Taǵdyr

«Atamyz Qonaı batyr shalys kisi bolǵan eken», dep eske alady Dinmuhamed Ahmetuly esteliginde babasy týraly. Dımekeńniń ata-babalarynyń «dalalyq tarıhy» boıynsha shejire aıtýshylar Qonaıdyń shyn máninde batyr bolǵanyn dáleldep, kóz jetkize aıtady. Al, Dımekeń ata-babalaryna qatysty asyra siltep, maqtanyp sóıleýdi unatpaǵandyqtan tórtinshi atasy jóninde «batyr shalys kisi eken» dep qana qoıady.

Shejire-derek

Kirispe. «Atamyz Qonaı batyr shalys kisi bolǵan eken», dep eske alady Dinmuhamed Ahmetuly esteliginde babasy týraly. Dımekeńniń ata-babalarynyń «dalalyq tarıhy» boıynsha shejire aıtýshylar Qonaıdyń shyn máninde batyr bolǵanyn dáleldep, kóz jetkize aıtady. Al, Dımekeń ata-babalaryna qatysty asyra siltep, maqtanyp sóıleýdi unatpaǵandyqtan tórtinshi atasy jóninde «batyr shalys kisi eken» dep qana qoıady.

Qazir bir qaýym elge aınalǵan Qonaev­tar, ıaǵnı, Qonaı áýleti jóninde aıtqanda «Qozy Kórpesh-Baıan sulý» jyrynyń eski nusqalarynyń birinde esimi eske túsetin Azynabaı degen baıdyń bolǵanyn bilemiz. Azynabaı baı ataqty Zorbaıdyń (Aýyzúsigenniń) jetinshi urpaǵy. Atynan kórinip turǵandaı Zorbaı shyn máninde zor kisi, tulǵa túr-túsi erekshe jaratylǵan dala qazaǵy edi. Qysty kúni Talas, Bal­qash, odan ári Saryarqa óńirinde jylqy tebindetip júrip aýyzyn úsitip alady. Sodan el ishinde «Aýyzúsigen» atanady.

Bir júırik attyń daýyna baılanys­ty týystarynan kóńili qalǵan Zorbaı Qarataý óńiri Talastan Balqash mańyna keledi. Mine, sol Zorbaıdan taraıtyn onyń altynshy urpaǵy – Qonaıdyń túp-tegi, záý-zátti tegin adam emes ekeni osydan kórinip tur. Aıtpaqshy, Zorbaı shejire boıynsha Dımekeńniń on ekinshi atasy.

Attas batyrlar. Qazaq rýlary ara­synda Qonaı attas birneshe batyr bar. Bıyl eńbek jáne partııa ardageri Dá­men Úsenbekova «Aıqyn» gazetine ózi­niń taraqty Qonaı batyrdyń urpaǵy eke­nin dáleldep, maqala jarııalady. Qo­naı batyrǵa urpaqtary Semeıde, Mań­ǵys­taýda eskertkish ornat­qan eken. Gazette kesene sýretteri qosa ja­rııa­lan­dy. Osyǵan qaraǵanda «Qonaı» degen kisi tek Dımekeńniń ǵana atasy emes, taǵy da biraz belgili adamdardyń túp-tegi­niń túp-tuqııany ekeni ańǵarylady. Al, Dı­mekeńniń babasy Qonaı tipti basqa kisi.

Mańǵystaý men Semeı arasynda jortyp, aǵaıyn-týystarymen kóship-qonyp júrgen, jońǵarlarmen soǵysqan rýlyq túp-tegi beımálim (birde adaı, birde ar­ǵyn, birde naıman) Qonaıdyń erligi tipti erekshe.

Balqash óńirinde dúnıege kelip, Shyń­ǵystaý aımaǵynda jigittik ómiri ótken, Jetisý jerinde dúnıe salǵan Azyna­baıuly Qonaı Báıdibek bıdiń on tórtinshi urpaǵy. Uly júz ysty-oıyqtan taraıdy. Dı­mekeńniń ata-tek shejiresinde osylaı kór­setiledi. Ile-Balqash óńirinde «Qonaı-Qanaı qonysy» degen jer-sý ataýy bar. Ań­shy­lyq kezinde Dımekeńe «qyzyl jol­ba­rystyń» qylań berip elesteıtin jeri osy mań. Qazaqta jıi aıtylatyn ańyz boı­­yn­sha «qyzyl jolbarys» Qonaıda da bolǵan.

Dımekeńniń ákesi musylmansha saýatty, ata-tek shejirege suńǵyla Meńdiahmet qarııanyń jazba shejiresinde Azynabaıdan tórt ul týady. Solardyń bir Qonaı. Ile-Balqashtan Azynabaı údere kóship, Arqadaǵy Tobyqtyǵa quda túsip, uly Qonaıdy osy eldiń qyzyna úılendiredi. Qyz tobyqty Mamaı batyrdyń ilik-ju­raǵaty. Arqaǵa kelip turaqtaǵan Azynabaı Shyńǵystaý óńirinde ajaly jetip dúnıe salady. Rý basy aqsaqal qaıtys bolǵan soń onyń uly Qonaıǵa tyqyr taıanady. Túrtpektep qaıyn jurty qysym kórsete bergen soń Qonaı Arqadan Jetisýǵa kóshedi. Qaıyn jurtyna qyzy men eki áıelin tastap, uldaryn alyp baýyr basqan elimen eriksiz qoshtasady. Qonaıdyń eki uly Jumabaı men Jetibaı ol kezde erjetip kele jatsa kerek. Jetisý jerine kelgende Qonaıdyń úlken uly Jetibaı 25 qyrshyn jasynda ómirden ótedi. Qasiret áke qabyrǵasyn qatty qaıystyrady. Sóıtip júrgende ózi de ómirden ozady.

Arqadan Qona