Rýhanııat • 25 Mamyr, 2020

Jigittiń jaqsysy

1570 ret kórsetildi

Qazaqtyń túıip aıtqan ár sóziniń túbinde qatpar-qatpar qazyna jatady. Uly dalanyń tósinde emin-erkin kóship-qonyp, myńdaǵan jyldar boıy maǵynaly ǵumyr keshken qazaq balasy óziniń júrip ótken ómir jolyn tobyqtaı ǵana sózben túıindep otyrǵan. Sondaı salmaqty sózderdiń biri naǵashy týrasynda aıtylǵan.  Naqty naqyldan nebir ulaǵatty oı qorytýǵa bolady.

«Qymyzdyń jaqsysy sabasynan,

Kıiz úıdiń jaqsysy aǵashynan,

Jigittiń jaqsysy naǵashydan» depti baıyrǵy babalar.

Búgine sol ataly sózdi arzandatyp, balalarymyzdy «naǵashysyna tartqan» dep namystandyratyndy shyǵardyq. Jigittiń bári naǵashysyna tartyp nashar bolsa, el bastaǵan kósemder, sóz bastaǵan sheshender qandaı shesheden týdy?

Jer jahandy ámirine qaratqan Shyńǵys qaǵannyń ata-tegine úńilgen bolsaq, namysy naızaǵaıdaı jarqyldaǵan jaýynger patshanyń naǵashysy Jıdeli Baısyndy jaılaǵan Qońyrat eli ekeni esińizge túsedi. Naǵashysy ǵana emes, ájesi de, anasy da, súıgen jary Bórte de Qońyrat taıpasynan ekenin baıqaısyz.

Eger Shyńǵys qaǵan naǵashysyna tartyp osal bolsa, dúr dúnıeni dárgeıine bas urǵyzyp, dańqy jahanger atanbaǵan bolar edi. Eger Qońyrattyń qyzy Bórte anadan týǵan tórt bóltirik teksiz bolsa Shyńǵys qaǵan qurǵan alyp ımperııanyń shańyraǵy sol ǵasyrda-aq ortasyna túser edi.

Já, kári tarıhyń kádege jaramaıdy deseńiz, alashtyń ǵana emes, adamzattyń alyp oıshyly hakim Abaıdyń ata-tegine azdap úńilip qarańyz. Bas aqynymyzdyń da naǵashy jurty men qaıyn jurty «Orta júzdi qalam berip daýǵa qoı» degen daýysy qazdaı sańqyldaǵan Qazybek bıdiń tekti tuqymdary. Abaıdan týǵan er Ábishtiń de naǵashylary «Paıǵambar men shadııardan basqasynyń bári týǵan» qarakók tuqym Qarakesekter.

«Ultqa qyzmet etý bilimnen emes, minezden» dep qysyltaıań tar kezeńde qazaq úshin basyn báıgege tikken Álıhan Bókeıhannyń naǵashysy da osal emes. Naǵashysy Kókshe Tobyqty – Jýantaıaq. Shákárimmen – bóle. Shákárimniń sheshesi men Álıhannyń sheshesi – apaly-sińili degen derek bar. Áıgili Mamaı batyrdyń urpaqtary bolǵan. Shákárimniń sheshesi – Boshantaı, Álekeńniń sheshesi – Begim hanym.

Álbette biz mysal keltirgen kesek tulǵalardyń ata qandary da asyl uryqty aıtýly rýlar.

Shyńǵys bahadúr – toǵyz baýly tóre tuqymy, Abaıymyzdyń rýy qalyń qazaqty sózben súıegen ataqty Tobyqty eli.

Álıhan babamyz da aqsúıek.

Iá, er balanyń minez-qulqy, túr-álpeti kóbine anasyna tartatynyn ǵylym áldeqashan dáleldep qoıǵan. Shynymen, ananyń súti arqyly sábıdiń boıyna bar ıgi qasıet qonatyny ras. Áýletiniń bolashaǵyn áriden boljaǵan qazekem sol sebepti de súıegi asyl, súti taza salıqaly urpaq tárbıeleý talabymen naǵashy jurttyń namysyn olaı taptatpaǵan.

 «Úsh jurttyń ulyǵy dep, ulysy dep,

Sóziniń burynǵynyń durysy kóp.

Men seni jaqsy kórem, naǵashyjan,

Ardaqty anashymnyń týysy dep».

Rasymen de aıaýly anańdy ardaqtap ósirgen qalyń eldi qaǵytpaǵa qosa berý naǵyz erge jaraspas qylyq dep uqqan durys. Ol sózdiń úlgilik sıpatyna góri, kúlkilik sıpaty basym.

Jón-josyqsyz «Naǵashysyna tartqan» degen jalǵyz sózben jalpaq jurtty jalp etkizgennen sen jaqsy, olar jaman bolyp qalmaıtyny belgili.

Oqýdan kele jatqan shákirt bala Abaı da aldymen ákesine emes, anasyna birinshi sálem beretinin oqyp óstik.

Anaǵa degen qurmet onyń eline, jerine, tegine, tamyryna degen iltıfatpen irgeles bolýy kerek.

Sen shyr etip dúnıege kelgen bette qaljasyn arqalap keletin qalyń el nege nashar bolsyn!..

Qazaqty bólshekteıtin emes, biriktiretin muratqa jumylsaq qana judyryq bolamyz.

Ol úshin aýyzymyzdan shyǵatyn ár sózimizde ádildik saltanat qurǵany jón.

Sońǵy jańalyqtar

Qazaqstanda et qymbattady

Qoǵam • Búgin, 15:10

Elimizde kıik sany kóbeıip keledi

Qazaqstan • Búgin, 14:41

ShQO-da elikti atqan brakoner sottaldy

Qoǵam • Búgin, 11:20

Uqsas jańalyqtar