Belorýssııa astanasy Mınsk qalasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet kúnderi ótti
Qazaqtyń án-kúıi álemniń kez kelgen memleketindegi tańdaýly sahnalarda shyrqalyp júr. Tıisinshe, ózge elderdiń mádenıeti men ónerimen tanysýǵa bizde de múmkindik kóp. Jylyna kem degende 4-5 eldiń mádenı kúnderi óz elimizde uıymdastyrylyp jatady. Bul jolǵy Belorýssııa sapary qazaqstandyq óner sheberlerine taǵy da bir umytylmas áser syılap, jaıma-shýaq dostyq peıildiń yqylasyna bólendi degen oıdamyz.
Belorýssııa astanasy Mınsk qalasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń mádenıet kúnderi ótti
Qazaqtyń án-kúıi álemniń kez kelgen memleketindegi tańdaýly sahnalarda shyrqalyp júr. Tıisinshe, ózge elderdiń mádenıeti men ónerimen tanysýǵa bizde de múmkindik kóp. Jylyna kem degende 4-5 eldiń mádenı kúnderi óz elimizde uıymdastyrylyp jatady. Bul jolǵy Belorýssııa sapary qazaqstandyq óner sheberlerine taǵy da bir umytylmas áser syılap, jaıma-shýaq dostyq peıildiń yqylasyna bólendi degen oıdamyz.
Qazaqstan men Belorýssııa arasyndaǵy mádenı baılanystar jyldan-jylǵa nyǵaıyp keledi. Bir ǵana mysal. Elimizde jyl saıyn ótetin «Operalııa» festıvaline Belarýs memleketinen opera ánshileri turaqty túrde qatysyp turady. Sondaı-aq, sol elde uıymdastyrylatyn «Slavıanskıı bazar», «Lıstopad» festıvalderinde bizdiń ónerpazdar da baq synap júr. Al, mádenı kúnderge keler bolsaq, elimizdiń mádenı kúnderi osydan tórt jyl buryn Mınsk jáne Grodno qalalarynda ótken bolatyn. Ile-shala 2010 jyly Belarýs mádenıetiniń kúnderi bizde uıymdastyryldy.
Qazaq eli Belarýs halqymen Keden odaǵy aıasynda da senimdi seriktes. Soǵan oraı bul elde atqarylyp jatqan isterdiń bir parasymen tanysýǵa týra keldi. Mınsk qalasyna jetken soń qazaqstandyq BAQ ókilderi, ıaǵnı, bizder aldymen sondaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshiniń keńesshisi Aıdar Shalbaevqa jolyǵyp, eki eldiń qarym-qatynasy týraly biraz jaılarǵa qanyqtyq. О́zimizdi qyzyqtyrǵan jerlerge bardyq. Alǵashqy barǵan jerimiz Belorýssııa Ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetinde ashylǵan Abaı atyndaǵy qazaq tili, tarıhy jáne mádenıeti ortalyǵy boldy. Onyń jumysymen ortalyqtyń jetekshisi, sol elde radıotehnıka mamandyǵy boıynsha bilim alyp jatqan magıstrant Hamıt Ábishev tanystyrdy. Ortalyqta fotokórmeler, semınarlar, dóńgelek ústelder, Qazaqstannyń ataýly meıramdaryna oraı merekeler uıymdastyrylady eken. Sondaı merekeniń biri retinde bıyl tuńǵysh ret áz Naýryz meıramy toılanǵan jáne jyl saıyn ótkizilý quqyǵyn ıemdengen. Hamıttiń aıtýynsha, ortalyq uıymdastyrǵan taǵy bir úlken shara – «Týrovskıı, Abaı, Gýmılev, Konfýsıı, Bolıvar, Gete: zamanaýı mádenıettiń fılosofııalyq dıalogyndaǵy Belorýssııa róli» degen taqyrypta ótken ǵylymı konferensııa. Bul konferensııaǵa bizdiń elimizden de ǵalymdar qatysqan.
Belorýssııa Ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetiniń halyqaralyq áriptestik boıynsha prorektory Aleksandr Syganov ortalyq týraly da, jalpy eki eldiń ǵylymı turǵydaǵy baılanysy týraly da keńinen áńgimeledi. «Sizder eki eldiń Keden odaǵynda áriptes ekenin bilesizder. Sonyń aıasynda bilim jáne ǵylym salasy boıynsha áriptestiktiń de mańyzy erekshe. Eki eldiń basshylary Qazaqstan men Belorýssııanyń damý baǵyty ınnovasııalyq turǵyda bolýy kerektigin aıtyp júr. Sol baǵytta eki eldiń ǵylymı-zertteý ınstıtýttary men aldyńǵy qatarly tehnıkalyq ýnıversıtetteri kiretin konsorsıým quryldy. Konsorsıýmnyń bastamashylary – bizdiń ýnıversıtet jáne L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa Ulttyq ýnıversıteti. Osy ýaqyt aralyǵynda eki forým ótti. Onyń biri Mınsk, ekinshisi Astana qalasynda uıymdastyryldy. Eki jıynda da ǵylymı jobalar talqylanǵan bolatyn. Keıinnen bul jobalar eki eldiń tıisti mınıstrlikterine tanystyrylyp, qazirgi ýaqytta jobalar boıynsha jumystar jasalyp jatyr. Bir aıta ketetin nárse – eki eldiń de jobalary óz qarjylarymen júzege asady. Ekinshiden, bastamashy bolyp otyrǵan eki joǵary oqý orny ózara qarym-qatynasty jaqsartý baǵytynda da jumys istep jatyr. Oqý ordamyz tehnıkalyq bolǵanymen, bitirip shyqqan túlekterimizdiń mádenıetti, zııaly bolǵanyn qalaımyz. Sondyqtan osynda túrli mádenı ortalyqtar jumys isteıdi. Onyń biri – Abaı atyndaǵy qazaq tili, tarıhy jáne mádenıeti ortalyǵy. Sáıkesinshe, Astanadaǵy Eýrazııa Ulttyq ýnıversıtetinde Belarýs mádenıeti ortalyǵy óz deńgeıinde jumys istep jatyr»,–dedi Aleksandr Syganov. Ol «Abaı» ortalyǵynda túrli kezdesýler ótetinin, oǵan elshilik ókilderiniń qatysatynyn, elshiniń ózi oqý ornyna birneshe ret kelgenin aıtyp ótti. A.Syganov Qazaqstan men Belorýssııanyń bilim-ǵylym salasynda jaqsy qarym-qatynasqa qol jetkizip kele jatqanyn málimdedi. Máselen, atalmysh oqý orny Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıtetimen tyǵyz qarym-qatynas ornatqan. Sol ýnıversıtettiń bazasynda mashına jasaý boıynsha qural-jabdyqtardy Belorýssııa tarapy jetkizetin ortalyq qurylǵan. Qazirgi tańda eki jaq birigip jumys isteýde. «Biz jaqyn jyldary bıznes-óndiris qurýdy qolǵa alýymyz kerek. Árıne, ǵylymı-zertteý baǵytyndaǵy jumystar da kerek. Biraq, bul eki el baılanysynyń birinshi kezeńi. Ekinshi kezeńde bıznes-óndiris qurý isi de óte mańyzdy. Buny bir jaǵynan memleket qarjylandyrsa, ekinshi jaǵynan bıznespen shuǵyldanyp júrgen jeke tulǵalar da ortaq iske qarajat salary sózsiz. Taǵy bir aıta ketetin nárse, sońǵy kezde Eýropada mobıldi stýdent, mobıldi aspırant, mobıldi oqytýshy degen jeke-jeke baǵdarlamalar bar. Eýroodaq elderiniń bul baǵdarlamasy boıynsha bir stýdent kem degende bir semestr ózge eldiń JOO-synda bilim alýy shart. Bul durys nárse. Stýdentter basqa ǵylymı mekteptermen tanysady. Biz osy baǵdarlamany qazaqstandyq áriptesterge qoldanyp jatyrmyz. Qazirgi tańda Belorýssııa Ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetiniń qurylys fakýltetine qazaqstandyq stýdentterdiń bir toby keldi. Olar jarty jyl boıy tájirıbeden ótedi. О́z kezeginde biz de stýdentterimizdi Qazaqstanǵa jiberýdi josparlap otyrmyz. Adamdar solaı tanysady. Tek tanystyqtan soń arada senim paıda bolady. Biz Keńes Odaǵynan shyqtyq. Odaq qulap qalǵanymen, dostyq, iskerlik, áriptestik baılanystar saqtalý kerek degen oıdamyn», – deıdi prorektor.
Qazaqstandyq BAQ ókilderin «Zvıazda» Baspa úıiniń dırektory Ales Karlıýkevıch pen onyń orynbasary Alekseı Badaktyń shynaıy yqylaspen kútip alǵanyn aıtqymyz keledi. Bul mekemede «Zvıazda» gazeti, taǵy birneshe respýblıkalyq jýrnaldar men aýdarma kitaptar basylyp shyǵady eken. «Zvıazdaǵa» barǵan maqsatymyz jýyrda ǵana jaryq kórgen «Ne vedaıa granıs» dep atalatyn Qazaqstan men Belarýs qalamgerleriniń shyǵarmalary jınaqtalǵan kitap týraly keńirek bilý bolatyn. Kitapty qurastyrýshy, dırektordyń orynbasary Alekseı Badak jınaqtyń jaryq kórýine Aqparat mınıstriniń birinshi orynbasary Lılııa Ananıchtiń tikeleı yqpaly tıgenin baıandady. «Keńes Odaǵy taraǵannan keıin 16 memleket árqaısysy bólek kún keshti de, biz birimizdiń ádebıetimizden de alshaqtap kettik. Túrkimenstanǵa barsaq ta, Armenııaǵa barsaq ta, jalpy qaı elge barsaq ta, aldymyzdan: «Burynǵy odaq elderiniń ádebıeti qandaı halde?» deıtin saýal kóldeneńdeıdi. TMD elderiniń jáne óz qalamgerlerimizdiń shyǵarmalaryn orys tilinde shyǵaryp otyrmyz. О́ıtkeni, odaqtas elderdiń oqyrmandaryna túsinikti bolsyn deıtin nıetimiz bar. Osy kitaptardy shyǵarý barysynda bir úlken qıyndyqqa jolyqtyq. Burynǵy 16 memlekettiń keıbir elderinde osy jıyrma jyl aralyǵynda orys tiline aýdarylǵan shyǵarmalar óte az eken. Al, sizderge keletin bolsaq, orys tilinde shyǵarmalardy jınaý asa qıyndyq týdyrǵan joq. Mysaly «Prostor» jýrnalymen, jazýshy Alekseı Kımmen qarym-qatynasymyz jaqsy»,– dedi A.Badak.
«Zvıazda» Baspa úıiniń dırektory Ales Karlıýkevıch dańqty jazýshy Muhtar Áýezovtiń «Abaı joly» romanyn Anatolıı Kımniń aýdarmasynda orys tilinde basyp shyǵarǵandaryn aıtty. «Jalpy, Muhtar Áýezovtiń «Abaı joly» epopeıasynyń 4 tomy da bizde jańadan basylyp shyqty. Ony belarýs tiline aýdarý aldaǵy kúnderdiń enshisinde. О́ıtkeni, Anatolıı Kım bul shyǵarmany orys tiline aýdarý úshin bir jyl ǵana eńbektenbegeni shyndyq. «Ne vedaıa granıs» jınaǵyna keletin bolsaq, orys tilinde jaryq kórgen bul kitapqa qazaqtyń Muhtar Áýezov, Oljas Súleımenov, Ábish Kekilbaev, Muqaǵalı Maqataev, Qadyr Myrzalıev, Farıza Ońǵarsynova, Nurlan Orazalın, taǵy basqa da birqatar talantty qalamgerleriniń shyǵarmalary toptastyryldy. Jınaqtyń birinshi bóliginde qazaq qalamgerleriniń shyǵarmalaryna oryn tıse, ekinshi bóligi belarýs qalamgerleriniń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan. Biz ázerbaıjan, armıan, túrkimen, t.b elderdiń qalamgerleriniń shyǵarmalary toptastyrylǵan týra osyndaı taǵy da 10 jınaq shyǵardyq. Bul arada belgili aýdarmashy Qaırat Baqbergenovke alǵys aıtqymyz keledi. Ol bizge Abaı óleńderin belarýs tiline aýdarýǵa úlken kómegin tıgizdi. Ekinshiden, osy jınaqtaǵy qazaq avtorlarynyń shyǵarmalaryn qurastyrýǵa kómektesti»,–dedi A.Karlıýkevıch.
Qazaqstandyq jýrnalıster Mınskidegi Jazýshylar odaǵynda bolyp, odaq tóraǵasy Nıkolaı Chergınespen kezdesti. Ol óz kezeginde Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń úlken jıyndarda eki eldiń taýar aınalymyna, mádenı baılanystaryna eshqandaı da kedergi bolmaý kerek degendi sonaý 90-shy jyldardan bastap aıtyp kele jatqanyn, sońǵy jyldary qurylǵan Keden odaǵynyń dýaly aýyzdan shyqqan sózdiń nátıjesi ekenin baıandaı kelip, Qazaqstan da, Belorýssııa da ekonomıkalyq hám áleýmettik máselelerdi sheshý turǵysynda alysqa uzap ketkenin áńgimeledi. «Biz Qazaqstanǵa túrli tehnıkalar, avtomobılder men jer óńdeý tehnıkalaryn jiberemiz. О́z kezeginde Qazaqstannan da túrli taýarlar alyp otyrmyz. Bul bir-birimizdi qoldap, qýattap jatqanymyzdyń aıǵaǵy. Al, ádebıet mádenı baılanystyń bir ǵana bólshegi. Resmı túrde aıtar bolsam, Belorýssııada Qazaqstannyń joq degende bes kitabyn shyǵarý josparda bar. Buǵan tolyqtaı múmkindigimiz jetedi. О́ıtkeni, Qazaqstannyń Jazýshylar odaǵymen baılanysymyz jaqsy jolǵa qoıylǵan», – deıdi Belorýssııa Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy.
Qazaqstannyń Belorýssııadaǵy mádenıet kúnderi aıasynda Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammedtiń Mınskidegi birqatar mádenıet oshaqtarynda bolǵanyn da atap aıtýymyz kerek. Sonyń biri – Mınskidegi Ulttyq akademııalyq opera jáne balet teatry. Muhtar Abraruly osy eldiń Mádenıet mınıstri Borıs Svetlovpen, Ulttyq akademııalyq opera jáne balet teatrynyń bas dırektory Vladımır Grıdıýshkomen birge ekijaqty kelisimderge qol qoıdy. Resmı hattamadan keıin Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed eki eldiń baspasóz ókilderiniń suraqtaryna jaýap berdi. «Belorýssııa men Qazaqstannyń baılanysy tamyryn tereńge jibergen, el basyna kún týǵan aýyr shaqta synalǵan, tarıhtyń súzgisinen ótken bekem baılanys. Biz osyndaǵy Ortalyq alańda boldyq. Ol jerden Keńes Odaǵynyń Batyry atanǵan onshaqty qazaqstandyq azamattardyń aty-jónin kezdestirdik. Súndetqalı Esqalıev bastaǵan qazaqtardyń Mınsk qalasyn jaýdan bosatý úshin shaıqasyp, erlik kórsetkenin tarıh umytpaıdy. Jalpy, áriptestikti úzdiksiz damytýǵa múmkindigi mol birden-bir sala dep mádenıetti atar edim. Shyn máninde eki el arasyndaǵy baılanystardyń toqtap qalǵan kezi joq. Keńes úkimeti kezinde de, táýelsizdik alǵan jyldary da bul baılanystar jalǵasyp keledi»,–dedi Mádenıet jáne aqparat mınıstri. Ol sondaı-aq, mádenı baılanystar túrli deńgeıde damyp kele jatqanyn, sonyń ishinde eki el teatrlary, muraǵattary men murajaı ujymdarynyń jaqsy qarym-qatynasta ekenin sóz etti. «Mine, Uly jeńistiń jetpis jyldyǵy qarsańynda muraǵat deńgeıindegi tyǵyz áriptestik baılanystyń arqasynda túrli jumystar atqarylyp jatyr. Biz jyl saıyn jańa muraǵat derekterimen tanysýdamyz. Belorýssııadaǵy shaıqasta habarsyz ketken soldattardyń qatarynda bolǵan ákelerimiz ben atalarymyzdyń aty-jónderi jazylǵan derektermen jetpis jyldan asa ýaqyt ótken soń qaıta qaýyshý ústindemiz»,–dedi mınıstr.
Qazaqstan men Belorýssııanyń nyq qarym-qatynasynyń aıǵaǵyndaı, ótken aptada ǵana sol eldiń prezıdenti A.Lýkashenkonyń Astanaǵa resmı saparmen kelip, ekonomıkalyq baılanystan bastap mádenı gýmanıtarlyq baılanysqa deıin qamtylǵan kelisimsharttarǵa qol qoıǵany este. Araǵa apta aralatyp qana qazaqstandyq delegasııa Mınskige baryp, mádenıet kúnderin ótkizdi. Bul kúnderdiń aıasynda qazaqstandyq óner sheberleriniń Belarýs memlekettik akademııalyq mýzyka teatrynyń sahnasynda Gala-konserti ótti.
Konserttik baǵdarlama barysynda ónerpazdar qazaq halqynyń mýzyka mádenıetiniń, bı óneriniń alýan túrliligin pash etýge tyrysty. Mınsk teatrynda halyq ártisi Roza Rymbaeva, eńbek sińirgen qaıratkerler Bıbigúl Januzaq, Jámıla Jarqymbaeva, Nurlan Bekmuhambetov, Andreı Tregýbenkolar án shyrqasa, «Sazgen sazy» folklorlyq-etnografııalyq ansambli, «Ulytaý» toby, «Serper» dombyrashylar ansambli men «Aqqý» bı ansamblderi qazaqtyń bı jáne kúı óneriniń shoqtyqty shyǵarmalaryn oryndady. Bul sahnada qazaqtyń halyq ánderimen qosa Qurmanǵazynyń, Abaıdyń jáne Latıf Hamıdıdiń shyǵarmalary tyńdarmandardyń júregine jol tartty. Sondaı-aq, álemdik klassıka sanatyndaǵy A.Vıvaldı jáne Sh.Gýnonyń áýenderin qazaqstandyq óner sheberleriniń oryndaýynda belarýs jurty jyly qabyldady.
Qonaqjaı belarýs halqy qazaqstandyq óner sheberleriniń konsertin ystyq yqylaspen, qol soǵa otyryp tamashalady. Tyńdarmandardyń arasynda Qazaqstannyń Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed jáne Belarýs Respýblıkasynyń Mádenıet mınıstri Borıs Svetlov, Qazaqstannyń Belorýssııadaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Erǵalı Bólegenov bastaǵan elshilik qyzmetkerleri, qazaqstandyq dıaspora ókilderi de boldy. Sóz sońynda aıtarymyz, Qazaqstannyń Belorýssııadaǵy mádenıet kúnderin qorytyndylaǵan Gala-konsert dostyǵy jarasqan eki el tyńdarmandarynyń da rýhanı álemine jańasha qýat, tyń serpin syılaǵandaı áser etti.
Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».
–––––––––––––––––––––––
Sýretterdi túsirgen
Baýyrjan JÝASBAEV.
