári ustamdy qalpynan bir tanǵan emes.
Baqılyq saparǵa attanǵan Saǵadat Nurmaǵambetovtiń jarqyn beınesi bizdiń jadymyzda árdaıym saqtalady. Otbasyna, týǵan-týysqandaryna shyn júrekten shyqqan kóńilimdi bildire otyryp, aǵamyzdyń jatqan jeri jánnat bolsyn degim keledi.
Muhtar ALTYNBAEV,
Parlament Senatynyń depýtaty,
burynǵy Qorǵanys mınıstri.
BAQUL BOL, BATYR AǴA
Saǵadat aǵamyz 22 jasynda qan keshken alapat soǵysqa qatysyp, batyr ataǵyn alyp, jaýdy Berlınge deıin túre qýyp, fashısterdiń ordasyn talqandaǵan batyr edi. Odan keıin áskerı qyzmetke kóp eńbek sińirip, sonaý Keńes Odaǵy kezinde general-leıtenant ataǵyn alǵan.
Bul kisiniń erekshe eńbegi – elimiz egemen bolyp, Táýelsizdiktiń týyn tiktegen tusta memlekettiliktiń bir tiregi Qarýly Kúshterdiń qalyptasýy men nyǵaıýyna belsene qatysyp, 73 jasynda jas jigitteı julqyna umtylyp otandyq ásker qurýdyń jumysyna kóp eńbek etti.
Ol ýaqytta men Prezıdent apparatynyń Qorǵanys bóliminde meńgerýshi bolyp qyzmet ettim. Sonda Saǵadat aǵamnyń maǵan aıtqany: «Kım inim, mańaıyńa jaqsy jigitterdi jınap, qorǵanys isiniń keleshegi bolýy úshin jáne áskerimiz myǵym bolýy úshin qajetti qujattardy jaz. Bizge áskerı doktrına kerek. Men áskerı praktıka jóninen jumystanaıyn, sen áskerı teorııa barysyn bekemde. Sóıtip, elimizdiń qorǵanysyn nyǵaıtaıyq», degen edi.
Ol kisiniń halyqqa belgili minezi – óte baısaldy, ustamdy, ár sózin oılap sóıleıtin aqylmandyǵy bolatyn. Halqynyń aldynda asa abyroıly edi. Elimiz egemendigin naqtylaı túsken tusta Elbasy Nursultan Nazarbaev halqyna jasaǵan qyzmetin eskere otyryp Saǵadat aǵamyzǵa Halyq Qaharmany degen ataqty jáne sol atqa laıyq nómiri birinshi kýálikti tabys etti. Bul degenińiz batyrǵa qurmet, elin súıgen erge qurmet, eńbegi artqan azamatqa qurmet!
Saǵadat aǵa kóp jastarǵa úlgi boldy, kóptegen shákirtterin general ataǵyna jetkizdi. Ol kisi qashanda ózinen keıingi býynǵa «Sender jassyńdar, qashanda bir sheshim qabyldar bolsańdar elimniń erteńine sebi tıedi dep oılanyp baryp sheshim etińder. Elimizdiń keleshegi senderdiń qoldaryńda, ata-babamyz ańsap ótken Táýelsizdiktiń týyn bıik jelbiretińder», dep aǵalyq, ákelik aqylyn aıtyp otyrýshy edi.
Jýyrda ǵana Prezıdent ortalyǵynyń aýrýhanasynda jatqanynda bir top inileri aldyna kelip, densaýlyǵyn surap, inilik izetpen qamqor kóńilimizdi bildirip shyqqan edik. Densaýlyǵyńyzdy kútińiz, halqyńyzǵa siz kereksiz dep kishilik kórsetken edik. Mine, búgin el bolyp esil er úshin qaıǵy jutyp otyrmyz.
Aldyńyz jaryq, artyńyz kenish bolsyn, aǵa! Halqyńyz sizdi eshqashan umytpaıdy.
Baqul bol, batyr aǵa.
Kım SERIKBAEV,
polkovnık, áskerı ǵylymdar doktory.
О́RESI BIIK О́R TULǴA
Saǵadat Qojahmetulynyń ómiri, kelbeti, júris-turysy, turpaty, sóılegen sózi, minez-qulqy, búkil bolmysy jaýyngerliktiń, áskerı tártip pen qaltqysyz qyraǵylyqtyń, batyldyq pen batyrlyqtyń, ádildik pen tazalyqtyń, talapshyldyq pen jaýapkershiliktiń, myzǵymas orasan otanshyldyqtyń úlgisi edi.
Jıyrmadan jańa asqan kezinde Otanyn qorǵaý jolyndaǵy
