Osy ándegi kókek kádimgi qarapaıym – jyl qusy. Atam qazaq bul haıýandy óziniń atyn ózi «kókektep» shaqyratyndyqtan «aty joq qus» dep de aıtady.
Jýyrda alpaýyt aqparat kózi «VVS» agenttigi qyzyq aqpar taratty. Iаǵnı, jyl qustarynyń kósh jolyn zertteýmen aınalysatyn ulybrıtanııalyq ornıtologtar tyń jańalyqqa kýá bolǵan kórinedi. Bundaǵy zertteý nysanyna Birjan sal atamyz aıtqandaı eki aty joq qus, ıaǵnı kókek tańdap alynǵan.
Bul qustardy zertteýshiler Afrıka qurlyǵyndaǵy Zambııa eliniń terrıtorııasynan ustap alyp, bularǵa arnaıy qurylǵy ornatyp, ony ǵaryshtaǵy spýtnık arqyly baqylaǵan. Sóıtip, qara qurlyqtan kóterilgen qos kókek 20 naýryz kúni Azııany betke alyp ushyp shyqqan.
Alǵash bolyp kókke kóterilgen «Onon» atty kókek Úndi muhıtynyń ústi 2600 shaqyrymdyq joldy kókteı ótip, saǵatyna 60 shaqyrym jyldamdyqpen ushyp, jolaı Kenııa, Úndistan, Bangladesh, Saýd Arabııa qatarly 16 memlekettiń jerin basyp ótip, onymen qoımaı muhıt ústine qarsy soqqan daýyldy jaryp ushqan.
Ekinshi kókek áýeli, Shyǵys Afrıkanyń Kılımandjaro shyńyn janaı ushyp, aınalma jolda Qytaı terrıtorııasy Iýnnan provınsııasy jerine kelgende baılanys úzilgen eken. Baqylaýshylardyń paıymynsha, bul beıbaq uzaq saparǵa tótep bere almaı zoryǵyp ólgen sııaqty. Sonyń ózine 14 táýlik ishinde toqtamaı 10 myń shaqyrym joldy artqa tastap úlgergen.
Al joǵarydaǵy «Onon» aty kókek qajymaı-talmaı ushyp, 12 myń shaqyrymnan astam joldy basyp ótip, Mońǵolııanyń baıtaq dalasyna jetip kelip baıyz tapqan. Iаǵnı, «úh» dep aman-esen jerge qonǵan.
Jyl qustarynyń kóshi-qon jolyn zertteýshi orontologtar buǵan deıin, ıaǵnı 2007 jyly jyl qustary 11500 shaqyrymdy toqtaýsyz ushyp ótkeni jaıly rekord tirkegen bolsa, bul retki kókek kózsiz erlik jasap jańa ólshem jasady.
