Osy tusta qala ortasyndaǵy jaıly jerge qolbasshy Ámir ıbn As meshit qurylysyn júrgize bastaıdy. Ol jer buryn ulty ıahýdı adamnyń ıeliginde bolǵan eken. Jerinen aıyrylǵan adam ádildik izdep Medınadaǵy múminder ámirshisi Omar ıbn Hattabqa keledi.
Bul kezde musylmandardyń tasy órge domalap, halıfanyń ataǵy jep jaryp turǵan zaman. Shaǵymdanýshy qalaǵa kelip, áýeli patsha ordasyn izdeıdi. Eshqandaı saraı joq. «Jarty álemdi jaýlap alǵan musylmandar ámirshisiniń saraıy bolmaýy múmkin emes». Osylaı ári-sári kúıge túsken joıt baýyr jolaı ushyrasqan bir musylmannan.
– Patshanyń saraıy qaıda?- dep suraıdy. Ana adam «Mádınada patsha saraıy bolǵan emes» dep jolaýshyǵa tańdana qarap jónine ketedi. Mán-jaıdy durys túsindire almaǵan bolarmyn dep topshylaǵan jolaýshy kelesi bireýden:
– Halıfa Omardyń úıi qaıda, - dep suraıdy. Ana kisi alystan kelgen qonaqty jetelep ákelip, jupyny qara balshyq tamdy nusqap «Mine, mynaý halıfanyń úıi» deıdi de ol da jónine ketedi. «Álem ámirshisi mundaı úıde turýy múmkin be?». Ábden esi shyqqan ıahýdı ımene basyp tabaldyryq ataıdy. Qyzmetshi quldan «Halıfa Omardyń úıi osy ma?» dep suraıdy.
– Qosh kelipsiz qonaǵym, patshamyz Omardyń úıi osy. Ne sharýamen keldińiz?
– Ádildik izdep keldim.
– Olaı bolsa kútińiz, bolmasa ol kisi anaý bir shettegi qurma baǵynda aǵash otyrǵyzyp júr, baryp jolyǵýyńzǵa bolady.
«Ataqshy patsha qara jumys isteıtin bolǵany ma?». Tańdanys pen tolǵanysqa shyrmalǵan joıt baýyr baqshaǵa keledi. Adam kórinbeıdi. Tek alasa aǵashtyń túbinde ústine jyrtyq shekpen kıgen bir adam demalyp otyr. Qasyna barady.
– Men múminder ámirshisi Omardy izdep júr edim...
– Izdegen adamyńyz menmin sharýańyzdy aıtyńyz?
Mysyrlyq qonaq musylmandar áskeriniń basshysy Ámir ıbn As ózine ádiletsizdik jasaǵanyn, ıeligindegi jerine kelisimin almaı meshit turǵyzyp jatqanyn aıtyp shaǵymdanady. Omar oılanyp otyryp, «saǵan hat jazyp berem sony Ibn Asqa ber» deıdi. Jópeldemede qaǵaz tabyla qoısyn ba, Omar topyraqqa kómilip jatqan qoıdyń qýarǵan jaýyrynyn alyp oǵan eki aýyz sóz jazyp qonaqtyń qolyna ustatady.
Oqıǵanyń mán-jaıyn áli túsinbegen shaǵymdanýshy «bulardyń meni mazaq etýin qarashy, ádildik surap kelsem, qolyma qý jaýyryn ustatyp qoıa berdi», - dep neshe ret jaýyryndy laqtyryp jiberýge oqtalady da, sabyr saqtaıdy. Sóıtip, jaýyryn-hatty alyp Ibn Asqa keledi. Qolbasshy at ústinde salynyp jatqan meshitiń qasynda tur eken. Oǵan jaýyryndy ustatady da hatty oǵan Omar bergenin aıtady. Hattaǵy eki sózdi oqyǵan Ámirdiń túsi buzylyp, esinen tanyp attan aýyp túsedi. Esin jıǵan soń mysyrlyqtan keshirim surap, aıaqtalýǵa shaq qalǵan meshitti dereý buzyńdar dep jarlyq beredi. «Jerińizdi bosatyp bereıin tek renjimeńiz», - deıdi Ibn As.
–Toqta, Ibn As baýyrym, sen maǵan mynany túsindir áýeli, qolyńdaǵy jaýyrynda sen talyp qalatyndaı ne sóz jazylǵan, - deıdi mysyrlyq. Ámir ıbn As áýeli Alladan keshirim surap alyp, aıtqany:
–Ertede ıslam kelmeı turǵanda Omar ekeýmiz parsylar eline baryp, arab jylqylaryn satýshy edik. Bir joly patshanyń týysqany bizdiń attarymyzdy aldap alyp, aqshasyn bermeı qoıdy. Osylaı qatty qınalyp turǵanymyzda biz jatqan qonaq úıdiń ıesi mán-jaıdy bilip «Sender Mýshaýran patshaǵa jolyǵyńdar. Ol kisi ár sársenbi kúni adamdardy qabyldaıdy, baryp shaǵym aıtyńdar, ol ádiletti adam», - dedi. Sársenbide tilmash jaldap patshaǵa baryp mán-jaıdy baıandadyq. Patsha bizge bir ýys aqsha ustatyp shyǵaryp saldy. Ádildigi osy ma dep qatty qapalandyq. Bergen aqshasy úpi-tápi jolymyzǵa ǵana jetetin edi. Bizdiń jaıǵa qanyqqan qonaq úıdiń ıesi «munda bir gáp bar, kútińder kelesi sársenbide senderdi ózim bastap baram» dedi. Bardyq. Barlyq shyndyq búkpesiz aıtyldy. Patsha basyn shaıqady. Sóıtsek aldyńǵy tilmáshimiz «myna eki arab eline jete almaı aqsha suraıdy», - dep ótirik aıtqan eken. Bul da sol jylqylardan úlesi bar adam eken. Masharýan dereý ana ekeýin tergeýge alyp, bizdi bir apta saraıynda qonaq etip, aqshamyzdy artyǵymen berip shyǵaryp saldy. Keterimizde ekeýmizge bir shart qoıdy. Biriń shyǵys, ekinshiń batys qaqpadan shyǵyńdar. Sóıtsek, batys qaqpada álgi bizden jylqy tartyp alǵan týysynyń, shyǵys qaqpada alaıaq tilmashtyń basy ilýli tur eken...
Osyny aıtyp Ámir ıbn As únsiz tunjyrap otyryp qalady. Tyńdap otyrǵan ıahýdı baýyr «bul oqıǵamen myna hattyń qandaı baılanysy bar», - dep suraıdy.
– Árıne, úlken baılanysy bar, - deıdi Ámir hatta «Men Mýshaýrannan da ádilmin», - dep jazylǵan eken.
Osydan soń oqıǵa barysyn túsingen mysyrlyq ıeligindegi jerge salynyp jatqan meshitti buzdyrmaı, ózi de musylmandyqty qabyldaǵan eken, - delingen bizge jetken rýaıatta.
Meshit buzylmaı tolyq salynady. Keıin musylmandar ony «Ámir ıbn As» meshiti atap ketti. Bul qulshylyq úıi Afrıka qurlyǵynda boı kótergen alǵashqy meshit retinde tarıhta qalyp, aman-esen búginge jetip otyr (sýrette).
