Jyl on eki aı jumysy qaýyrt bul qurylym buryn «Sýdan qutqarý qyzmeti» dep atalatyn, 2015 jyly «Ońtústik óńirlik aeroutqyr jedel qutqarý jasaǵy» mekemesine qosyldy. Osy kezeńnen bastap qutqarý qyzmetiniń aýqymy keńeıe tústi. Qutqarýshylar sý aıdyndarynda ǵana emes, úıde, jol ústinde, basqa da jaǵdaılarda qıyndyqqa tap bolǵandarǵa kómekke baratyn boldy. Byltyrdan bastap jedel qutqarý jasaǵy órt sóndirý jáne avarııalyq-qutqarý jumystary qyzmetiniń quramynda.
– Jalpy, bizde darııanyń arnasy tómen bolsa, qaýipti umytyp ketetin ádet bar. Sýy tartylyp, qaıyry kórinip jatqan tus ózenniń saıaz jeri, al sý jınalyp turǵan jerler oıpań tustar. Naǵyz qaýipti ara sol. Mysaly, jaqynda bir jas jigit dostarymen bástesip, darııany júzip ótpek bolǵan. Qala jaqtaǵy jaǵalaýǵa jetip, keri qaıyrylǵanda ál-dármeni quryǵan ony bizdiń jigitter baıqap qalyp, qutqaryp aldy. Ot pen sýǵa erlik júrmeıtinin túsinbeıtinder kóp áli, – deıdi jedel qutqarý jasaǵy basshysynyń orynbasary Meırambek Dospenbetov.
Qutqarýshy qoldan kelgenin aıanyp qalmaıdy. Biraq saqtyq sharalaryn buljytpaı oryndaý ár adamnyń ózine baılanysty. Mysaly, 2017 jyly oblysta sýǵa ketkender sany 26 adam bolsa, 2018 jyly 22 adam osyndaı jaǵdaıda qaza bolǵan. Byltyr – 26, bıyl – 10. Osy jyldar aralyǵynda jalpy sany 35 adam qutqarylǵan. Qaraly tizimdi toltyryp turǵandar arasynda balalardyń úlesi kóp. «Úlkender eskeretin máseleniń biri osy. Jaqynda ǵana Tasbóget kentindegi kanalǵa shomylǵan 10 jasar bala, artynsha Jalaǵashta bir jasar qyz aryqtaǵy sýǵa batyp ketti. Osynyń bári eresekterdiń erensizdiginen», deıdi qutqarýshylar. Qys pen kóktemde balyqqa shyqqandar da qaýipsizdikti kóp oılaı bermeıdi. Byltyr Aral teńizine yǵyp ketken eki balyqshynyń biriniń denesi tabyldy, ekinshisi áli izdestirilýde.
Qala aýmaǵynda Araı shaǵyn aýdany men Belkól kentiniń tusynda ǵana arnaıy sýǵa túsýge arnalǵan oryndar bar. Biraq aptap ystyqta salqyndaǵysy kelgender kez kelgen jerden darııaǵa súńgip jatady. Ásirese, jurt kóp shomylatyn Jańakópir, Mereı shaǵyn aýdandary, 3-irilendirilgen kvartal aýmaqtarynda kezekshilik uıymdastyrylady. Kúndelikti kezekshilikten bólek senbi, jeksenbi kúnderi tótenshe jaǵdaılar departamenti men órt sóndirý jáne avarııalyq-qutqarý jumystary qyzmeti tarapynan úgit jumystary udaıy júrgiziledi. Qutqarýshylar mektepter men oqý oryndarynda kezdesýler ótkizip turady. Oblystyq bilim basqarmasy bekitken kestege sáıkes mektep oqýshylaryna «Tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý, sý aıdyndaryndaǵy qaýipsizdik, alǵashqy kómek kórsetý tásilderi» taqyrybynda 23 sabaq ótkizip, 2202 jadynama taratypty. Tótenshe jaǵdaı rejimi engizilgeli beri onlaın túrde oblys mektepterine «Sýdaǵy (muzdaǵy) qaýipsizdik erejeleri», «Sýda (muzda) zardap shegýshilerdi qutqarý, alǵashqy dárigerge deıingi medısınalyq kómek kórsetý tásilderi» taqyrybynda 4 ınteraktıvti sabaq uıymdastyrylǵan.
– Qala aýmaǵynda, aýdandarǵa jaǵajaılar, balalar úshin baǵasy arzan basseınder ashý týraly usynys berip kelemiz. Biraq kóp rette sol aıaqsyz qalyp jatady. Osy másele eskerilýi kerek. Bul sý qurbandarynyń sanyn azaıtýdyń birden-bir joly, – deıdi jasaq basshysynyń orynbasary.
Qutqarýshylardyń esebinshe, qala aýmaǵynda 29 qaýipti aımaq bar. Onyń bárin bir mezette baqylaý múmkin emes. Biraq mamandar múmkindigine qaraı bárin qamtýǵa tyrysady. Mysaly, shahardyń irgesindegi Kóksý kóli shomylýǵa emes, katamaran, qaıyqpen qydyrystaýǵa arnalǵan. Sony eskermeı sýǵa súńgigen talaılardyń jaǵaǵa jansyz denesi shyǵarylǵan kezi az emes.
Qazir qurylymnyń tehnıkalyq jabdyqtalýy jaqsardy. Osy kúni jasaqta 18 tehnıka men 29 júzý quraly, qaıyqqa iletin 16 motor bar. 54 súńgýir maman daıarlyqtan ótken. Byltyr osyndaǵy mamandar kómegimen 16 qoǵamdyq qutqarýshy daıarlyqtan ótti. Bir másele – qutqarýshylardyń zeınet jasy. Negizi qutqarýshy úshin 63 jasqa deıin qyzmet etý óte qıyn. Mysaly, súńgýirlerdiń sýǵa túserde qan qysymdary ólshenedi. Ol talapqa saı bolýy tıis. Shyqqanda taǵy bir márte tekseriledi. Sý astyndaǵy qysymnan mindetti túrde aıyrmashylyq bolady. Qazir tipti 40 jastan asqandar arasynda densaýlyǵy myqty adamdy tabý qıyn. Ádette olar 3 adam bolyp shyǵady. Onyń bireýi sýǵa tússe, ekinshisi ony baǵyttaýshy bolady. Úshinshi qutqarýshy kez kelgen jaǵdaıǵa daıyn turady. Sý astyndaǵy izdeý kezinde arqan arqyly jıyrmadan astam belgi beriledi eken. Laıly sýdyń astynda birdeńe kórý múmkin emestigi taǵy bar, tek jaǵalaýdaǵy serigińniń belgisimen ǵana júresiń. Darııa astyndaǵy aǵys kez kelgen sátte eki búktep bir qýysqa tyǵa salýy múmkin. Mundaı qıyndyqqa jas jigitterdiń ózi shydas bere bermeıdi. Sondyqtan bul saladaǵylardyń zeınet jasyn qaıta qaraǵan durys. Oqys jaǵdaıǵa ushyraǵandarǵa alǵashqy bolyp jetetin qutqarýshy eńbegi qandaı qurmetke de laıyq bolýy tıis.
Qyzylorda oblysy
