Quttyqtaý sózder aıtylyp bolǵan soń alǵashqy baıandamany belgili alashtanýshy, Smaǵul Sádýaqasovtyń ómiri men qaıratkerligin uzaq jyldar boıy zerttep júrgen, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa Ulttyq ýnıversıtetiniń prorektory, Ulttyq ǴA akademıgi Dıhan Qamzabekuly jasady. Onyń baıandamasynyń taqyryby «Smaǵul Sádýaqasulynyń murasy men muratyn tanýdyń dilgir máseleleri» dep atalǵan eken.
S.Sádýaqasov Alash qaıratkerleriniń arasyndaǵy eń jasy bolǵanyna qaramaı óziniń qaıratkerlik darynymen, izdengishtigimen, bilmekke qumarlyǵymen Keńes odaǵynyń alǵashqy jyldarynda-aq jap-jas bolyp kórnekti tulǵaǵa aınalǵan. Onyń ómirlik prınsıpi ózi aıtqandaı: «Elge qyzmet etemin, ultqa janym sadaǵa» degen bolǵan. Qazaq ólkesiniń alǵashqy Halyq aǵartý komıssarlarynyń biri bolǵan ol oqý oryndaryn, mádenıet mekemelerin, tipti densaýlyq saqtaý oryndaryn ashýda úlken belsendilik kórsetip, barlyq iske batyldyqpen, baısaldylyqpen kirisken.
Alash kósemderi Álekeń, Ahań, Jahańdardyń ózi barlyq iste Smaǵulmen aqyldasatyn bolǵan. «Eńbekshi qazaq» («qazirgi Egemen Qazaqstan») gazetiniń, odan ári «Qyzyl Qazaqstan» («Aqıqat») jýrnalynyń bas redaktory, 1927-1928 jyldary Tashkenttegi qazaq pedagogıka ınstıtýtynyń rektory qyzmetterin atqarǵanda da ol barlyq júrgen jerinde óziniń óshpes izin qaldyrǵan jarqyn tulǵa.1933 jyly Smaǵul qastandyqpen óltirilgende aıdaýda júrgen Maǵjan: «Jas Smaǵul úzdik týǵan bala eken, Baıtaq elge asqar taýdaı pana eken. Sol baladan, sol panadan aıyrylyp, Qaıran qazaq júreginde jara eken», – degen óleń shyǵarǵan.
Osy jáne basqa da derekterdiń bárin foto, baspa qujattarymen dáleldep otyrǵan Dıhan Qamzabekulynyń baıandamasy óte áserli shyqty. Sonymen birge ol týǵan jerinde osyndaı tulǵany ulyqtaýdyń kemshindigine qynjylys bildirdi.
Basqa da baıandamashylar onyń sózin tolyqtyryp, tulǵanyń basqa qyrlaryn ashty. Sonyń ishinde kórnekti qoǵam qaıratkeri, Respýblıkalyq «Qaharmandar» qorynyń tóraǵasy Sabyr Qasymov Smaǵuldyń 78 jyl boıy Máskeýdiń Don monastyrinde saqtalǵan kúliniń Qazaqstanǵa qalaı jetkizilgeni týraly aıtyp berdi. «1933 jyly Máskeýde qaza bolǵan onyń máıitin osy monastyrde bolǵan krematorııde órttep jiberip, kúlin basqalarmen birge qabyrǵaǵa qalap qoıǵan eken.
Qazir mundaǵy shirkeý qaıtadan jumysyna kirisip, hrıstıandardyń rásimin jasap turady. Osyndaı jaǵdaıda aǵamyzdyń rýhyn qaıtarý azamattyq boryshymyz boldy», deı kelip ol óziniń halyqtyq dıplomatııanyń kúshimen ǵana túrli bıýrokratııalyq kedergilerdi jeńip, kúldi qaıtarýǵa qol jetkizgenin aıtyp berdi. «Al aǵamyzdyń rýhyndaı bolǵan kúldi ákelýge sol kezde Qazaqstannan Dıhan Qamzabekov, Smaǵuldyń atalas aǵaıyny Qapar Aıtýǵanov, «Jarqyn» sharýa qojalyǵynyń basshysy Ǵımadın Ojarov jáne jýrnalıst Jaqsybaı Samrat- tórteýi bardy. Olar Máskeýdegi Qazaqstan elshiliginde qyzmet isteıtin Serikqalı Baımenshe bastaǵan toptyń kómegimen kúl salynǵan úlken saýytty ushaqqa engizip, elge alyp kelgen edi.
Ushaqtyń óte erte kelgenine qaramaı astanalyq qazaqtyń zııaly qaýymy ony áýejaıda qarsy alyp, úlken mıtıng ótkizdi», dedi S.Qasymov. Odan ári bizdiń bıliktegi keıbireýlerdiń kesirinen jerleýdiń ózi uzaq sergeldeńge aınalǵanyn da aıtyp berdi.
Konferensııa barysynda oǵan qatysqandar men tyńdaǵan jastar ózderine S.Sádýaqasov jaıly úlken maǵlumat alǵanyn aıtyp jatty.
QYZYLJAR
