Qarjy • 02 Shilde, 2020

Teńgeńizdi tıimdi paıdalanasyz ba?

51 ret kórsetildi

Qarjygerler eńbekaqyńyzdyń 10 paıyzyn depozıtke salýǵa keńes beredi. Shet memleketterde bala ómirge kelisimen onyń atynan esepshot ashyp, aqsha jınaıdy. Urpaǵymen qatar ósken soma kámelet jasqa tolǵansha qomaqty qarjyǵa aınalady. Keıin ata-ana shottaǵy aqshany balanyń úı alýyna, basqa da qajettilikterine jumsaıdy. Al bizde she? Bul úrdis bar ma ózi? Balasy oqý bitirgende báıek bolatyn qazaqtyń aqshaǵa kelgende únemsizdigi únemi baıqalyp qalyp jatady. Siz aqshany qanshalyqty tıimdi paıdalanasyz?

Búginde tapqan tabysynyń bir bóligin depozıtke jınaý el aza­mat­tarynyń qajetti isine aınaldy. Qazirgi qoǵamda aqshanyń basyn biriktirýdiń birden bir amaly osy bolyp otyr. Aılyǵyn únemdep jumsap, artyq qarajatyn bankte saqtaǵandardyń aldy jeke baspanasyna jetip te úlgerdi. Al olaı isteýdiń oraıyn tappaǵandar qatarynan qa­lyp keledi. Sebebi kópshilik bankti tek nesıe beretin ortalyq esebinde qarastyrady. Tipti, aýyl jurty áli de istiń mánisine boılar emes. Depo­zıttik paıyzdyq mólsherleme, memleket beretin syıaqy, qaı valıýtada jınaǵan tıimdi ekenin bilmeıtinder de bar. Búgingi bizdiń áńgimemiz solar jaıynda bolmaq.

Salymshy retinde tirkelgen kún­niń ózinde qarjyny qaı valıýtada jınaǵan tıimdi degen suraq týyndary zańdy. Osy saýal aıasynda eko­nomıst Dıas Babash bizben pikir al­masqan bolatyn. Mamannyń aıtýynsha, qarajatty qazirgi kezde ulttyq valıýtada jınaǵan tıimdi.

– Men bul suraqtarǵa buryndary da jaýap bergenmin. Qazirgi kúrdeli kezeńde dollar baǵasy bir izge túspeı tur. Bul jaǵdaıda dollardy satyp alǵan tıimsiz. Jyldyq mólsherleme de azaıǵan, 1 paıyz, al ulttyq valıýtada 12 paıyz, – deıdi ekonomıst.

Máselen, eki salymshy bar de­lik, ekeýiniń de jalaqysy 100 myń teńge. Olar 2015 jyldan bastap 2020 jyldyń maýsymyna deıin aı saıyn depozıtke birdeı somada aqsha salyp turady. Biraq biri teń­gemen, ekinshisi dollarmen jınaıdy. Aqshasyn teńgemen saqtaǵan salymshy aı saıyn 20 myń teńgesin depozıtke salyp otyrsa, 5 jyl 6 aıda 1 mln 320 myń teńge jınaıdy. Oǵan 12 paıyz jyldyq mólsherleme qosylsa, qorytyndy somma 1 mıllıon 500 myń teńge bolady. О́z ke­zeginde depozıtin dollarmen ashqan salymshy aı saıyn 20 myń teńgesin dollarǵa aıyrbastap, depozıtke salyp otyrsa, 5 jyl 6 aıda (jyldyq mólsherleme 3 paıyz bolsa da) shamamen ár jylǵy dollar baǵamyn eseptegende 5800 dollar jınaqtaıdy eken. Aqshaǵa aınaldyrǵanda qazirgi dollar baǵamymmen 2 mln-nan astam teńge. Demek, aqshasyn dollarmen saqtaǵan salymshy utylǵan joq. Onyń salymy teńgemen saqtaǵan adamnan jarty mln teńgege joǵary. Osy jerde «Onda ne sebepti aqshany teńgemen saqtaý kerek?» degen suraq týyndaıdy. Mamandar qazirgi dollardyń qubylmaly ýaqytynda Ulttyq valıýtada aqsha jınaǵan tıimdirek deıdi.

Shynymen de, álemdegi tótenshe jaǵdaıǵa baılanysty dollar baǵamy da turaqsyz. Sondyqtan eń tıimdisi 50 de 50 qylyp bólip, eki valıýtada saqtaǵan paıdaly ma degen oıda qalasyz.

Depozıt ashý men ashpaýdy árkimniń óz enshisine qaldyramyz. Dese de, aldyna maqsat qoıyp, salymshy retinde tirkelip, qarajat jınaǵandardyń pikirine de nazar aýdarsaq. Mysaly, Aıjan Oralbekova stýdent kezinen bastap jeke baspanasy bolsa dep armandaǵan. Oqýdan bólek, qosymsha jumys istegen. О́ziniń «Dastur show» atty kásibin ashqan.

– Úı alamyn degen nıetpen aqsha jınaıyn dep sheshtim. Sodan Turǵyn úı qurylys jınaq banki men basqa bankterdiń depozıttik paıyzdyq mólsherlemesin salystyrdym. О́zime kerek plıýstary men mınýstaryn eskerdim. Bank mamandarymen keńese kele, Kaspi bank-ten depozıttik esepshot ashyp, aqsha sala bastadym. Tur­ǵyn úı qurylys jınaq banki maǵan tıimsiz boldy. О́ıtkeni ony úzbeı 3 jyl boıy, aı saıyn tolyqtyryp otyrsań ǵana bank tarapynan beretin 50 paıyz 4,5 paıyzdyq ústememen beriledi eken. Meniń qolymda jınaǵan azyn-aýlaq aqsha bolǵandyqtan, de­po­zıttik esepshot ashtym. Sóıtip qo­lymdaǵy baryn saldym da aı saıyn tapqanymdy jınap otyrdym. Shamamen 3 jyldyń ishinde 1 bólmeli páterge qol jetkizdim, – deıdi Aıjan.

Al jumys istep, tapqan jalaqysy shashylmasyn degen Asqar Alıev alǵashqy aılyǵynan bastap depozıtke salyp otyrǵan. Ol ınternet bankıngtiń kómegi kóp tıgenin aıtady.

– Aı saıynǵy shyǵynnan bólek aılyqtan qalǵan aqshany teńgemen jınadym. Qysylǵan ýaqytta qarajat baryna senimdilik paıda boldy. Odan bólek, jańalyqtardan baǵamdar men depozıttik paıyz týraly qarap, oqyp otyrdym. Dollar baǵamy turaqsyz bolyp, baǵasy túsken kezde dollar satyp alýǵa tyrystym. Sol kezde ózime ekinshi esepshot ashtym. Ol dollar valıýtasynda boldy. Dollardy arzan baǵaǵa satyp alsań, belgili bir ýaqytta dollar baǵamy ósken ýaqytta tıimdi, – degen ol óziniń esepshotyndaǵy qarjyny ınternet bankıng arqyly baqylap otyrǵan. Depozıtindegi salym mólsheri óskeni ony qýantqanymen, sheteldegi bank­terdiń quldyraýy kóńiline kúdik uıalatqan. Osy sátte ol:

– Shynymen de depozıtte esepshot ashyp, jınaǵan tıimdi me degen saýal maza bermeı qoıdy. О́ıtkeni depozıt – birinshiden ózińe kómek bolsa, ekinshiden, bankke kómek. Árı­ne shottaǵy aqsha árdaıym ózińdiki ekeni sózsiz. Ony kez kelgen ýaqytta shyǵaryp, qajetińe jumsaı alasyń. Dese de, ol tıimsizdikke ákelip soǵa­dy. Jınaǵan bonýstaryńnan aıyrylyp qalasyń. Oılana kele, qo­maqty somany depozıtte jınaqtaý tıimsiz degen uıǵarymǵa keldim. Qo­maqty qarjyny elimizdiń senimdi bankteriniń birinde uıashyq ashyp, saqtaǵan jón. Bank bankrot bolǵan jaǵdaıda aqshańdy ýaıymdamaısyń. Qarajatyń qaýipsiz saqtalǵan degen senimdilik qalyptasady, – deıdi Asqar.

Áńgime barysynda bank bankrot bolǵan jaǵdaıda jınalǵan qarajattyń kúıi ne bolady degen sa­ýal týyndady. Oǵan bank qyzmetkerleri bylaısha jaýap berdi.

– Barlyq depozıtter Depozıtterdi saqtandyrý qorynda saqtalady. Ár­bir banktegi depozıtter sonda saq­talady. Ulttyq valıýtada 10 mln teńgege deıin, dollarda 5 mln-ǵa deıin. Mysaly, bizdiń bankte sizdiń 5,8 mln teńge aqshańyz depozıtte bolsa, bank bankrot bolǵan kúnniń ózinde sol aqshańyzdy qor qaıtaryp beredi. Sondyqtan sizdiń esepshotyńyzda 5 mln-nan artyq aqsha bolsa, basqa bankterge salǵan durys bolady. Son­da aqshańyzdyń erteńgi taǵdyryna alańdamaısyz, – deıdi «Forte bank» bas menedjeri Sanjar О́nerbaev.

Qarjylyq jumysyńyzdyń ret­telýinen habardar bolatyn qarapaıym jáne senimdi tásili bar. Banktiń saıtyna kirip, depozıttik kalkýlıatordy tabyńyz, sizdi qyzyqtyrǵan jınaq merzimi men barlyq somalardy eseptep kórińiz. Kalkýlıatorlar ártúrli bolýy múmkin. Biraq qaǵıda bireý – sizdiń «keıingi» jáne «deıingi» somany kórip, tabysyńyzdy salystyrýǵa múmkindigińiz bar.

Bankti tańdap, kelisimge otyrǵan­nan keıin de óz tańdaýyńyzdy jasaýǵa sebep bolǵan, saıtta jazylǵan barlyq aqparattyń kelisimsharttaǵymen birdeı ekendigine taǵy da kóz jetkizińiz. Kez kelgen adamnyń qatelesýi múmkin. Saıtta eskirgen nemese burmalanǵan aqparattyń bolýy ábden múmkin. Qandaı jaǵdaı bolsyn, másele sizdiń aqshańyzǵa qatysty bolsa ózińizden basqa eshkimge senim artpańyz. Sebebi bul – sizdiń múddeńiz úshin.

Iá, álemdegi alasapyran adamdy ártúrli kúıge ıtermeleýde. Teńgeniń quldyraýy eldiń denin eseńgiretti. Dese de alda áli turaqtylyqtyń bolatyny shúbásiz. Tek siz aqshany tıimdi jumsaýdyń tásilin tabyńyz. Qaı valıýta bolsyn, qarjyny depozıtke salý – búgingi zamanda eń utymdy jol. Sol jol arqyly maqsattaryńyzǵa jete alasyz.

 

Sońǵy jańalyqtar

Qylań

Tanym • Búgin, 22:27

Ekpe saldyrýshylar sany artyp keledi

Aımaqtar • Búgin, 22:20

Saýran aýdanyna alǵashqy ákim taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 15:52

Atyraý oblysynda 37 jańa mektep salynady

Aımaqtar • Búgin, 15:27

Jalaqysy kóp óńirler anyqtaldy

Qarjy • Búgin, 14:30

Veterınarlar qartaıyp barady

Qazaqstan • Búgin, 12:10

Uqsas jańalyqtar