О́ńirde búginge deıin jasalǵan jumystardy bul baǵyttaǵy jumystardyń bastamasy deýge bolady, keleshekte Mańǵystaýdyń kólik-logıstıkalyq saladaǵy jumystary men josparlary molaıa túspek. О́ıtkeni teńiz joly men qurlyq jolyndaǵy dálizdik ınfraqurylymnyń múmkindigi, ıaǵnı Aqtaý halyqaralyq áýejaıy, Aqtaý teńiz saýda porty, Quryq porty, Baýtıno teńiz porty, Aqtaý teńiz soltústik termınaly, sondaı-aq jańǵyrǵan avtokólik joldarynyń bolýy qazirdiń ózinde jetistikterge qol jetkizýge jol ashty. Mysaly, 2019 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qytaı – Eýropa – Qytaı baǵytyndaǵy taýar tasymalynyń 88%-y Qazaqstan arqyly ótken, al bul kórsetkish odan bir jyl buryn 77%-dy quraǵan bolatyn.
– Mańǵystaýdyń teńiz portyndaǵy áleýetti nysandarynyń biri – Quryq porty. Temir jol jelisiniń tikeleı tartylýy basqa elderden kelgen klıentter úshin óte tıimdi, ıaǵnı jol uzaqtyǵy qysqarady. Sondaı-aq atalǵan portqa Túrkııa, Iran, Rýmynııa, Grýzııa jáne Ázerbaıjannan júkter keledi. Búginde Qazaqstannyń tranzıttik áleýetin odan ári damytý úshin ekonomıkalyq tartymdy baǵyt qurý boıynsha birqatar jumys atqarylýda. Máselen, buǵan deıin josparlanǵandaı 2020 jyly Quryq portynyń júk aınalymy 2 mln tonnany quraýy tıis. Bizde ondaı kórsetkishke jetetin múmkindikter bar. Eń bastysy, halyqaralyq deńgeıde ózimizdiń básekege qabilettiligimizdi kórsetý jáne Qazaqstan arqyly tasymaldaýdyń tıimdiligin dáleldeý, – deıdi Mańǵystaý oblysynyń ákimi Serikbaı Trumov.
Quryqta keme jasalady
Aıdyny bar, porty bar, búginge deıin tonnalaǵan júkterdi tasymaldap úlgergen elimizde jeke paromdar joq bolatyn. Bul óz aldyna máselelerdiń týyndaýyna soqtyryp ta júr. Biraq 2023 jylǵa arnalǵan ınfraqurylymdy damytýdyń jańa baǵdarlamasy aıasynda parom salý múmkindigi qarastyrylǵan, sondaı-aq Quryqta keme jasaý jobasy iske asyrylatyn bolady.
Birneshe kólik habtarynyń qıylysynda ornalasqan Aqtaý teńiz saýda portynyń strategııalyq mańyzy joǵary. Mańǵystaý oblysy ákimdiginiń bergen málimetine súıensek, 2019 jyly port 3,5 mln tonnadan astam júk qabyldady, bir jyl burynǵy kórsetkish 39 myń tonna, ıaǵnı 1,1%-ǵa tómen bolǵan. Sondaı-aq Aqtaý portynda óńdelgen konteınerlerdiń kórsetkishteri 6 esege-13,3 DFE-ge deıin artty. Buǵan Aqtaýdan Ázerbaıjanǵa fıderlik tasymaldy iske qosý sebep boldy.
Aqtaýda polıpropılen, kalıı tyńaıtqyshtary, tehnıka, mys, qurylys materıaldary syndy jańa júk túrleri qaıta baǵdarlanyp, sonymen qatar klıentterge kepildi kólem tasymaldaǵan jaǵdaıda jeńildikter berilý jolǵa qoıylǵan.
Qytaı-Eýropa baǵytyndaǵy tasymaldaý kórsetkishteriniń ósýine qazaqstandyq temir jol tarıfteriniń reseılik tarıfterden 2-3 ese tómen bolǵany yqpal etti. Budan basqa, júkterdiń 90%-ǵa jýyǵy ózindik qunynan tómen tasymaldanady.
2019 jyldyń qorytyndysy boıynsha Quryq porty arqyly 1,3 mln tonna, Aqtaý porty arqyly 3,5 mln tonna, Aqtaý soltústik termınaly arqyly 1 mln tonna – barlyǵy 5,8 mln tonna júk tasymaldanǵan. Al temirjol tasymaly 3,8 mln tonnany qurady.
Qurlyq jolynyń qýaty artady
Mańǵystaý oblysy ákimi S.Trumovtyń aıtýynsha, porttardyń qýatyn jáne júk tasymaldaý kólemin arttyrý úshin sapaly jol-kólik júıesin qurý mańyzdy. Sondyqtan avtomobıl joldaryn jóndeýge úlken mán berilýde.
О́ńirdegi avtomobıl joldarynyń jalpy uzyndyǵy 3 myń shaqyrymdy quraıdy. Sonyń ishinde 1 049 shaqyrym – respýblıkalyq mańyzy bar, 1 028,7 – oblystyq jáne 900 shaqyrym aýdandyq mańyzy bar joldar. Biraz jyldan beri turǵyndar men jolaýshylardyń janaıqaıyna negiz bolǵan joldar máselesi birtindep rettelip keledi. Biraq salynǵan nemese jóndelgen joldardyń sapasy nazardan tys qalmaýy kerek.
О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha avtomobıl kóligimen tasymaldanǵan barlyq júk aınalymy 100%-ǵa ósip, 8,5 mlrd tonnany quraǵan. «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda jalpy uzyndyǵy 158 shaqyrymdy quraıtyn respýblıkalyq mańyzy bar joldardyń qaıta jańartý jumystary aıaqtaldy.
– Bul shekara trassasynyń 85 shaqyrymy Beıneý – Aqjigit – О́zbekstan jáne Jetibaı-Jańaózen jolynyń 73 shaqyrymy. Sondaı-aq Jyńǵyldy- Shaıyr-Sherqala boıynda 126 shaqyrymǵa jýyq jóndeý jumystary júrgizilip, «Ata joly» boıynda ekinshi kezeń jumystary júrgizilýde, – dedi S.Trumov.
О́ńir basshysynyń aıtýynsha, 2019 jyly jalpy uzyndyǵy 150 shaqyrymdy quraıtyn, quny 9,95 mlrd teńge bolatyn tórt mańyzdy baǵyt boıynsha jumystar aıaqtaldy. Eń qymbat jobalardyń biri – quny 8,2 mlrd teńgeni quraıtyn, Quryqtan Quryq portyna deıingi uzyndyǵy 22 shaqyrym jol. Qalǵan úsh joba boıynsha ortasha jóndeý jumystary qarastyrylǵan. Sondaı-aq bıyl uzyndyǵy 275,4 shaqyrym bolatyn 8 avtomobıl jolyn qaıta jańartý jumystary aıaqtalyp, 60 shaqyrymdyq 6 joba boıynsha jumys jalǵasatyn bolady.
Aýyl turǵyndarynyń ómir súrý sapasyn arttyrý úshin aýdandyq mańyzy bar joldardyń sapasyn jaqsartýǵa kóńil bólinedi, ıaǵnı 24,3 shaqyrym jolǵa ortasha jóndeý júrgizildi, 7,5 shaqyrymǵa jańa jol salyndy. Bıylǵy quny 4 mlrd teńge bolatyn 44,4 shaqyrym jol qurylysy jáne 52,2 shaqyrym joldy ortasha jóndeý jumystary josparlanǵan.
– Aýyl áleýetin arttyrý turǵysynda bıyl uzyndyǵy 64 shaqyrym Quryq-Jetibaı jolyn jóndeý máselesin sheshetin bolamyz. Turǵyndar únemi osy máseleni kóterip keledi. Ázirge qarjylandyrý kózderin izdestirýdemiz, – dedi ákim.
Kólik-logıstıkalyq baǵytta Mańǵystaýda áli talaı jańa jobalar men tyń ıdeıalardyń ómirge keletini anyq, óıtkeni aımaqtyń geografııalyq ornalasýy jańashyl isterdi bastaýǵa mol múmkindik beredi.
Mańǵystaý oblysy
