Keńes zamanynda bar halyqtyń kóretini birdeı, birneshe ǵana telearna bolsa, qazir qudaıǵa shúkir, pýltińizdi qolǵa alyp aýystyra berseńiz toqtaý joq. Spýtnıktik, sheteldik arnalardan ózge otandyqtyqtardyń óziniń qarasy molaıdy. Sońǵy ýaqytta telearnalar kórermen suranysyn óteýge bet burǵandaı mádenıet, bilim, sport pen balalarǵa arnalǵan arnalaryn da ashyp, olarda 100 paıyz ózderi daıyndamaǵanmen basqalardyń jaqsy degen baǵdarlamalaryn aýdaryp beretin úrdis qalyptasyp qaldy. Osylaısha telearnalar kópshilik kóńilinen shyǵýǵa umtylys tanytýda.
Keńes zamanynda bar halyqtyń kóretini birdeı, birneshe ǵana telearna bolsa, qazir qudaıǵa shúkir, pýltińizdi qolǵa alyp aýystyra berseńiz toqtaý joq. Spýtnıktik, sheteldik arnalardan ózge otandyqtyqtardyń óziniń qarasy molaıdy. Sońǵy ýaqytta telearnalar kórermen suranysyn óteýge bet burǵandaı mádenıet, bilim, sport pen balalarǵa arnalǵan arnalaryn da ashyp, olarda 100 paıyz ózderi daıyndamaǵanmen basqalardyń jaqsy degen baǵdarlamalaryn aýdaryp beretin úrdis qalyptasyp qaldy. Osylaısha telearnalar kópshilik kóńilinen shyǵýǵa umtylys tanytýda.
Alaıda, kórkem fılmder, serıaldarǵa kelsek, jaǵdaı máz emes. Kórermenin aldyna baılaǵan «jáshikten» ne kórip júrmiz? Ár arnadan 4-5-ten beriletin qaptaǵan túrik, koreı, qytaı serıaldarynyń kórkemdik dárejeleri, taratatyn ıdeıalary, beretin úlgileri qandaı degen saýaldarǵa jaýap izdeseńiz, tyǵyryqqa tirelesiz. Áıteýir, kóńil jubatarlyǵy, osy órteńge shyqqan shópteı qaýlaǵan serıaldardy qazaqshaǵa tárjimalaǵanda eń bolmasa dýblıaj salasyndaǵy mamandardyń qatary óser degen oı keletini dátke qýat. Áıtpese, arnalar qyrýar qarajat shyǵaryp, osy serıaldardy satyp alyp jatqanda ne oılady eken, otandyq telearnalar qansha jekeniń menshigi bolsa da, kópshilikke rýhanı azyq bolatyn dúnıelerdi ekrannan halyqqa usynarda memlekettik, eldik turǵydan nege kelmeske dep nalısyń. Álde munymen mınıstrliktiń aınalysqany jón be eken, nemese barlyq arnalarǵa jiberiletin serıaldardy saraptan ótkizetin kórkemdik keńes qajet pe eken degen san túrli oı mazalaıdy.
«KTK» arnasynda túriktiń «Qaıran ómir» atty serıalynyń aldymen birinshi maýsymy, odan qazir jalǵasy bastalyp, úlken-kishi ekranǵa úńilip, aqyrynda qazaqtar basty keıipker Aılın esimimen jańa týǵan sábılerin de ataı bastady. Al sol Aılın qyzǵa aǵaıyndy eki jigit birdeı ǵashyq bolady, Kishisi – Murat múgedek te, úlkeni – Soner mol baılyqtyń ıesi, jasy kelse de úılenbegen súrboıdaq. Aılın Sonerdi jaqsy kórgenine qaramastan, áıteýir, bir shańyraqtyń astynda kúndelikti súıgenin kórip júrý úshin múgedek inisine turmysqa shyǵady. Artynan jarynyń aǵasyn jaqsy kóretinin bilgen Murat ózine qol salady. Inisiniń beti jabylǵan soń Soner Aılınge úılenedi. Aılın mańaıyndaǵy shyrǵalań bir bul emes. Aılın men onyń nemere sińlisi arasynda da Soner úshin taıtalas júredi. Týystyq, jaqyndyq, baýyrmaldyq qatynastar byrt-byrt úzilip, qazaqy turǵydan alǵanda «mal qulaǵy sańyraý» eshkim estimesin, jamandyq juqqysh bolady», dep jırenip otyratyn úlgisizdiktiń barlyǵy osy serıaldan tabylady. Burynǵysy azdaı jaqynda «KTK» osy serıaldyń jalǵasyn kórsetýdi taǵy bastady.
Nemese jaqynda ǵana kórermenniń «kózaıymy» bolǵan «Astana» arnasynan kórsetilgen taǵy bir túriktiń «Gúlli hanym» serıalyn alaıyqshy. Biryńǵaı adamgershilikten attaý, dúnıe jolynda qıyp jiberip kisi óltirý, qaıyn sińlisiniń kúıeýine jeńgesiniń turmysqa shyǵýy, bala urlaý, úıge órt qoıý, zına jasaý deısiz be, kórip otyryp ımanyń qasym bolatyn kisápirlikke, teksizdikke, qasıetsizdikke, qatygezdikke kýá bolasyz. Sonda osyndaı fılmderdi kópshilikke shimirikpesten usynatyn arnalardyń oılaǵandary ne?! Munyń janynda oıyn balasyn úılendirip, besikten beli shyqpaǵan kishkentaı qyzdy uzatatyn «Qazaqstan» arnasynan berilip jatqan úndilik «Kelin» serıalyn beıkúná dersiz. Qyzyqtap qarap otyrǵan úlkender: «E-e, ózderiniń salt-dásúrleri sondaı shyǵar, biraq, onysy nesi, kip-kishkentaı qyzdy «kelin» dep»,– dep ersi kórip, áıteýir «ár eldiń salty basqa...» shúkirshilik, ózge el ǵoı dep otyrary haq.
Buǵan árıne, telearnalar tarapynan: «Otandyq teleserıaldar qaýlap turyp, olardy kórsetpesten sheteldikterdi satyp alyp jatyr ma ekenbiz. «Joqtan bar jasap» kórermenge ony tipten ana tilinde usynyp otyrǵanymyzǵa rahmet aıtpaı ma?», dep qarsy ýáj aıtylatynyn da bilemiz. Biraq, kitaptan góri kompıýter men teledıdarǵa úńiletin zamanda, ata-ana jumysbastylyqpen úıdegi balaǵa qaraı almaıtyn kezeńde, ǵalamdasqan álemde, shekaralardyń ózi sharttylyqqa aınalyp bara jatqanda jas býyndy jamandyqtan qorǵaý qalaı júrgizilýi tıis? Túptep kelgende, urpaq janynyń saýlyǵy memlekettik is, ulttyń erteńgi qaýipsizdigi emes pe.
Kórermenderdiń kúndelikti serigine aınalyp bara jatqan, orys pa, túrik pe, koreı me, áıteýir qazaq emes osy telehıkaıattar týrasynda ınternet álemi ne deıdi eken degen oımen ilmekteý arqyly biraz saıttardy sharladyq. Qaz-qalpynda sol pikirlerdi keltire keteıik. Álqısa:
antijrca, 22 aqpan 2010 14:12 bylaı depti: Aqzerege: Prokatqa «qudaıy» qylyp ákelip jatqan joq sol serıaldardy. Syrtqa ketip jatqan somanyń neshe nóli bar ekenin bir Alla biledi. Bizde jaqsy akterler bar, jetpeı jatsa kastıng ótkizý kerek. Túsiremin dese ómirde taqyryp ta tolyp jatyr. Qaltaly kosmolıtter memleket úshin qaıyrly bir is jasaýǵa qulyqsyz, memleket ulttyq naqyshtaǵy týyndylarǵa qarjy bóldirmeıdi, samarqaý qaraıdy. Shetelden kelip jatqan serıaldar bizdi qarańǵylyqtan «súırep» alyp shyǵady degeniń bir túrli oıǵa qonymsyz. О́zimizge ózimizdiń janymyz ashymasa, sheteldegilerdiń bizdiń qamdy oılaýy múmkin emes qoı. Aqqý, shortan hám shaıan.
akzere, 22 aqpan 2010 14:17 bylaı depti. Biz ǵana emes, búkil álem Batystyń kınosy, mýzykasymen tynystaıdy, tipti koreıalyqtar da. Joq nárseni joq, bar nárseni bar deý kerek qoı. Serıal túsirsin, tek Astana qandaı keremet, báriń kóshińder degen sarynda emes, jáı ǵana ómir jaıly, jaqsy akterlik sheberlikpen túsirilgen serıaldardy kórýden esh qashpaımyz!
tarazkyzy, 22 aqpan 2010 16:03 bylaı depti. О́z basym koreı serıaldaryn jaqsy kórem. Túrik serıaldaryndaǵy atys-shabys, orys serıaldaryndaǵy aıqaı-shý, Brazılııa serıaldaryndaǵy azǵyndyq joq koreı serıaldarynda. Tózimdilik pen sabyrlylyq degendi biletin, sezimdi únsiz uqtyra alatyn halyq. Mazasyz tirshilikten sharshaǵanda móldir álemge kirip ketesiń. Basqalaryn qaıdam, ózim demalam…
antijrca, 22 aqpan 2010 16:28 bylaı depti: Aqzerege: Saǵan ne úshin sapaly kınolar túsirilmeı jatqanyn aıtyp kettim ǵoı. Patrıottyq sana tómen, ónerdiń quny tómen, shyn daryndy adamdardy baǵalamaıdy. Búkil álem Batystyń kınosy, mýzykasymen tynystaıdy depsiń, munyńa qosylmaımyn. Máselen, myna ózbek kórshilerimizde bar-joǵy 14 telearna bar, tańnyń atysy, keshtiń batysy táýligine jıyrma tórt saǵat ózbekshe saıraıdy, ózbek kınolaryn kórsetedi, ózbekshe beınebaıandaryn aınaldyrady, salt-dástúrlerin «mine-mine» bizde mynadaılar bar dep kórsetýden jalyqpaıdy. Qytaıdy alsaq, sheteldik kórsetilimderdiń 1/3 qysqartty, aldaǵy ýaqytta qysqarta túsetinine kúmánim joq. Basqasyn qoıyp, osy eki kórshimizdiń isterinen ónege alatyn ýaqytymyz jetti ǵoı. Eýropanyń arzan «qundylyǵy» búgin bar, erteń joq. Kezinde Gıtlerden álemdi qalaı jaýlap almaqshy ekenin suraǵanda: «Táýligine 24 saǵat túrli dańǵyrlaqty tyńdaý arqyly ózderi-aq op-ońaı beriledi, rýhtary synady, sanalary usaqtalady, kitap oqýdan qalady», depti. Solaı!!!
Iá, qalaı aıtqanda da, bul uzyn sonar teleserıaldardy bizge shúlen taratqandaı teginnen- tegin berip jatqan joq. Qyrýar aqshanyń shetke ketkeni bylaı tursyn, sol eldiń ekspansııasy ústemdigin júrgizip, oı álemin bılep, rýhanı dińgekke tıgizer áserin qaıda qoıar ekenbiz.
Bala kezimizde aýylǵa teledıdar kelmegen tusta Almatydaǵy Ákem teatr men Balalar men jasóspirimder teatrynyń qoıylymdaryn radıo arqyly tyńdap, keıin Almatyǵa kelgende buryn daýysyn estigen Zámzágúl, Sholpan, Hadısha, Sábıra, Farıda apaılardy, Serke, Elýbaı, Qapan, Ánýar, Sábıt, Altynbek syndy ártisterdi kórýge yntyǵyp, teatr tabaldyryǵyn júregimiz dúrsildep turyp attaıtynbyz. Jaraıdy, bizdiń qazirgi ýaqytta teleserıaldar men otandyq kórermenderge qajet ózge de dúnııalardy peshten jańa shyqqan yp-ystyq toqash kúıinde taratýǵa shamamyz kelmese, el teatrlarynda qoıylyp jatqan úzdik týyndylardy ekran arqyly halyqtyń kózaıymyna aınaldyrýǵa bolmaı ma? Bul bir jaǵynan teatrlarǵa da kómek qoı. Eger kezinde joǵaryda attary atalǵany bar, atalmaǵany bar ártisterimizdiń qatysýymen ótken nebir drama, komedııa, tragedııalardy beınetaspalarǵa túsirip alsaq, qazir qanshalyqty utqan bolar edik. Amal ne, ol kezinde de, qazir de qolǵa alynbaı kele jatqan olqylyq. Esesine, araq kýlti nasıhattalatyn, aldaý, arbaýdy úıretetin shetel serıaldaryn ózimiz de, balalarymyz da kórip kún artynan kún, aı artynan aı jyljyp ótip barady...
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
